સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય વિવિધ સ્તરે શિક્ષણ મેળવતા અનુસૂચિત જાતિ (SC)ના વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવા માટે પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ (PMS) યોજના અને SC અને અન્ય લોકો માટે પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનાનો અમલ કરી રહ્યું છે. આ કેન્દ્ર પુરસ્કૃત શિષ્યવૃત્તિ યોજનાઓનો ઉદ્દેશ્ય શૈક્ષણિક સમાવેશનને પ્રોત્સાહન આપવાનો, નાણાકીય અવરોધો ઘટાડવાનો અને લાયક વિદ્યાર્થીઓ પર્યાપ્ત નાણાકીય સહાય સાથે તેમનો અભ્યાસ ચાલુ રાખી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામદાસ આઠવલે લોકસભામાં સંસદ સભ્ય શ્રી નવાસકાની કે. ને આપેલી એક લેખિત જવાબમાં આ માહિતી આપી હતી.

મંત્રીશ્રીએ ગૃહને વિગતો આપતા જણાવ્યું હતું કે પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનામાં 2020-21 દરમિયાન સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે SC અને અન્ય લોકો માટેની પ્રિ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનામાં 2021-22માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. શિષ્યવૃત્તિ સહાયનું પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને સમયસર વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, સરકારે ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) વ્યવસ્થા અપનાવી છે, જે હેઠળ શિષ્યવૃત્તિની રકમ સીધી પાત્ર લાભાર્થીઓના આધાર-સીડેડ બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે, તેમ નિવેદનમાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.

લેખિત જવાબમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે આ સુધારાઓના પરિણામે પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજના હેઠળ નાણાકીય સહાયમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ યોજના હેઠળ બહાર પાડવામાં આવેલી કેન્દ્રીય સહાય 2021-22માં ₹1,930.38 કરોડથી વધીને 2025-26માં ₹6,186.96 કરોડ થઈ ગઈ છે. આ યોજનાથી તાજેતરના વર્ષોમાં વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 48 લાખ અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓને સતત લાભ મળ્યો છે. 2024-25 દરમિયાન, કુલ 48,04,208 લાભાર્થીઓને ₹5,562.23 કરોડની કેન્દ્રીય સહાય સાથે શિષ્યવૃત્તિ મળી હતી.

મંત્રીશ્રીએ ગૃહને વધુમાં માહિતી આપી હતી કે SC અને અન્ય લોકો માટેની પ્રિ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજના હેઠળ, સરકારે લાખો વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. 2025-26 દરમિયાન, ₹562.36 કરોડની કેન્દ્રીય સહાય બહાર પાડવામાં આવી હતી, જેનાથી 26,79,049 વિદ્યાર્થીઓને લાભ થયો હતો. 2022-23 થી યોજના હેઠળ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) સિસ્ટમના અમલીકરણ પછી, શિષ્યવૃત્તિનું વિતરણ વધુ પારદર્શક, જવાબદાર અને કાર્યક્ષમ બન્યું છે.

સરકાર વિસ્તૃત શિષ્યવૃત્તિ સહાય અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ વિતરણ પ્રણાલીઓ દ્વારા અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક તકોને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે. વ્યાપ વધારીને, નાણાકીય સહાયમાં વધારો કરીને અને DBT દ્વારા લાભોનું પારદર્શક હસ્તાંતરણ સુનિશ્ચિત કરીને, મંત્રાલય દેશભરમાં અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક સશક્તિકરણ, સામાજિક ન્યાય અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણની સમાન પહોંચને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/IJ/JD