ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ વિભાગ (DoT) એ ASTR વિકસાવ્યું છે જે એક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને બિગ ડેટા એનાલિટિક્સ ટૂલ છે જે શંકાસ્પદ મોબાઇલ કનેક્શન્સની ઓળખ કરે છે. 15.7.2026 સુધીમાં, પુનઃચકાસણીમાં નિષ્ફળ ગયા પછી આવા 88 લાખથી વધુ મોબાઇલ કનેક્શન્સ ડિસ્કનેક્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

સંચાર સાથીની ચક્ષુ (Chakshu) સુવિધા નાગરિકોને શંકાસ્પદ ફ્રોડ સંચારની જાણ કરવા સક્ષમ બનાવે છે. વ્યક્તિગત રીતે રિપોર્ટ કરાયેલા શંકાસ્પદ ફ્રોડ સંચાર પર કાર્યવાહી કરવાના બદલે, DoT ટેલિકોમ સંસાધનોના દુરુપયોગને શૂન્ય કરવા અને વિશ્લેષણ હાથ ધરવા માટે ક્રાઉડ-સોર્સ્ડ ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે. 15.7.2026 સુધીમાં, સંચાર સાથી પર નાગરિકો દ્વારા શેર કરવામાં આવેલ શંકાસ્પદ ફ્રોડ સંચારના 11.18 લાખ અહેવાલોના આધારે, 50.90 લાખ મોબાઇલ કનેક્શન્સ ડિસ્કનેક્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

ગવર્નમેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા (એલોકેશન ઓફ બિઝનેસ) રૂલ્સ, 1961 હેઠળ, સાયબર ક્રાઇમ સંબંધિત બાબતો ગૃહ મંત્રાલય (MHA) ને ફાળવવામાં આવી છે. વધુમાં, ભારતની વિષય સૂચિ (સાતમી અનુસૂચિ) મુજબ 'પોલીસ' અને 'જાહેર વ્યવસ્થા' એ રાજ્યના વિષયો છે. જોકે, DoT એ સાયબર અપરાધો અને નાણાકીય છેતરપિંડીઓ માટે ટેલિકોમ સંસાધનોના દુરુપયોગને રોકવા માટે MHA ના ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) સહિતના હિતધારકો સાથે દ્વિ-દિશાકીય માહિતી વહેંચણી માટે ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) વિકસાવ્યું છે.

સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ તેની નિયામક સંસ્થાઓને માહિતી વહેંચણી માટે DIP પર ઓનબોર્ડિંગ માટે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. DoT એ SEBI ની નિયામક સંસ્થાઓ માટે DIP પર સત્રો યોજ્યા છે અને આવી 50 થી વધુ સંસ્થાઓ DIP પર ઓનબોર્ડ થઈ ચૂકી છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય સંચાર અને ગ્રામીણ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી ડો. ચંદ્રશેખર પેમ્માસાની દ્વારા આજે રાજ્યસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD