શિક્ષણ એ સમવર્તી યાદીમાં સમાવિષ્ટ છે અને કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારો બંને ભારતમાં શિક્ષણના વિકાસ માટે સાથે મળીને કામ કરે છે. યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) સમયાંતરે ભારતમાં નકલી યુનિવર્સિટીઓની યાદી પ્રકાશિત કરે છે. ફેબ્રુઆરી, 2026 માં પ્રકાશિત થયેલી તાજેતરની યાદી મુજબ, 32 સંસ્થાઓને નકલી યુનિવર્સિટીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવી છે.

નકલી યુનિવર્સિટીઓની યાદી UGC ની વેબસાઇટ પર અહીં ઉપલબ્ધ છે: https://www.ugc.gov.in/universitydetails/Fakeuniversity.

સ્વયં-ઘોષિત અથવા નકલી યુનિવર્સિટીઓના સંબંધમાં UGC દ્વારા નીચે મુજબના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે: નકલી સંસ્થાઓને સ્પષ્ટીકરણો/પાલન પત્રો/કારણદર્શક નોટિસ/ચેતવણી નોટિસો જારી કરવામાં આવી છે. આવી સ્વયં-ઘોષિત સંસ્થાઓ સામે વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય જનતાને સાવચેત કરવા માટે UGC ની વેબસાઇટ પર જાહેર નોટિસો જારી કરવામાં આવી છે. સંબંધિત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો, શિક્ષણ સચિવો અને અગ્ર સચિવોને પત્રો જારી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં તેમને આવી સ્વયં-ઘોષિત નકલી યુનિવર્સિટીઓ/સંસ્થાઓ સામે યોગ્ય પગલાં લેવા અને UGC અધિનિયમ, 1956 ના ઉલ્લંઘનમાં કાર્યરત આ સ્વયં-ઘોષિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સામે FIR નોંધવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.

વધુમાં, કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના વહીવટીતંત્રોના મુખ્ય સચિવોને આ સંસ્થાઓને બંધ કરવા માટે કાનૂની કાર્યવાહી કરવા, અને પોતાને "યુનિવર્સિટીઓ" તરીકે ખોટી રીતે રજૂ કરીને, ડિગ્રીઓ આપીને અને તેમના નામ સાથે "યુનિવર્સિટી" શબ્દનો ઉપયોગ કરીને વિદ્યાર્થીઓ સાથે છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાત કરવામાં સંડોવાયેલા લોકો સામે યોગ્ય પગલાં લેવા વિનંતી કરી છે. તેમને તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કાર્યરત અન્ય કોઈપણ નકલી યુનિવર્સિટીઓ કે જે UGC ની નકલી યુનિવર્સિટીઓની યાદીમાં સામેલ નથી, તેમની જાણ કેન્દ્ર સરકાર/UGC ને કરવા પણ વિનંતી કરવામાં આવી હતી.

આ માહિતી શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી ડૉ. સુકાંત મજુમદારે આજે રાજ્યસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપી હતી.

SM/DK/JD