ખાનગી રોકાણ દ્વારા કાર્ગો ટર્મિનલ્સની સ્થાપનાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, 'ગતિ શક્તિ મલ્ટી-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT)' નીતિ શરૂ કરવામાં આવી છે. GCTs નું સ્થાન ઉદ્યોગની માંગ, કાર્ગો ટ્રાફિકની સંભાવના, રેલવે માળખાકીય સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા અને વિસ્તારની એકંદર લોજિસ્ટિક્સ સંભાવનાના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.

અત્યાર સુધીમાં, 142 ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ્સ (GCTs) કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, વધુ 310 સ્થળોએ GCTs ના વિકાસ માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે. કાર્યરત 142 GCTs ની અંદાજિત માલવાહક ક્ષમતા વાર્ષિક 224 મિલિયન ટન (MTPA) છે. આ નીતિએ આ GCTs દ્વારા આશરે ₹10,000 કરોડનું ખાનગી રોકાણ એકત્ર કર્યું છે. 2025-26 દરમિયાન આ GCTs પર 146 MT માલસામાનનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું છે.

આંધ્રપ્રદેશ : કાર્યરત GCTs – 05

ક્રમ	સેવા આપતું સ્ટેશન/સ્થળ	જિલ્લો
1	નાકનાડુદ્દી	નાકનાડુદ્દી
2	તુમ્મલાચેરુવુ	ગુંટૂર
3	કૃષ્ણપટ્ટનમ	નેલ્લોર
4	જગય્યાપેટ	ક્રિષ્ણા
5	સંજામાલા	નંદ્યાલ

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, 14 સ્થળો માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે.

આંધ્રપ્રદેશના પલનાડુ જિલ્લામાં 31.01.2023 ના રોજ તુમ્મલાચેરુવુ ખાતે એક GCT પહેલેથી જ કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે. 2025-26 દરમિયાન આ સ્થળે 1.214 MT ટ્રાફિકનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું છે. વધુમાં, આ વિસ્તારમાં વધુ એક GCT નિર્માણાધીન છે. આ ટર્મિનલ્સ ઉદ્યોગની માલવાહક ક્ષમતામાં સુધારો કરશે અને સમગ્ર ભારતમાં વિવિધ ગંતવ્ય સ્થાનો સુધી રેલ મોડ દ્વારા કાર્યક્ષમ, વિશ્વસનીય અને આર્થિક હલનચલનને સુગમ બનાવીને આંધ્રપ્રદેશના પલનાડુ જિલ્લામાંથી બલ્ક સિમેન્ટ, ક્લિંકર, ખનિજો, ઔદ્યોગિક માલસામાન અને અન્ય ચીજવસ્તુઓનું કાર્યક્ષમ પરિવહન સક્ષમ બનાવશે અને પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે.

રાજસ્થાન : કાર્યરત GCTs – 10

ક્રમ	સેવા આપતું સ્ટેશન/સ્થળ	જિલ્લો
1	કેરલા	પાલી
2	મારવાડ મુંડવા	નાગૌર
3	ખેમલી	ઉદયપુર
4	ભૂપાલ સાગર	ચિત્તોડગઢ
5	સોનુ	જેસલમેર
6	હણવંત	જોધપુર
7	સુંડલક	બારા
8	મંડળગઢ	ભીલવાડા
9	ન્યૂ સરધના	અજમેર
10	હિરનોડા	જયપુર

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, 15 સ્થળો માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે.

ઓડિશા : કાર્યરત GCTs – 12

ક્રમ	સેવા આપતું સ્ટેશન/સ્થળ	જિલ્લો
1	પારાડીપ	જગતસિંગપુર
2	પારાદીપ	જગતસિંગપુર
3	કેચોબહાલ-લાઇકેરા વચ્ચે	ઝારસુગુડા
4	જાજપુર કેઓંજહર રોડ	જાજપુર
5	બ્રજરાજનગર	ઝારસુગુડા
6	મચાપર	કટક
7	બારપાલી રોડ	સુંદરગઢ
8	સોગરા	સંબલપુર
9	બ્રુન્દામલ	ઝારસુગુડા
10	જાખપુરા	જાજપુર
11	બોંડાહુંડા જંકશન	સુંદરગઢ
12	પારાડીપ	જગતસિંગપુર

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, 36 સ્થળો માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે.

કેઓંજહર લોકસભા મતવિસ્તારમાં, પોર્જનપુર (PRNR) ખાતે GCT ના વિકાસ માટેની એક દરખાસ્ત વિચારણા હેઠળ છે.

બિહાર : કાર્યરત GCTs – 05

ક્રમ	સેવા આપતું સ્ટેશન / સ્થળ	જિલ્લો
1	બરૌની-ગઢહરા	બેગૂસરાય
2	ખુદીરામ બોઝ પુસા	સમસ્તીપુર
3	જોગીયારા	દરભંગા
4	પશરહા	ખગડિયા
5	ચૌસા	બક્સર

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, 08 સ્થળો માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે.

હાલમાં, નરકટિયાગંજ ખાતે GCT ની ઉદ્યોગ તરફથી કોઈ દરખાસ્ત મળેલ નથી.

મધ્ય પ્રદેશ: મધ્ય પ્રદેશમાં 5 GCTs કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે. મધ્ય પ્રદેશમાં 19 સ્થળોએ GCTs ના વિકાસ માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) આપવામાં આવી છે.

હાલમાં, છિંદવાડા જિલ્લામાં ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ સ્થાપવાની કોઈ દરખાસ્ત ઉદ્યોગ તરફથી મળેલ નથી.

કર્ણાટક: કર્ણાટક રાજ્યમાં કાર્યરત GCTs અને આપવામાં આવેલ વધારાની સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs) ની વિગતો નીચે મુજબ છે:-

ક્રમ	રાજ્યનું નામ	અત્યાર સુધી કાર્યરત GCTs	આપવામાં આવેલ વધારાની સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ (IPAs)
1	કર્ણાટક	04	18

ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ્સ સિમેન્ટ, સ્ટીલ, અન્ન, ખાતર, કોલસો, ફ્લાય એશ, ખનિજો, કન્ટેનર, ઓટોમોબાઇલ્સ, કૃષિ પેદાશો અને અન્ય બલ્ક તેમજ નોન-બલ્ક ચીજવસ્તુઓ સહિતની વિશાળ શ્રેણીની ચીજવસ્તુઓ પૂરી પાડે છે. આ નીતિએ સુધારેલ રેલ કનેક્ટિવિટી અને આધુનિક કાર્ગો હેન્ડલિંગ માળખાકીય સુવિધાઓ પૂરી પાડીને સિમેન્ટ, સ્ટીલ, પાવર, ખાણકામ, કૃષિ, લોજિસ્ટિક્સ અને ઉત્પાદન જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોને લાભ આપ્યો છે. GCTs ના વિકાસથી ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ લોડિંગ/અનલોડિંગ, ફર્સ્ટ-માઇલ અને લાસ્ટ-માઇલ લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો, વેગન ટર્નઅરાઉન્ડમાં સુધારો અને રોડ પરથી રેલ તરફ માલસામાનના મોડલ શિફ્ટને સુગમ બનાવીને રેલ માલવાહક વાહન વ્યવહારમાં વધારો થયો છે, જેથી રેલ- આધારિત લોજિસ્ટિક્સની એકંદર કાર્યક્ષમતા અને સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો થયો છે.

ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT) નીતિએ ઉત્પાદન અને વપરાશના કેન્દ્રોની નજીક આધુનિક મલ્ટિમોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ્સના વિકાસને સુગમ બનાવ્યો છે, જેથી સ્થાનિક ઉદ્યોગો, કૃષિ પેદાશો અને અન્ય ચીજવસ્તુઓ માટે રેલ કનેક્ટિવિટી સુધરી છે. આ નીતિએ વેરહાઉસિંગ, સાયલો, કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને અન્ય મૂલ્યવર્ધિત લોજિસ્ટિક્સ સુવિધાઓના સર્જનને સક્ષમ બનાવ્યું છે. આનાથી રોજગારીનું સર્જન કરતી વખતે અને પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપતી વખતે સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને ખેડૂતોની સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો થયો છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે બુધવારે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2288485) आगंतुक पटल : 18