દેશભરમાં ભારતીય રેલવે (IR) નું આધુનિકીકરણ એ ઓપરેશનલ જરૂરિયાત, સુરક્ષા/સલામતી જરૂરિયાત, તકનીકી સાધ્યતા, વ્યાપારી સક્ષમતા, સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા વગેરેને આધીન સતત અને નિરંતર ચાલતી પ્રક્રિયા છે અને તેનો ઉદ્દેશ્ય સુરક્ષા/સલામતી, ક્ષમતા, ઝડપ, ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા, મુસાફરોની સુવિધાઓ, પર્યાવરણીય સ્થિરતા અને અદ્યતન ટેકનોલોજીને અપનાવવા/વિકસાવવાનો છે.

સેમી-હાઇ સ્પીડ ટ્રેન સિસ્ટમ: ભારતીય રેલવે સમાજના તમામ વર્ગોને પરવડે તેવી, સારી ગુણવત્તાયુક્ત સેવાઓ પૂરી પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. મુસાફરોના પ્રવાસ અનુભવમાં સુધારો કરવાના ઉદ્દેશ્યથી, ભારતીય રેલવેએ આધુનિક કોચ, અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ અને મુસાફરોની સુવિધાઓ સાથે સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત વંદે ભારત (સ્લીપર અને ચેર કાર), અમૃત ભારત, નમો ભારત રેપિડ રેલ સેવાઓ શરૂ કરી છે.

A. વંદે ભારત ટ્રેન સેવાઓ (ચેર કાર): નવી દિલ્હી-કાનપુર-પ્રયાગરાજ-વારાણસી કોરિડોર પર 15 ફેબ્રુઆરી 2019ના રોજ પ્રથમ સેમી-હાઇ સ્પીડ ટ્રેન સેવાની શરૂઆત પછી, વંદે ભારત (VB) સેવાઓનો રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્કમાં ઝડપથી વિસ્તાર થયો છે અને હાલમાં 162 વંદે ભારત ટ્રેન સેવાઓ કાર્યરત છે.

આધુનિક કોચ, અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ અને મુસાફર સુવિધાઓ સાથે સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત વંદે ભારત ટ્રેનો શરૂ કરવામાં આવી છે. આ ટ્રેનોમાં નીચે મુજબની સુવિધાઓ છે:

• જર્ક ફ્રી સેમી-પરમેનન્ટ કપલર્સ.
• કવચ (KAVACH) સિસ્ટમથી સજ્જ.
• સેન્ટ્રલી કંટ્રોલ્ડ ઓટોમેટિક પ્લગ ડોર્સ અને ફુલ્લી સીલ્ડ વાઇડર ગેંગવેઝ.
• તમામ કોચમાં ઇમરજન્સી એલાર્મ પુશ બટન અને ટોક બેક યુનિટ.
• સુધારેલી ફાયર સેફ્ટી – ઇલેક્ટ્રિકલ કેબિનેટ્સ અને શૌચાલયોમાં એરોસોલ આધારિત ફાયર ડિટેક્શન એન્ડ સપ્રેશન સિસ્ટમ.
• 180/160 KMPH ની ડિઝાઇન/ઓપરેટિંગ સ્પીડ સાથે વધુ એક્સિલરેશન.
• વોઇસ રેકોર્ડિંગ સુવિધા અને ક્રેશ હાર્ડન્ડ મેમરી સાથે ડ્રાઇવર-ગાર્ડ કોમ્યુનિકેશન.
• પેસેન્જર એરિયામાં સ્વચ્છતાના ધોરણો સુધારવા માટે કન્ડિશન્ડ એરમાંથી 99% હાનિકારક બેક્ટેરિયાને નિષ્ક્રિય કરવા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી UV-C લેમ્પ આધારિત ડિસઇન્ફેક્શન સિસ્ટમ ધરાવતા એર કન્ડીશનીંગ યુનિટ્સ.
• વધુ આરામદાયક મુસાફરી.
• તમામ કોચમાં સીસીટીવી (CCTV).
• દિવ્યાંગજન મુસાફરો માટે દરેક છેડે ડ્રાઇવિંગ કોચમાં વિશેષ શૌચાલય.
• રિમોટ મોનિટરિંગ સાથે કોચ કન્ડીશન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CCMS) ડિસ્પ્લે.

હાલમાં, ભારતીય રેલવે નેટવર્ક પર 81 જોડી વંદે ભારત ટ્રેન સેવાઓ (ચેર કાર) ચલાવવામાં આવી રહી છે, જે નીચે મુજબ સૂચિબદ્ધ છે:-

ક્રમ	ટ્રેન નંબર અને નામ
1	22435/22436 વારાણસી - નવી દિલ્હી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
2	22439/22440 નવી દિલ્હી - શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
3	20901/20902 મુંબઈ સેન્ટ્રલ - ગાંધીનગર કેપિટલ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
4	22447/22448 નવી દિલ્હી – અંબ અંદૌરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
5	20607/20608 એમજીઆર ચેન્નઈ સેન્ટ્રલ – મૈસૂર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
6	20825/20826 બિલાસપુર - નાગપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
7	22301/22302 હાવડા - ન્યુ જલપાઈગુડી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
8	20833/20834 વિશાખાપટ્ટનમ - સિકંદરાબાદ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
9	22223/22224 છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ (ટી) – સાઈનગર શિર્ડી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
10	22225/22226 છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ (ટી) – સોલાપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
11	20171/20172 રાણી કમલાપતિ – નિઝામુદ્દીન વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
12	201701/20702 સિકંદરાબાદ - તિરુપતિ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
13	20643/20644 ચેન્નઈ - કોઈમ્બતુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
14	20977/20978 અજમેર - ચંદીગઢ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
15	20633/20634 કાસરગોડ - તિરુવનંતપુરમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
16	22895/22896 હાવડા - પુરી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
17	22457/22458 આણંદ વિહાર - દહેરાદૂન વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
18	22227/22228 ન્યુ જલપાઈગુડી - ગુવાહાટી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
19	20911/20912 ઈન્દોર - નાગપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
20	22229/22230 છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ (ટી) - મડગાંવ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
21	22349/22350 પટના - રાંચી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
22	20661/20662 બેંગલુરુ - ધારવાડ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
23	20173/20174 રાણી કમલાપતિ - રીવા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
24	22549/22550 ગોરખપુર – પ્રયાગરાજ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
25	12461/12462 જોધપુર - સાબરમતી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
26	22925/22926 અમદાવાદ – ઓખા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
27	20665/20666 ચેન્નઈ એગ્મોર - તિરુનેલવેલી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
28	20677/20678 ચેન્નઈ – નરસાપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
29	20703/20704 કાચેગુડા - યશવંતપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
30	20631/20632 મંગલુરુ - તિરુવનંતપુરમ સેન્ટ્રલ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
31	26963/26964 ઉદયપુર – અસારવા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
32	22347/22348 હાવડા - પટના વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
33	20835/20836 રાઉરકેલા - પુરી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
34	20897/20898 હાવડા - રાંચી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
35	22415/22416 વારાણસી - નવી દિલ્હી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
36	20641/20642 બેંગલુરુ કૅન્ટ. - કોઈમ્બતુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
37	20645/20646 મડગાંવ - મંગલુરુ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
38	20705/20706 નાંદેડ – છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ (ટી) વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
39	22477/22478 નવી દિલ્હી - શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
40	22425/22426 અયોધ્યા કૅન્ટ. – આનંદ વિહાર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
41	22487/22488 દિલ્હી - અમૃતસર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
42	22961/22962 મુંબઈ સેન્ટ્રલ - અમદાવાદ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
43	20707/20708 સિકંદરાબાદ - વિશાખાપટ્ટનમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
44	20663/20664 મૈસૂર - ચેન્નઈ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
45	22233/22234 ન્યુ જલપાઈગુડી - પટના વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
46	22469/22470 ખજુરાહો – નિઝામુદ્દીન વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
47	22231/22232 કલબુર્ગી - બેંગલુરુ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
48	20841/20842 ભુવનેશ્વર - વિશાખાપટ્ટનમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
49	22345/22346 પટના - ગોમતી નગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
50	20887/20888 રાંચી - વારાણસી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
51	22545/22546 લખનૌ જંકશન - દહેરાદૂન વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
52	22489/22490 વારાણસી - મેરઠ સિટી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
53	20627/20628 ચેન્નઈ એગ્મોર - નાગરકોઈલ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
54	20671/20672 મદુરાઈ - બેંગલુરુ કૅન્ટ. વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
55	22499/22500 દેવઘર - વારાણસી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
56	22309/22310 હાવડા – જમાલપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
57	20871/20872 હાવડા - રાઉરકેલા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
58	20893/20894 ટાટાનાગર - પટના વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
59	20891/20892 ટાટાનાગર – બ્રહ્મપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
60	22303/22304 હાવડા - ગયા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
61	20669/20670 હુબલી - પુણે વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
62	20673/20674 છત્રપતિ શાહૂ મહારાજ (ટી) કોલ્હાપુર - પુણે વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
63	20101/20102 સિકંદરાબાદ - નાગપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
64	20829/20830 દુર્ગ - વિશાખાપટ્ટનમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
65	21893/21894 ટાટાનાગર - પટના વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
66	21895/21896 ટાટાનાગર - પટના વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
67	20175/20176 બનરસ - આગ્રા કૅન્ટ. વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
68	26901/26902 સાબરમતી - વેરાવળ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
69	26401/26402 જમ્મુ તવી - શ્રીનગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
70	26403/26404 જમ્મુ તવી - શ્રીનગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
71	26501/26502 પાટલિપુત્ર - ગોરખપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
72	26751/26752 બેલગાવી - કેએસઆર બેંગલુરુ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
73	26405/26406 અમૃતસર - શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
74	26101/26102 પુણે - અજની વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
75	26301/26302 જોગબની - દાનાપુર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
76	26481/26482 જોધપુર - દિલ્હી કૅન્ટ. વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
77	26471/26472 બીકાનેર - દિલ્હી કૅન્ટ. વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
78	26461/26462 દિલ્હી - ફિરોઝપુર કૅન્ટ. વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
79	26651/26652 કેએસઆર બેંગલુરુ - એર્નાકુલમ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
80	26505/26506 ખજુરાહો – બનારસ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ
81	26503/26504 સહારનપુર - ગોમતીનગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસ

B. વંદે ભારત ટ્રેન સેવાઓ (સ્લીપર): લાંબા અંતરની મુસાફરી માટે વંદે ભારત એક્સપ્રેસનું સ્લીપર વેરિઅન્ટ સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન અને વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આવી બે ટ્રેનોનું ઉત્પાદન થઈ ચૂક્યું છે અને વ્યાપક ટ્રાયલ પછી આ ટ્રેનો ભારતીય રેલવેમાં શરૂ કરવામાં આવી છે. પ્રથમ વંદે ભારત સ્લીપર સેવા એટલે કે 27575/27576 હાવડા - કામાખ્યા વંદે ભારત સ્લીપર એક્સપ્રેસે 22.01.2026 થી નિયમિત કામગીરી શરૂ કરી છે.

મુસાફરોના પ્રવાસ અનુભવને સુધારવા અને સક્ષમ તથા આરામદાયક મુસાફરીના સંદર્ભમાં નવા બેંચમાર્ક સ્થાપિત કરવા માટે, આ ટ્રેન સેટમાં અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ અને મુસાફર સુવિધાઓ ધરાવતા આધુનિક કોચ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે જેમ કે:

• જર્ક-ફ્રી સેમી પરમેનન્ટ કપલર્સ અને એન્ટી ક્લાઇમ્બર્સ.
• કવચ (KAVACH) થી સજ્જ.
• 180/160 KMPH ની ડિઝાઇન/ઓપરેટિંગ સ્પીડ સાથે વધુ એક્સિલરેશન.
• EN ધોરણોનું પાલન કરતી કાર બોડીની ક્રેશવર્ધી ડિઝાઇન.
• ફાયર સેફ્ટી ધોરણોના પાલન માટે દરેક કોચના છેડે ફાયર બેરિયર ડોર્સ.
• ઇલેક્ટ્રિકલ કેબિનેટ્સ અને શૌચાલયોમાં એરોસોલ આધારિત ફાયર ડિટેક્શન એન્ડ સપ્રેશન સિસ્ટમ.
• ઊર્જા કાર્યક્ષમતા માટે રીજનરેટિવ બ્રેકિંગ સિસ્ટમ.
• પેસેન્જર એરિયામાં સ્વચ્છતાના ધોરણો સુધારવા માટે કન્ડિશન્ડ એરમાંથી 99% હાનિકારક બેક્ટેરિયાને નિષ્ક્રિય કરવા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી UV-C લેમ્પ આધારિત ડિસઇન્ફેક્શન સિસ્ટમ ધરાવતા એર કન્ડીશનીંગ યુનિટ્સ.
• સેન્ટ્રલી કંટ્રોલ્ડ ઓટોમેટિક પ્લગ ડોર્સ અને ફુલ્લી સીલ્ડ વાઇડર ગેંગવેઝ.
• તમામ કોચમાં સીસીટીવી.
• ઇમરજન્સીના કિસ્સામાં મુસાફર અને ટ્રેન મેનેજર/લોકો પાઇલટ વચ્ચે વાતચીત માટે ઇમરજન્સી ટોક-બેક યુનિટ.
• દિવ્યાંગજન મુસાફરો માટે દરેક છેડે ડ્રાઇવિંગ કોચમાં વિશેષ શૌચાલય.
• એર કન્ડીશનીંગ, સલૂન લાઇટિંગ વગેરે જેવી મુસાફર સુવિધાઓના બહેતર કન્ડીશન મોનિટરિંગ માટે સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ કોચ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ.
• ઉપરની બર્થ પર ચડવાની સરળતા માટે એર્ગોનોમિકલી ડિઝાઇન કરેલી સીડી.

વંદે ભારત ટ્રેનો સતત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અપગ્રેડેશન અને સ્વદેશી ઉત્પાદન ક્ષમતા દ્વારા સમર્થિત આધુનિક, કાર્યક્ષમ અને મુસાફર-કેન્દ્રિત રેલ સેવાઓ તરફ ભારતીય રેલવેના વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. નવી પેઢીના ટ્રેનસેટ્સના વિસ્તરણ, વૈવિધ્યસભર વેરિઅન્ટ્સ અને બોર્ડ પરની સુધારેલી સેવાઓ દ્વારા, વંદે ભારત પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીને મજબૂત કરી રહી છે અને આંતર-શહેર મુસાફરીની ગુણવત્તામાં સુધારો કરી રહી છે. આ ટ્રેનો આર્થિક એકીકરણ, ટકાઉ ગતિશીલતા અને સમાવેશી રાષ્ટ્રીય વિકાસના નિર્ણાયક સક્ષમ તરીકે રેલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ભૂમિકાને રેખાંકિત કરે છે.

C. નમો ભારત રેપિડ રેલ સેવા: વંદે ભારત ટ્રેનોની સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરીને આંતર-શહેર ટૂંકા અંતરની મુસાફરી માટે સબર્બન અને પ્રાદેશિક મુસાફરોના મુસાફરી અનુભવને વધારવા માટે નમો ભારત રેપિડ રેલ શરૂ કરવામાં આવી છે. નમો ભારત રેપિડ રેલની મુખ્ય સુવિધાઓ નીચે મુજબ છે:

• સેન્ટ્રલી કંટ્રોલ્ડ ડબલ લીફ ઓટોમેટિક સ્લાઇડિંગ ડોર્સ.
• સુરક્ષા અને મુસાફરોની દેખરેખ માટે સીસીટીવી.
• કુશન સીટો અને સીલ્ડ ફ્લેક્સિબલ ગેંગવે સાથે મોડ્યુલર ઇન્ટિરિયર.
• ઇમરજન્સી ટોક બેક સિસ્ટમ.
• ઊર્જા કાર્યક્ષમ લાઇટિંગ સિસ્ટમ સાથે સતત LED લાઇટિંગ.
• વેક્યુમ ઇવેક્યુએશન સાથે FRP મોડ્યુલર શૌચાલય.
• એસી ડ્રાઇવર કૅબ સાથે સંપૂર્ણ વાતાનુકૂલિત ટ્રેનો.

હાલમાં, ભારતીય રેલવે નેટવર્ક પર નમો ભારત રેપિડ રેલ સેવાની 02 જોડી ચલાવવામાં આવી રહી છે, જે નીચે મુજબ સૂચિબદ્ધ છે:-

ક્રમ	ટ્રેન નંબર અને નામ
1	94803/94804 જયનગર - પટના નમો ભારત રેપિડ રેલ
2	94801/94802 અમદાવાદ - ભુજ નમો ભારત રેપિડ રેલ

D. અમૃત ભારત ટ્રેન સેવાઓ: નિમ્ન અને મધ્યમ આવક ધરાવતા પરિવારોને પરવડે તેવા પરિવહનના સાધનો પૂરા પાડવા માટે, ભારતીય રેલવેએ અમૃત ભારત સેવાઓ શરૂ કરી છે જે સંપૂર્ણપણે નોન-એસી આધુનિક ટ્રેનો છે. અમૃત ભારતની વર્તમાન રચનામાં 11 જનરલ ક્લાસ કોચ, 8 સ્લીપર ક્લાસ કોચ, 01 પેન્ટ્રી કાર અને 02 લગેજ કમ દિવ્યાંગજન કોચનો સમાવેશ થાય છે. હાઇ સ્પીડ અને સુધારેલા સુરક્ષા ધોરણો આ ટ્રેનોની ખાસિયત છે જેમાં નીચે મુજબની સુધારેલી સુવિધાઓ છે:

• વંદે ભારત સ્લીપરની તર્જ પર સુધારેલા લુક એન્ડ ફીલ સાથે સીટ અને બર્થની બહેતર સજાવટ.
• જર્ક ફ્રી સેમી-ઓટોમેટિક કપલર્સ.
• ક્રેશ ટ્યુબની જોગવાઈ દ્વારા કોચમાં સુધારેલી ક્રેશવર્ધીનેસ.
• તમામ કોચમાં સીસીટીવી સિસ્ટમની જોગવાઈ.
• શૌચાલયોની સુધારેલી ડિઝાઇન.
• બર્થ પર ચડવાની સરળતા માટે સીડીની સુધારેલી ડિઝાઇન.
• સુધારેલી LED લાઇટ ફિટિંગ અને ચાર્જિંગ સોકેટ્સ.
• EP આસિસ્ટેડ બ્રેકિંગ સિસ્ટમની જોગવાઈ.
• શૌચાલયો અને ઇલેક્ટ્રિકલ ક્યુબિકલ્સમાં એરોસોલ આધારિત ફાયર સપ્રેશન સિસ્ટમ.
• USB ટાઇપ-A અને ટાઇપ-C મોબાઇલ ચાર્જિંગ સોકેટ્સ.
• મુસાફર અને ગાર્ડ/ટ્રેન મેનેજર વચ્ચે દ્વિ-માર્ગી સંચાર માટે ઇમરજન્સી ટોક બેક સિસ્ટમ.
• વધારેલી હીટિંગ ક્ષમતા સાથે નોન-એસી પેન્ટ્રી.
• સરળતાથી જોડવા અને છૂટા પાડવા માટે ક્વિક રિલીઝ મિકેનિઝમ સાથે સંપૂર્ણપણે સીલ કરેલા ગેંગવે.

હાલમાં, ભારતીય રેલવે નેટવર્ક પર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ સેવાઓની નીચે મુજબની 36 જોડી ચલાવવામાં આવી રહી છે:

ક્રમ	ટ્રેન નંબર અને નામ
1	11015/11016 લોકમાન્ય તિલક (ટી) - સહરસા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
2	13697/13698 ગયા - દિલ્હી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
3	15293/15294 મુઝફ્ફરપુર - ચાર્લાપલ્લી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
4	15557/15558 દરભંગા – આનંદ વિહાર (ટી) અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
5	15561/15562 દરભંગા - ગોમતીનગર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
6	15567/15568 બાપુધામ મોતીહારી – આનંદ વિહાર (ટી) અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
7	22361/22362 રાજેન્દ્રનગર (ટી) - નવી દિલ્હી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
8	13433/13434 એસએમવીટી બેંગલુરુ - માલદા ટાઉન અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
9	13435/13436 માલદા ટાઉન - ગોમતીનગર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
10	15133/15134 છપરા – આનંદ વિહાર (ટી) અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
11	14047/14048 સીતામઢી - દિલ્હી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
12	14627/14628 સહરસા - છેહરતા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
13	19623/19624 મદાર - દરભંગા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
14	16601/16602 ઈરોડ - જોગબની અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
15	19021/19022 ઉધના - બ્રહ્મપુર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
16	15671/15672 કામાખ્યા - રોહતક અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
17	20609/20610 ન્યુ જલપાઈગુડી - તિરૂચિરાપલ્લી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
18	16597/16598 એસએમવીટી બેંગલુરુ - અલીપુરદ્વાર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
19	11031/11032 પનવેલ - અલીપુરદ્વાર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
20	16107/16108 તાંબરમ - સંતરાગાછી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
21	13065/13066 હાવડા – આનંદ વિહાર (ટી) અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
22	22587/22588 સીલદાહ – બનારસ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
23	20603/20604 ન્યુ જલપાઈગુડી - નાગરકોઈલ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
24	15949/15950 ડિબ્રુગઢ - ગોમતી નગર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
25	16121/16122 તાંબરમ - તિરુવનંતપુરમ સેન્ટ્રલ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
26	16329/16330 નાગરકોઈલ - મંગલુરુ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
27	17041/17042 ચાર્લાપલ્લી - તિરુવનંતપુરમ નોર્થ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
28	16619/16620 પોદાનુર - ધનબાદ અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
29	16357/16358 નાગરકોઈલ - ચાર્લાપલ્લી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
30	15673/15674 ચાર્લાપલ્લી - કામાખ્યા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
31	17065/17066 ચાર્લાપલ્લી - શાલીમાર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
32	22589/22590 બનરસ - હડપસર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
33	22111/22112 લોકમાન્ય તિલક (ટી) - અયોધ્યા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
34	14663/14664 અમૃતસર - ન્યુ જલપાઈગુડી અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
35	19725/19726 ખાતીપુરા - દરભંગા અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ
36	11431/11432 પુણે - દાનાપુર અમૃત ભારત એક્સપ્રેસ

E. હાઇડ્રોજન ટ્રેન: નવી ટેકનોલોજી વિકસાવવાની દિશામાં એક પગલા તરીકે, રેલવેમાં હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ દર્શાવવા માટે 17.07.2026 ના રોજ ભારતીય રેલવેની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેન "NaMo Green Rail" લોન્ચ કરવામાં આવી છે. તે વૈકલ્પિક ઊર્જા-સંચાલિત ટ્રેન મુસાફરી પ્રત્યે ભારતીય રેલવેની પ્રતિબદ્ધતા સ્થાપિત કરે છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં શરૂઆતના તબક્કાથી ડિઝાઇનિંગ, પ્રોટોટાઇપ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ભારતીય રેલવેમાં પ્રથમ વખત હાઇડ્રોજન ટ્રેક્શન ટેકનોલોજીનો વિકાસ સામેલ છે. હાઇડ્રોજન ટ્રેન-સેટની મુખ્ય સુવિધાઓ નીચે મુજબ છે:

• આત્મનિર્ભર ભારત પ્રત્યે IR ની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા ભારતમાં ડિઝાઇન અને વિકસાવવામાં આવી છે.
• હાલમાં, તે બ્રોડ ગેજ પ્લેટફોર્મ પર વિશ્વનો સૌથી લાંબો (10 કોચ) અને સૌથી શક્તિશાળી (2400 kW) હાઇડ્રોજન ટ્રેન-સેટ છે.
• ટ્રેન-સેટમાં આઠ પેસેન્જર કાર સાથે પ્રતિ 1200 kW ના બે ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર (DPCs) નો સમાવેશ થાય છે, જે કુલ 2400 kW થાય છે.
• ઝીરો CO₂ ઉત્સર્જન; માત્ર વોટર વેપર (પાણીની વરાળ) નું ઉત્સર્જન થાય છે.
• રેલવેમાં નેક્સ્ટ જનરેશન ફ્યુઅલ ટેકનોલોજીના વિકાસમાં મોટું પગલું.

હાઇ સ્પીડ ટ્રેન સિસ્ટમ: હાલમાં, મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) નું અમલીકરણ ચાલી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ મુંબઈ, ઠાણે, વિરાર, બોઇસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ખાતે આયોજિત 12 સ્ટેશનો સાથે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને દાદરા અને નાગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટ માટે સંપૂર્ણ જમીન (1389.5 હેક્ટર) સંપાદિત કરવામાં આવી છે. તમામ વૈધાનિક મંજૂરીઓ મેળવી લેવામાં આવી છે. તમામ 1651 યુટિલિટીઝ શિફ્ટ કરવામાં આવી છે. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં જમીન સંપાદનમાં વિલંબથી 2021 સુધી પ્રોજેક્ટ પર અસર પડી હતી. મહારાષ્ટ્રમાં 2022 માં જમીન સંપાદને ગતિ પકડી હતી.

અત્યાર સુધી વિવિધ મુખ્ય બાબતોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

બાબત	પ્રગતિ
પિલર્સ (Piers)	452 કિમી.
ગર્ડર (Girder)	356 કિમી.
ટ્રેક બેડ (Track Bed)	209 કિમી.
OHE માસ્ટ્સ (OHE Masts)	190 કિમી.

સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ આપવામાં આવી છે:-

ક્રમ	સ્ટેશન	સ્થિતિ
1	સાબરમતી	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, પ્લેટફોર્મ સ્લેબ અને રૂફ સ્ટ્રક્ચરલ કામો તથા ફિનિશિંગ કામો ચાલુ છે.
2	અમદાવાદ	સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
3	આણંદ/નડિયાદ	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, સ્ટ્રક્ચરલ કામો અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
4	વડોદરા	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, સ્ટ્રક્ચરલ કામો અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
5	ભરૂચ	સ્ટ્રક્ચરલ કામો પૂર્ણ થયા છે અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
6	સુરત	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, સ્ટ્રક્ચરલ કામો અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
7	બિલીમોરા	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, સ્ટ્રક્ચરલ કામો અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
8	વાપી	ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ, સ્ટ્રક્ચરલ કામો અને ફિનિશિંગ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
9	બોઇસર	ફાઉન્ડેશનના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે અને એડવાન્સ્ડ સ્ટેજમાં છે. સ્ટ્રક્ચરલ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
10	વિરાર	ફાઉન્ડેશનના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે અને એડવાન્સ્ડ સ્ટેજમાં છે. સ્ટ્રક્ચરલ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
11	ઠાણે	ફાઉન્ડેશનના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે અને એડવાન્સ્ડ સ્ટેજમાં છે. સ્ટ્રક્ચરલ કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
12	બીકેસી (મુંબઈ)	આ એક ભૂગર્ભ સ્ટેશન છે. ફાઉન્ડેશનનું કામ લગભગ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને બેઝ સ્લેબ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.

નદીના પુલો પરની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:-

ક્રમ	નદીનું નામ	સ્થિતિ
1	સાબરમતી નદી (480 મીટર)	સબ-સ્ટ્રક્ચરનું કામ પૂર્ણ, સુપરસ્ટ્રક્ચરનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
2	મેશ્વો નદી (120 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
3	વાત્રક નદી (280 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
4	મોહર (શેઢી) નદી (160 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
5	મહી નદી (720 મીટર)	12 માંથી 11 કૂવાઓ (wells) પૂર્ણ; 5 સ્પેન લોન્ચ કરવામાં આવ્યા.
6	વિશ્વામિત્રી નદી (80 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
7	ઢાઢર નદી (120 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
8	નર્મદા નદી (1366 મીટર)	25 માંથી 21 કૂવાઓ પૂર્ણ; 4 સ્પેન લોન્ચ કરવામાં આવ્યા.
9	કીમ નદી (120 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
10	તાપી નદી (720 મીટર)	ફાઉન્ડેશનનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે, 12 માંથી 10 કૂવાઓ પૂર્ણ થયા છે.
11	મીંઢોળા નદી (240 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
2	પૂર્ણા નદી (360 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
13	અંબિકા નદી (200 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
14	વેંગણીયા નદી (200 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
15	કાવેરી નદી (120 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
16	ખરેરા નદી (120 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
17	ઔરંગા નદી (320 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
18	પાર નદી (320 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
19	કોલક નદી (160 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
20	દમણ ગંગા નદી (360 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
21	ધાણેરા (દરોઠા) નદી (80 મીટર)	પુલનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું.
22	જગણી નદી (360 મીટર)	ફાઉન્ડેશનના કામો પૂર્ણ થયા છે.
23	વૈતરણા નદી (2320 મીટર)	12 પાઇલ કેપ અને 11 પિલર (58 માંથી) પૂર્ણ થયા છે.
24	ઉલ્હાસ નદી શાખા (120 મીટર)	ફાઉન્ડેશનનું કામ શરૂ કરવા માટે ટેમ્પરરી એક્સેસ બ્રિજ (TAB) પૂર્ણ થયો.
25	દેસાઈ ખાડી નદી પુલ (400 મીટર)	જીઓ-ટેકનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન (GTI) પૂર્ણ થયું છે અને ડિઝાઇનિંગનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

દરિયાની અંદરની સુરંગ (આશરે 21 કિમી) નું કામ શરૂ થઈ ગયું છે, જેમાંથી મહારાષ્ટ્રમાં ઘનસોલી અને શીલફાટા વચ્ચે 4.8 કિમીની સુરંગ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

સુરત-વાપી સેક્શન (97 કિમી) પર નદીના પુલ નિર્માણ સહિતના તમામ સિવિલ કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે અને 86% ટ્રેક બેડ પાથરી દેવામાં આવ્યો છે.

વધુમાં, રાષ્ટ્રીય પરિવહન માળખાને મજબૂત કરવા, પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી, આર્થિક વૃદ્ધિ, પ્રવાસન, રોકાણ અને રોજગાર સર્જનને પ્રોત્સાહન આપવા અને રોડ તથા હવાઈ પરિવહનથી રેલવે તરફ મોડલ શિફ્ટને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, સરકારે યુનિયન બજેટ 2026-27 માં નીચે મુજબના સાત નવા હાઇ-સ્પીડ રેલ (HSR) કોરિડોરના વિકાસની જાહેરાત કરી છે: -

i) મુંબઈ – પુણે

ii) પુણે – હૈદરાબાદ

iii) હૈદરાબાદ – બેંગલુરુ

iv) હૈદરાબાદ – ચેન્નઈ

v) ચેન્નઈ – બેંગલુરુ

vi) દિલ્હી – વારાણસી

vii) વારાણસી – સિલિગુડી

અતિશય મૂડી સઘન હોવાને કારણે, કોઈપણ HSR કોરિડોર/પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવાનો નિર્ણય DPR ના પરિણામ, તકનીકી-આર્થિક સાધ્યતા અભ્યાસો અને સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા જેવા કે ધિરાણના વિકલ્પો વગેરે જેવા ઘણા પરિબળો પર આધારિત છે.

જોકે, બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ એ ખૂબ જ જટિલ અને ટેકનોલોજી સઘન પ્રોજેક્ટ છે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવાની ચોક્કસ સમયસીમા સિવિલ સ્ટ્રક્ચર્સ, ટ્રેક, ઇલેક્ટ્રિકલ, સિગ્નલિંગ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશનના તમામ સંલગ્ન કામો પૂર્ણ થયા પછી અને ટ્રેનસેટ્સના પુરવઠા પછી વ્યાજબી રીતે નક્કી કરી શકાય છે.

સ્વદેશીકરણ અને ક્ષમતા નિર્માણ:

• ઘરેલું HSR ડિઝાઇન ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માટે એનાલિટિકલ વિશિષ્ટ અને ક્ષેત્રીય માપનો દ્વારા સમર્થિત ભારતીય વર્કશોપમાં લોંગ-સ્પાન સ્ટીલ ટ્રસ ગર્ડર્સનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
• ફુલ-સ્પાન લોન્ચિંગ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ભારે બાંધકામ મશીનરી વિશિષ્ટ બનાવવામાં આવી છે અને હવે તે ભારતમાં ઉત્પાદિત થઈ રહી છે.
• મોટાભાગની સ્લેબ ટ્રેક સામગ્રી અને વિશિષ્ટ ટ્રેક મશીનો ભારતીય ઉત્પાદકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે અને ઉત્પાદિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
• લાંબા ગાળાની HSR નિષ્ણાતતા બનાવવા માટે વિકસાવવામાં આવેલા અદ્યતન ડાયનેમિક એનાલિસિસ ટૂલ્સ અને ડિઝાઇન ચાર્ટ્સ સાથે, IITs ના સહયોગથી ભારતીય એજન્સીઓ દ્વારા ડાયનેમિક એનાલિસિસ અંગેની ડિઝાઇન ભિન્નતા અને વિગતો હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

નવીનતા (Innovation):

• 40 m પ્રિસ્ટ્રેસ્ડ બોક્સ ગર્ડર્સ (~1000 MT) ના લોન્ચિંગ માટે ભારતમાં પ્રથમ વખત ફુલ-સ્પાન લોન્ચિંગ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે, જેનાથી 16 કલાકની અંદર ઝડપી લોન્ચિંગ શક્ય બન્યું છે.
• આસપાસના રહેવાસીઓ માટે અવાજ ઓછો કરવા માટે એલિવેટેડ કોરિડોર સાથે સ્વદેશી નોઇઝ બેરિયર્સ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
• OHE-પેન્ટોગ્રાફ ઇન્ટરેક્શન માટે અદ્યતન સિમ્યુલેશન ટૂલ્સ અને ટ્રેક્શન પાવર સપ્લાયની ડિઝાઇન માટે સિમ્યુલેશન મોડેલ સચોટ ડિઝાઇન અને આયોજન માટે IIT દિલ્હી સાથે વિકસાવવામાં આવ્યા છે.
• તે જ ફાઉન્ડેશન પર ભવિષ્યની 90 મીટર ઊંચી ઇમારતની જોગવાઈ સાથે ભૂગર્ભ સ્ટેશનનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
• પાટા પરથી ઉતરી જવાના કિસ્સામાં સલામતી વધારવા માટે સ્વદેશી રીતે વિકસિત રેલ ટર્નઓવર પ્રિવેન્શન ડિવાઇસ (RTPD) રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.

રોલિંગ સ્ટોક

• BEML ના સહયોગથી આત્મનિર્ભર રોલિંગ સ્ટોક વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ ભારતને એવા પસંદગીના દેશોની સૂચિમાં મૂકશે જે હાઇ સ્પીડ ટ્રેનસેટ્સ ડિઝાઇન કરી શકે છે, બનાવી શકે છે.

તાલીમ:

• ભારતીય એન્જિનિયરો અને કુશળ કામદારો (આશરે 1000 ની સંખ્યા) ને જાપાનીઝ પદ્ધતિ માટે તાલીમ આપવામાં આવી છે અને હાલમાં, તેમના સુપરવિઝન હેઠળ ટ્રેકના કામો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે.
• તાલીમ અને નિયમિત રિફ્રેશર કોર્સ માટે સુરત ખાતે ખાસ ટ્રેક ટ્રેનિંગ સુવિધા ઊભી કરવામાં આવી છે.

સ્ટેશનો:

• HSR સ્ટેશનો સ્થાનિક ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરતા સિટી ગેટવે તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં કંટ્રોલ એન્ટ્રી પોઈન્ટ, બેગેજ સ્કેનર્સ, ડોર ફ્રેમ મેટલ ડિટેક્ટર્સ (DFMDs) અને ક્લોઝ્ડ-સર્કિટ ટેલિવિઝન (CCTV) સર્વેલન્સ જેવી અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ છે.
• સુરક્ષા-કેન્દ્રિત ડિઝાઇનમાં બાંધકામ દરમિયાન સંકલિત એન્ટી-વાઇબ્રેશન હેંગર્સ, ક્લેમ્પ્સ અને બોલ્ટિંગ પ્લેટ્સ જેવી જોગવાઈઓ સાથે સ્ટેશનની છતોમાં એન્ટી-વાઇબ્રેશન માપદંડો, વિન્ડ-પ્રેશર મેનેજમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે.
• પૂરતા પાર્કિંગ, ડ્રોપ-ઓફ એરિયા અને સુયોજિત સિટી માસ્ટર પ્લાનિંગ સાથે સીમલેસ મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટી દ્વારા મુસાફરોની સુવિધા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે.
• ઈન્ડિયન ગ્રીન બિલ્ડિંગ કાઉન્સિલ (IGBC) પ્લેટિનમ ધોરણો સાથે સંરેખિત ટકાઉ અને ઊર્જા-કાર્યક્ષમ સુવિધાઓ.

જીઓ-ટેકનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન (GTI):

• સ્ટ્રક્ચરલ પર્યાપ્તતા વિશે સુનિશ્ચિત કરવા અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય આશ્ચર્યોની શક્યતાને નકારવા માટે જીઓ ટેકનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન (GTI) પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
• GTI સામાન્ય રીતે 100 m પર હાથ ધરવામાં આવ્યું છે, અને ખાસ સ્ટ્રક્ચર્સના કિસ્સામાં ટૂંકા અંતરાલો પર હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
• ગુજરાતમાં નવી જીઓ ટેક લેબ સ્થાપવામાં આવી છે.

સુરક્ષા અને સલામતી:

• જાપાનીઝ હાઈ-લેવલ કમિટી દ્વારા પ્રમાણિત ડિસાઈન સાથે, શ્રેષ્ઠ આંતરરાષ્ટ્રીય પદ્ધતિઓ અનુસાર સિવિલ એન્જિનિયરિંગ સ્ટ્રક્ચર્સ ડિઝાઇન અને કન્સ્ટ્રક્ટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
• ભૂકંપ સુરક્ષા વધારવા માટે, સંબંધિત ભૂકંપ ઝોનને ધ્યાનમાં રાખીને સ્ટ્રક્ચર્સ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, વાયડક્ટ્સ અને બ્રિજ પર વિસ્થાપન રોકવા માટે સ્ટીલ અને ડેમ્પર સ્ટોપર્સ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે, સાથે અર્થક્વેક અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (EQEWS) ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

વધુમાં, દેશભરમાં રેલવેના આધુનિકીકરણ તરફના એક પગલા તરીકે, ભારતીય રેલવે પર લાગુ/પાયલોટ કરવામાં આવેલી કેટલીક મુખ્ય ટેકનોલોજી નીચે મુજબ છે:

1. મશીન વિઝન ઇન્સ્પેક્શન સિસ્ટમ (MVIS): MVIS એ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)/ મશીન લર્નિંગ (ML) આધારિત સિસ્ટમ છે જે ચાલતી ટ્રેનોના લટકતા, છૂટા અથવા ગાયબ ઘટકોની શોધ થવા પર એલર્ટ જનરેટ કરે છે.

2. વ્હીલ ઇમ્પેક્ટ લોડ ડિટેક્ટર (WILD): WILD એ વે-સાઇડ ઇન્સ્પેક્શન સિસ્ટમ છે જે રોલિંગ સ્ટોકમાં ખામીયુક્ત વ્હીલની ઓળખ કરવા માટે ટ્રેક પર વ્હીલની અસરને માપે છે.

3. ઇન્ટિગ્રેટેડ ટ્રેક મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ (ITMS): ITMS રેલવે ટ્રેકોના વ્યાપક નિરીક્ષણ અને મોનિટરિંગ માટે તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. ITMS રેલવે ટ્રેકના ઘટકો જેવા કે રેલ, સ્લીપર્સ અને ફાસ્ટનિંગ્સમાં ખામીઓને મોનિટર કરવા અને શોધવા માટે મશીન લર્નિંગ અને ઇમેજ પ્રોસેસિંગનો ઉપયોગ કરે છે. ITMS માંથી મેળવેલા ડેટાનું પટાની તાકીદની અને આયોજિત જાળવણી માટે વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. હાલમાં ભારતીય રેલવેના પટાના રેકોર્ડિંગ અને મોનિટરિંગ માટે ચાર (04) ITMS તૈનાત છે.

4. સિગ્નલિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આધુનિકીકરણ અને સુધારો: ભારતીય રેલવે નીચે મુજબ પોતાની સિગ્નલિંગ સિસ્ટમના વર્તમાન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું સતત આધુનિકીકરણ કરી રહી છે:

• જૂના મિકેનિકલ સિગ્નલિંગના સ્થાને સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ઓપરેશન પોઈન્ટ્સ અને સિગ્નલો સાથેની ઇલેક્ટ્રિકલ/ઇલેક્ટ્રોનિક ઇન્ટરલોકિંગ સિસ્ટમ્સ 30.06.2026 ના રોજ 6671 સ્ટેશનો પર પૂરી પાડવામાં આવી છે, જેમાંથી 3954 સ્ટેશનો પર ઇલેક્ટ્રોનિક ઇન્ટરલોકિંગ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.
• લેવલ ક્રોસિંગ ગેટ પર સુરક્ષા વધારવા માટે 30.06.2026 સુધીમાં 10395 લેવલ ક્રોસિંગ ગેટ પર લેવલ ક્રોસિંગ ગેટ્સ (LC) નું ઇન્ટરલોકિંગ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.
• ઇલેક્ટ્રિકલ માધ્યમો દ્વારા ટ્રેકની ઉપસ્થિતિની ચકાસણી કરીને સુરક્ષા વધારવા માટે સ્ટેશનોનું કમ્પ્લીટ ટ્રેક સર્કિટિંગ 30.06.2026 સુધી 6671 સ્ટેશનો પર પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.
• બ્લોક સેક્શનના ઓટોમેટિક ક્લિયરન્સ માટે એક્સલ કાઉન્ટર્સ, બ્લોક પ્રોવિંગ એક્સલ કાઉન્ટર (BPAC) આગળની ટ્રેન મેળવવા માટે લાઇન ક્લિયર આપતા પહેલા માનવ હસ્તક્ષેપ વિના ટ્રેનના સંપૂર્ણ આગમનને સુનિશ્ચિત કરવા અને માનવીય પરિબળને ઘટાડવા માટે પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. આ સિસ્ટમ્સ 30.06.2026 સુધીમાં 6085 બ્લોક સેક્શન્સ પર પૂરી પાડવામાં આવી છે.
• ઓટોમેટિક બ્લોક સિગ્નલિંગ (ABS) જે વર્તમાન ટ્રેક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અંદર લાઈન ક્ષમતામાં વધારો કરે છે તે 30.06.2026 સુધી 7464 રૂટ કિમી પર પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.
• કવચ એ સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન (ATP) સિસ્ટમ છે. કવચ એ ખૂબ જ ઉચ્ચ ટેકનોલોજી સઘન સિસ્ટમ છે, જેના માટે ઉચ્ચતમ ઓર્ડર (SIL-4) ના સુરક્ષા પ્રમાણપત્રની જરૂર છે. જુલાઈ, 2020 માં કવચને નેશનલ ATP સિસ્ટમ તરીકે અપનાવવામાં આવી હતી. દક્ષિણ મધ્ય રેલવે પર 1465 રૂટ કિમી પર કવચ વર્ઝન 3.2 ની તૈનાતી અને મેળવેલા અનુભવના આધારે વધુ સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા. આખરે, RDSO દ્વારા 16.07.2024 ના રોજ કવચ સ્પેસિફિકેશન વર્ઝન 4.0 ને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. વ્યાપક અને વિસ્તૃત ટ્રાયલ્સ પછી, ઉચ્ચ ઘનતા ધરાવતા દિલ્હી-મુંબઈ અને દિલ્હી-હાવડા રૂટને આવરી લેતા, 13.07.2026 સુધીમાં 2,490 રૂટ કિલોમીટર પર કવચ વર્ઝન 4.0 સફળતાપૂર્વક શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

5. ટ્રેક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આધુનિકીકરણ અને સુધારો: રેલવે પટાને અપગ્રેડ કરવા માટે ભારતીય રેલવે દ્વારા નીચે મુજબના પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે:

• પ્રાથમિક ટ્રેક નવીનીકરણ હાથ ધરતી વખતે 60kg, 90 અલ્ટીમેટ ટેન્સાઈલ સ્ટ્રેન્થ (UTS) રેલ, ઈલાસ્ટિક ફાસ્ટેનિંગ સાથે પહોળા અને ભારે પ્રી-સ્ટ્રેસ્ડ કોંક્રિટ સ્લીપર્સ (PSC), PSC સ્લીપર્સ પર ફેન-શેપ્ડ લેઆઉટ ટર્નઆઉટ અને ગર્ડર બ્રિજ પર H-બીમ સ્લીપર્સ ધરાવતું આધુનિક ટ્રેક સ્ટ્રક્ચર ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યું છે.
• ટર્નઆઉટ નવીનીકરણ કામોમાં થિક વેબ સ્વિચ અને વેલ્ડેબલ કાસ્ટ મેંગેનીઝ સ્ટીલ (CMS), ક્રોસિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
• સાંધાના વેલ્ડિંગને ટાળવા માટે 260m લાંબા રેલ પેનલનો પુરવઠો વધારવામાં આવ્યો છે, જેથી સુરક્ષામાં સુધારો થાય.
• અગાઉના કન્વેન્શનલ/ઈમ્પ્રુવ્ડ SEJs ના સ્થાને થિક વેબ સ્વિચ એક્સપાન્સન જોઈન્ટ્સ (SEJs) નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
• રેલ માટે બહેતર વેલ્ડિંગ ટેકનોલોજી એટલે કે ફ્લેશ બટ વેલ્ડિંગ અપનાવવી.
• ટ્રેકની સુધારેલી માર્ગદર્શિકા અને વિશ્વસનીયતા માટે હાઇ આઉટપુટ પ્લેન ટેમ્પર્સ અને પોઈન્ટ્સ અને ક્રોસિંગ ટેમ્પર્સનો ઉપયોગ કરીને ટ્રેક જાળવણી માટે યાંત્રિક સિસ્ટમ અપનાવવી.
• એસેટ વિશ્વસનીયતામાં વધુ સુધારો કરવા માટે રેલ ગ્રાઇન્ડિંગ મશીનો સહિત અદ્યતન આધુનિક મશીનોની તૈનાતી.
• ટ્રેક મશીનોના ઉપયોગ દ્વારા ટ્રેક પાથરવાની પ્રવૃત્તિઓનું યાંત્રીકરણ.
• લેવલ ક્રોસિંગ ગેટ પર સુરક્ષા વધારવા માટે લેવલ ક્રોસિંગ (LC) ગેટ્સનું ઇન્ટરલોકિંગ.
• રેલ અને વેલ્ડ્સના પરીક્ષણની અદ્યતન ફેઝ્ડ એરે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ.
• યાર્ડ્સમાં ટ્રેક પરિમાણોના સતત રેકોર્ડિંગ માટે પોર્ટેબલ ટ્રેક મેઝરિંગ ટ્રોલી અપનાવવી.
• ચોક્કસ જાળવણી ઇનપુટ્સ સક્ષમ કરવા માટે વિવિધ સ્ત્રોતો દ્વારા પ્રાપ્ત ટ્રેક નિરીક્ષણ રેકોર્ડના એકીકરણ અને ડેટા એનાલિટિક્સ માટે વેબ સક્ષમ ટ્રેક મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (TMS) નો ઉપયોગ કરવો.

6. અમૃત ભારત સ્ટેશનો: લાંબા ગાળાના અભિગમ સાથે સ્ટેશનોના પુનઃવિકાસ માટે અમૃત ભારત સ્ટેશન સ્કીમ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ યોજનામાં ભારતીય રેલવેના સ્ટેશનોને સુધારવા માટે માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા અને તબક્કાવાર તેમનો અમલ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. દરેક સ્ટેશનની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને માસ્ટર પ્લાનિંગમાં નીચે મુજબના બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:

• સ્ટેશન અને સરક્યુલેટિંગ એરિયા સુધીના પહોંચ માર્ગોમાં સુધારો
• શહેરના બંને બાજુઓ સાથે સ્ટેશનનું એકીકરણ
• સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો
• વેઇટિંગ હોલ, શૌચાલય, બેસવાની વ્યવસ્થા, વોટર બૂથમાં સુધારો
• મુસાફરોના ટ્રાફિકને અનુરૂપ પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ/સબવેની જોગવાઈ
• લિફ્ટ/એસ્કેલેટર/રેમ્પની જોગવાઈ
• પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો/ પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરની જોગવાઈ
• 'વન સ્ટેશન વન પ્રોડક્ટ' જેવી યોજનાઓ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે કિઓસ્ક પૂરા પાડવા
• પાર્કિંગનો વિકાસ
• દિવ્યાંગજનો માટેની સુવિધાઓ
• બહેતર પેસેન્જર ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ્સ
• એર કોન્કોર્સ, એક્ઝિક્યુટિવ લાઉન્જ, મલ્ટિમોડલ ઈન્ટિગ્રેશન, લેન્ડસ્કેપિંગ વગેરેની જોગવાઈ.

આ યોજનામાં જરૂરિયાત, તબક્કાવાર અમલ અને સાધ્યતા અનુસાર ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉકેલો વગેરે તથા લાંબા ગાળે સ્ટેશન પર સિટી સેન્ટરના સર્જનની પણ પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે.

અત્યાર સુધીમાં, અમૃત ભારત સ્ટેશન સ્કીમ હેઠળ વિકાસ માટે 1340 સ્ટેશનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી નીચે મુજબના 261 સ્ટેશનો પૂર્ણ થયા છે:

ઐશબાગ જંકશન, અલનાવર, અંબ અંદૌરા, અંબાસમુદ્રમ, અંબિકાપુર, આમગાંવ, આનંદપુર સાહેબ, અનારા, કાલડી માટે અંગમાલી, અશોકનગર, અયોધ્યા ધામ જંકશન, બછરાવાં, બદામી, બાગલકોટ, બહેરી, બૈજનાથ પપરોળા, બાલાઘાટ, બલાંગિર, બાલોદ, બલરામપુર, બનમંખી, બંટાવાળા, બારાભૂમ, બારામતી, બરેલી સિટી, બારીપદા, બાડમેર, બારપાલી, બેગમપેટ, બેઓહારી, ભક્તિનગર, ભાનુપ્રતાપપુર, ભિલાઈ, ભિંડ, બિજનોર, બિમલગઢ, બોમ્મિડી, બુંદી, બાયકુલા, ચાઈબાસા, ચાલકુડી, ચંપા, ચંડા ફોર્ટ, ચાંડિલ, ચંગનાસ્સેરી, ચેન્નઈ પાર્ક, છિંદવાડા, ચિદમ્બરમ, ચિંચપોકલી, ચિન્ના સેલમ, ચિરાયિનકીઝુ, ચુનાર જંકશન, કુન્નૂર, કમ્બમ, કટક, ડાકોર, ડાલીગંજ, દલ્લીરાજહરા, દૌરમ મધેપુરા, દૌસા, ડીગ, ડેરોલ, દેશનોક, દેવલાલી, ધામપુર, ધારવાડ, ધૂળે, દીઘા, ડોંગરગઢ, એલુરુ, ફતેહાબાદ, ફતેહનગર, ફતેહપુર, ફતેહપુર શેખાવટી, ફેરોક, ગદગ, ગંગાપુર સિટી, ગરબેટા, ગૌરીગંજ, ગિરિડીહ, ગોડ્ડા, ગોધરા જંકશન, ગોગામેડી, ગોકાક રોડ, ગોલા ગોકર્ણનાથ, ગોમતીનગર, ગોટન, ગોવર્ધન, ગોવિંદ ગઢ, ગોવિંદપુર રોડ, ગોવિંદપુરી, ગુરુવાયુર, હાફિઝપેટ, હાઈબારગાંવ, હલ્દિયા, હલ્દીબારી, હાપા, હરપાલપુર, હરરાવાલા, હાથરસ સિટી, હાઈ-ટેક સિટી, હિમાયતનગર, હોડલ, હોસાપેટે, ઈદગાહ આગ્રા જંકશન, ઈઝ્ઝતનગર, જેસલમેર, જલંધર કેન્ટોનમેન્ટ જંકશન, જલપાઈગુડી રોડ, જામ જોધપુર, જામ વંથલી, જનગાંવ, જીંદ જંકશન, જોયચંડી પહાડ જંકશન, જુન્નર દેવ, કહલગાંવ, કાકીનાડા ટાઉન જંકશન, કાલકા, કલ્યાણી ઘોષપારા, કામાખ્યાગુરી,કનાલુસ જંકશન, કરાઈકુડી જંકશન, કરમસદ, કરીમનગર, કટની સાઉથ, કતરાસગઢ, કેડગાંવ, કેસિંગા, ખેરથલ, ખલીલાબાદ, ખંભાળિયા, ખરિયાર રોડ, કોપ્પલ, કોસંબા જંકશન, કોટદ્વાર, કુલીત્તુરાઈ, કુટ્ટીપ્પુરમ, લાસલગાંવ, લીંબડી, લોહરદગા, લોનંદ જંકશન, મધુપુર જંકશન, મહબૂબાબાદ, માહે, મહુવા, મૈલાની જંકશન, મજબત, મલકાપુર, મામ્બલમ, મણપારાઈ, મંડળગઢ, મંડાવાર મહવા રોડ, મંડી ડબવાલી, મંગલગિરી, મન્નારગુડી, માટુંગા, માવેલીકારા, એમસીએસ છતરપુર, મીઠાપુર, મોદીનગર, મોહનલાલગંજ, મોરપ્પુર, મોરબી, મુક્તસર, મુનિરાબાદ, મુરી જંકશન, મુર્તિઝાપુર જંકશન, નૈનપુર જંકશન, નમક્કલ, નાંદુરા, નર્મદાપુરમ, નરવાના જંકશન, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ ઈતવારી જંકશન, નિડદાવોલુ જંકશન, નિલાંબુર રોડ, ઓખા, ઓરાઈ, ઓરછા, પાકુર, પલાની, પાલિયાતણા, તેનાગઢ, પંકી ધામ, પરમકુડી, પરપ્પનંગાડી, પરેલ, પરલાખેમુંડી, ફાફામૌ જંકશન, પીરપૈંતી, પિસ્કા, પોખરાયાં, પોલ્લાચી જંકશન, પોલુર, પોરબંદર, પ્રતાપનગર, પ્રયાગ જંકશન, રાજ નાંદગાંવ, રાજગઢ, રાજમહલ, રાજુલા જંકશન, રામાગુંડમ, રામગઢ કેન્ટોનમેન્ટ, રામઘાટ હાલ્ટ, રાણીબેન્નુર, રાયનાપાદુ, સબૌર, સહારનપુર જંકશન, સાહિબગંજ, સલેમપુર, સામાખીયાળી, સામલપટ્ટી, સાંચી, શંકરપુર, સરોના, સાહિબઝાદા અજિત સિંહ નગર મોહાલી, સાવદા, સિઓની, શહાદ, શાજાપુર, શામલી, શિવનારાયણપુર, શિવપુરી, શોલાવંદન, શોરાનુર જંકશન, શ્રીધામ, સિદ્ધાર્થ નગર, સિહોર જંકશન, સિમુલતલા, સિઉરી, સોજત રોડ, સોમેશ્વર, શ્રી બાળ બ્રહ્મેશ્વર જોગુલામ્બા, શ્રીરંગમ, શ્રીવિલ્લીપુત્તુર, સેન્ટ થોમસ માઉન્ટ, સુબ્રમણ્ય રોડ, સુલુરપેટા, સુરૈમાનપુર, સ્વામિનારાયણ છપૈયા, તાલચેર, તામલુક, તનકપુર, થલેસ્સેરી, થાણે, થિરૂવારુર જંકશન, ટીકમગઢ, તિરુર, તિરુવન્નામલાઈ, ત્રિપુનીથુરા, તુની, ઉદગમંડલમ, ઉઝાણી, ઉરકુરા, ઉત્રાણ, વડાકરા, વડાલા રોડ, વિદિશા, વિંધ્યાચલ, વૃદ્ધાચલમ જંકશન, વડકાંચેરી, વરંગલ.

અન્ય સ્ટેશનો પર પણ વિકાસ માટેની કામગીરી સારી ઝડપે હાથ ધરવામાં આવી છે અને કેટલાક સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

ભુવનેશ્વર સ્ટેશન: પશ્ચિમ તરફ અને પૂર્વ તરફની નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, એર કોનકોર્સ, પશ્ચિમ અને પૂર્વ તરફ એલિવેટેડ ડ્રાઇવ વે અને ફૂટ ઓવર બ્રિજના વિસ્તરણની કામગીરી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારણા, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયામાં સુધારણા, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, લિફ્ટ અને એસ્કેલેટરની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

છત્રપતિ સંભાજીનગર સ્ટેશન: નવી પોસ્ટ ઓફિસ બિલ્ડિંગ અને પાર્સલ ઓફિસ, ઉત્તર તરફ નવી રેલવે પ્રોટેક્શન ફોર્સ અને ગવર્નમેન્ટ રેલવે પોલીસ બિલ્ડિંગની કામગીરી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. દક્ષિણ તરફ નવી એરાઇવલ અને ડિપાર્ચર બિલ્ડિંગ, નવો વેટિંગ હોલ, ટોઇલેટ, એર કોનકોર્સ, 6 મીટર પહોળો ફૂટ ઓવર બ્રિજ, થ્રુ રૂફ, ઉત્તર અને દક્ષિણ તરફ નવા ભૂગર્ભ ટેન્ક, ઉત્તર અને દક્ષિણ તરફ નવા સેવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, નવા ઇલેક્ટ્રિકલ સબ-સ્ટેશન બિલ્ડિંગની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

ગયા સ્ટેશન: બીજા એન્ટ્રી ગેટ પર નવી એરાઇવલ બિલ્ડિંગની કામગીરી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. બીજા એન્ટ્રી ગેટ પર નવી ડિપાર્ચર બિલ્ડિંગ, મુખ્ય એન્ટ્રી ગેટ પર નવી એરાઇવલ અને ડિપાર્ચર બિલ્ડિંગ, નવું પ્લેટફોર્મ નં. 8, નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, એર કોનકોર્સ અને સર્ક્યુલેટિંગ એરિયામાં સુધારણાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

નાગપુર જંકશન સ્ટેશન: પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ બિલ્ડિંગ અને બુકિંગ ઓફિસોના સ્થાનાંતરણ અને મુખ્ય એન્ટ્રી તરફ પાર્કિંગમાં સુધારણાની કામગીરી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. મુખ્ય એન્ટ્રી તરફ નવી એડમિન બિલ્ડિંગ, ડિપાર્ચર બિલ્ડિંગ અને બેઝમેન્ટ પાર્કિંગનું નિર્માણ, બીજી એન્ટ્રી તરફ ડિપાર્ચર બિલ્ડિંગ અને યુનિફાઇડ બેઝમેન્ટનું નિર્માણ, નવું એર કોનકોર્સ, પ્લેટફોર્મ 8 પર પ્લેટફોર્મ સરફેસિંગમાં સુધારણા અને નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

રામેશ્વરમ સ્ટેશન: મલ્ટી ફંક્શનલ કોમ્પ્લેક્સ બિલ્ડિંગને રિટાયરિંગ રૂમમાં ફેરવવાની કામગીરી, પૂર્વ અને ઉત્તર ટર્મિનલ બિલ્ડિંગ, પાર્સલ ઓફિસ, ડિપાર્ચર ફોરકોર્ટ, એરાઇવલ ફોરકોર્ટ, સબ-સ્ટેશન બિલ્ડિંગ અને સેવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટનું સ્ટ્રક્ચરલ કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે. પૂર્વ ટર્મિનલ બિલ્ડિંગ, ઉત્તર ટર્મિનલ બિલ્ડિંગ, ડિપાર્ચર ફોરકોર્ટ, સેવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, એરાઇવલ ફોરકોર્ટ, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર અને વેટિંગ હોલમાં સુધારણાની ફિનિશિંગ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

તિરુપતિ સ્ટેશન: નવી દક્ષિણ તરફની સ્ટેશન બિલ્ડિંગ (G+3+બેઝમેન્ટ), નવી ઉત્તર તરફની સ્ટેશન બિલ્ડિંગનું સ્ટ્રક્ચરલ કામ, એર કોનકોર્સ, ભૂગર્ભ અને ઓવરહેડ વોટર ટેન્ક, સેવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, રેઇનવોટર હાર્વેસ્ટિંગ, ફૂટ ઓવર બ્રિજ સુધીનો રેમ્પ, લિફ્ટ અને એસ્કેલેટરની કામગીરી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, કનેક્ટિંગ બ્રિજ, એપ્રોચ રોડ અને પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરની ફિનિશિંગ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે.

વધુમાં, ભારતીય રેલવે પર સ્ટેશનોનો વિકાસ / પુનર્વિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ એ એક સતત અને ચાલુ પ્રક્રિયા છે અને આ સંદર્ભમાં કામગીરી જરૂરિયાત મુજબ, પરસ્પર અગ્રતા અને ભંડોળની ઉપલબ્ધતાને આધીન હાથ ધરવામાં આવે છે. સ્ટેશનનો વિકાસ / પુનર્વિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ સ્ટેશનની શ્રેણી/સ્થિતિ/હાથ ધરાયેલા ટ્રાફિક વગેરેના આધારે કરવામાં આવે છે.

અમૃત ભારત સ્ટેશન સ્કીમ હેઠળના સ્ટેશનો સહિતના સ્ટેશનોનો વિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ સામાન્ય રીતે પ્લાન હેડ-53 'ગ્રાહક સુવિધાઓ' હેઠળ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. પ્લાન હેડ-53 હેઠળ ફાળવણી અને ખર્ચની વિગતો ઝોનલ રેલવે-વાર રાખવામાં આવે છે, સ્ટેશન-વાર કે રાજ્ય-વાર નહીં. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે પ્લાન હેડ – 53 હેઠળ ₹ 11,972 કરોડની ભંડોળ ફાળવણી કરવામાં આવી છે અને અત્યાર સુધીમાં (જૂન, 2026 સુધી) ₹ 4,633 કરોડનો ખર્ચ થયો છે.

7. રોડ ઓવર બ્રિજ / રોડ અંડર બ્રિજ (ROB/RUB): ટ્રેન કામગીરીની સલામતી અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવાના હેતુથી, લેવલ ક્રોસિંગ (LCs) ને બદલે રોડ ઓવર બ્રિજ / રોડ અંડર બ્રિજ (ROBs/ RUBs) પૂરા પાડીને અથવા સીધા બંધ કરીને (ઓછા ટ્રાફિકવાળા LCs માટે) અથવા સ્થળની સ્થિતિના આધારે રોડ ટ્રાફિકને નજીકના ROB/RUB/LC પર ડાયવર્ટ કરીને નાબૂદ કરવામાં આવે છે.

ભારતીય રેલવેના બ્રોડ ગેજ (BG) નેટવર્ક પરના તમામ માનવરહિત લેવલ ક્રોસિંગ (UMLCs) ને 2019 માં નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે.

2004-14 ના સમયગાળા દરમિયાન અને 2014-26 (મે'26 સુધી) દરમિયાન ભારતીય રેલવે પર બનેલા ROBs / RUBs ની સંખ્યા નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	બનેલા ROBs / RUBs
2004-14	4,148 નંગ
2014-26 (મે'26 સુધી)	14,451 નંગ

લેવલ ક્રોસિંગ (LCs) ના સ્થાને રોડ ઓવર બ્રિજ (ROB)/રોડ અંડર બ્રિજ (RUB) ના કામોને મંજૂરી આપવી એ ભારતીય રેલવેની એક સતત અને ગતિશીલ પ્રક્રિયા છે. આવા કામોને ટ્રેન કામગીરીમાં સલામતી, ટ્રેનોની ગતિશીલતા અને રોડ વપરાશકર્તાઓ માટે અસર અને શક્યતા વગેરે પર તેમની અસરના આધારે અગ્રતા આપવામાં આવે છે અને હાથ ધરવામાં આવે છે.

01.06.2026 ના રોજ, ભારતીય રેલવે પર આશરે ₹ 1,17,492 કરોડના ખર્ચે 4,993 નંગ ROB / RUB ના કામો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે જે આયોજન અને અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે બુધવારે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/IJ/JD

(रिलीज़ आईडी: 2288443) आगंतुक पटल : 20