સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) હેઠળના નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ઓફિસ (NSO) એ ડિજિટલ ટેકનોલોજીના વધુ ઉપયોગ દ્વારા સત્તાવાર આંકડાકીય પ્રણાલીને આધુનિક બનાવવા માટે ઘણા પગલાં લીધાં છે. ઇન-બિલ્ટ વેરિફિકેશન ચેક્સ સાથે હેન્ડહેલ્ડ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરીને સર્વેક્ષણોમાં ડેટા સંગ્રહ માટે કોમ્પ્યુટર આસિસ્ટિડ પર્સનલ ઇન્ટરવ્યુઇંગ (CAPI) અપનાવવામાં આવ્યું છે. સર્વેક્ષણ કામગીરીને સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ સર્વર્સ, રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ ડેશબોર્ડ્સ, સર્વેક્ષણ કરાયેલા ઘરગથ્થુઓના જીપીએસ (GPS) ટેગિંગ અને ડેટાના સુરક્ષિત ઇલેક્ટ્રોનિક ટ્રાન્સમિશન દ્વારા ટેકો આપવામાં આવે છે. સેમ્પલ પસંદગી, ફિલ્ડ મોનિટરિંગ, સર્વે વહીવટ, વેરિફિકેશન અને ડેટા પ્રોસેસિંગ સહિત સર્વેક્ષણ પ્રક્રિયાના વિવિધ તબક્કાઓને પણ ઓટોમેટિક બનાવવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંઓએ ડેટા સંગ્રહના સ્થળે ચકાસણીને સક્ષમ કરીને ડેટાની ગુણવત્તામાં સુધારો કર્યો છે, ડેટા પ્રોસેસિંગ માટે જરૂરી સમય ઘટાડ્યો છે અને સર્વેક્ષણના પરિણામોના ઝડપી પ્રસારણની સુવિધા આપી છે. આંકડાકીય કામગીરીમાં વહીવટી રેકોર્ડ્સનો પણ વધુને વધુ ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જ્યારે સર્વેક્ષણ આયોજન અને મોનિટરિંગને મજબૂત કરવા માટે, જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં, જીઓસ્પેટીઅલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

સેમ્પલિંગ ફ્રેમ્સ તૈયાર કરવા અને સર્વે સેમ્પલ્સની પસંદગી માટે નમૂના સર્વેક્ષણો સાથે વહીવટી ડેટાસેટ્સને વધુને વધુ સાંકળવામાં આવી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, જીએસટીએન (GSTN) ડેટાબેઝનો ઉપયોગ એન્યુઅલ સર્વે ઓફ ઇનકોર્પોરેટેડ સર્વિસ સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝિસ (ASISSE) માટે સેમ્પલિંગ ફ્રેમ તરીકે થાય છે, જ્યારે એન્યુઅલ સર્વે ઓફ અનઇનકોર્પોરેટેડ સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝિસ (ASUSE) હેઠળ ગ્રામીણ ક્ષેત્ર માટે વસ્તી ગણતરી 2011 ની વિલેજ ડિરેક્ટરીનો ઉપયોગ થાય છે. એન્યુઅલ સર્વે ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (ASI) તેની સર્વે ફ્રેમ તૈયાર કરવા માટે ચીફ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ ફેક્ટરીઝ અને અન્ય વૈધાનિક નોંધણી સત્તામંડળો દ્વારા જાળવવામાં આવતા વહીવટી રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરે છે. તેવી જ રીતે, ફોરવર્ડ લૂકિંગ સર્વે ઓફ પ્રાઇવેટ કોર્પોરેટ સેક્ટર કૅપેક્સ (CAPEX) ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઇન્ટેન્શન્સ માટે સર્વે ફ્રેમ તૈયાર કરવા માટે કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલયના ડેટાબેઝનો ઉપયોગ થાય છે. આ વહીવટી ડેટાસેટ્સના ઉપયોગથી સેમ્પલિંગ ફ્રેમ્સ મજબૂત બની છે, સર્વેક્ષણની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થયો છે અને સત્તાવાર આંકડાઓના સમયસર સંકલનમાં યોગદાન મળ્યું છે.

એમઓએસપીઆઈ (MoSPI) એ સત્તાવાર આંકડાઓમાં ગુણવત્તાની ખાતરીને સુદ્રઢ કરવા માટે યુનાઇટેડ નેશન્સ નેશનલ ક્વોલિટી એશ્યોરન્સ ફ્રેમવર્ક (UN NQAF), 2019 ના આધારે સ્ટેટિસ્ટિકલ ક્વોલિટી અસેસમેન્ટ ફ્રેમવર્ક (SQAF) વિકસાવ્યું છે. એસક્યુએએફ (SQAF) એ સત્તાવાર આંકડાઓના સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો (UNFPOS) ના પાલનને સુનિશ્ચિત કરવા માટેના તમામ પાસાઓને આવરી લેતું એક વ્યાપક માળખું પૂરું પાડે છે જેમાં વધુ કાર્યક્ષમતા, વિશ્વસનીયતા અને જવાબદારી ઉમેરવાના પાસાઓનો સમાવેશ થાય છે. મેટાડેટાના માનકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, નેશનલ મેટાડેટા સ્ટ્રક્ચર (NMDS 2.0) વિકસાવવામાં આવ્યું છે અને મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે શેર કરવામાં આવ્યું છે જેથી ડેટા અને માહિતી સમાન રીતે રજૂ થાય, ડેટાના સ્ત્રોતો, સંગ્રહ પદ્ધતિઓ પર સ્પષ્ટતા મળે અને ડેટાસેટ્સની શોધખોળમાં વધારો થાય. મેટાડેટા હોસ્ટ કરવા માટે મેટાડેટા વેબ પોર્ટલ (MWP) પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, અને મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમના મેટાડેટા સાથે ડેટાસેટ્સ પ્રસારિત કરવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે. વધુમાં, શોધખોળમાં સુધારો કરવા અને સત્તાવાર ડેટાસેટ્સના વ્યાપક ઉપયોગની સુવિધા માટે 43 મંત્રાલયો/વિભાગોના 287 ડેટાસેટ્સને આવરી લેતી 'કોમ્પેન્ડિયમ ઓફ ડેટાસેટ્સ એન્ડ રજિસ્ટ્રીઝ' પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે.

MoSPIએ જાહેર પહોંચ અને સત્તાવાર આંકડાઓના પ્રસારણને વધારવા માટે ઘણા પગલાં લીધાં છે. એમઓએસપીઆઈ (MoSPI) વેબસાઇટ પર એડવાન્સ રિલીઝ કેલેન્ડર (ARC) ઉપલબ્ધ છે જે મુખ્ય આંકડાકીય પ્રકાશનો રિલીઝ કરવા માટેનું સમયપત્રક દર્શાવે છે, જેનાથી પ્રસારણમાં પારદર્શિતા અને અનુમાનિતતાને પ્રોત્સાહન મળે છે. ઇ-સાંખ્યિકી (eSankhyiki) પોર્ટલ સત્તાવાર આંકડાઓના પ્રસારણ માટે એકમાત્ર મંચ તરીકે કામ કરે છે અને હાલમાં એપીઆઈ (APIs), ડેટા વિઝ્યુલાઇઝેશન અને મેટાડેટા દ્વારા સમર્થિત 29 આંકડાકીય પ્રોડક્ટ્સ, 913 ડેટાસેટ્સ અને 137 મિલિયનથી વધુ રેકોર્ડ્સ ધરાવે છે. 189 થી વધુ સામાજિક-આર્થિક સર્વેક્ષણોના અનામી એકમ-સ્તરના ડેટા સુધી પહોંચ પ્રદાન કરવા માટે માઇક્રોડેટા પોર્ટલને નવીનીકૃત કરવામાં આવ્યું છે. મંત્રાલયે એઆઈ (AI)-સક્ષમ વિશેષતાઓ અને ઇન્ટરેક્ટિવ ડેશબોર્ડ્સ સાથે તેની વેબસાઇટને આધુનિક બનાવી છે અને સત્તાવાર આંકડાઓ સુધી સરળ પહોંચની સુવિધા માટે જીઓઆઈસ્ટેટ (GoIStat) મોબાઇલ એપ લોન્ચ કરી છે. આ ઉપરાંત, મંત્રાલયની વેબસાઇટ દ્વારા અહેવાલો, બુલેટિન્સ, ફેક્ટશીટ્સ અને એકમ-સ્તરના ડેટા પ્રસારિત કરવામાં આવે છે. પહોંચ મહત્તમ કરવા અને જાહેર જોડાણને મજબૂત કરવા માટે સત્તાવાર આંકડાઓ સમાચારપત્રો, ટેલિવિઝન, રેડિયો, ડિજિટલ અને સોશિયલ મીડિયા, સંસદ ટીવી પર પોડકાસ્ટ, પ્રદર્શનો, MyGov સાથે સહયોગ, સ્પષ્ટતા કરતા વીડિયો, ઇન્ફોગ્રાફિક્સ અને અન્ય મલ્ટીમીડિયા સામગ્રી જેવા બહુવિધ સંચાર પ્લેટફોર્મ દ્વારા વધુ પ્રસારિત કરવામાં આવે છે.

આ માહિતી આજે રાજ્યસભામાં સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી), આયોજન મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી) અને સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી રાવ ઇન્દ્રજીત સિંહ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD