કેન્સર, ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા અને જીવનશૈલીના અન્ય રોગો સામે દેશવ્યાપી લોક આંદોલન માટે આહ્વાન કરતા, કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને તકનીકી અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર); પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ, અંતરિક્ષ વિભાગ, કાર્મિક, જાહેર ફરિયાદ અને પેન્શન રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે જણાવ્યું હતું કે કેન્સર, ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા અને અન્ય બિન-ચેપી રોગોના વધતા જતા બોજ સામે ભારતનો પ્રતિભાવ હોસ્પિટલોથી આગળ વધીને વહેલી ભાળ, યોગ્ય તબીબી સલાહ અને પુરાવા-આધારિત હેલ્થકેર પર કેન્દ્રિત એક સામૂહિક જન આંદોલન બનવો જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે દેશ આજે માત્ર જાગૃતિના અભાવનો જ સામનો નથી કરી રહ્યો પરંતુ વ્યાપક સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ખોટી માહિતીના પડકારનો પણ સામનો કરી રહ્યો છે, જેના કારણે વિકસિત ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક સંચાર અને પુરાવા-આધારિત સ્વાસ્થ્ય સંચાર પહેલા કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ કેન્સર સર્વાઇવર, અગ્રણી વૈજ્ઞાનિક અને વિજ્ઞાન અને તકનીકી વિભાગના ભૂતપૂર્વ વરિષ્ઠ સલાહકાર ડૉ. અખિલેશ ગુપ્તા દ્વારા લિખિત "અનબ્રોકન: માય બેટલ વિથ કેન્સર એન્ડ ધ વિલ ટુ લીડ”ના લોન્ચિંગ પ્રસંગે સંબોધન કરી રહ્યા હતા. આ કાર્યક્રમમાં અગ્રણી તબીબી વ્યાવસાયિકો, શૈક્ષણિક અને વૈજ્ઞાનિક જગત, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ, સંશોધકો અને વૈજ્ઞાનિક સમુદાયના સભ્યો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જેઓ કેન્સર પર વિજય મેળવ્યા બાદ ડૉ. ગુપ્તાની રેઝિલિયન્સની અસાધારણ યાત્રાની ઉજવણી કરવા માટે એકઠા થયા હતા.

આ પુસ્તકને માત્ર એક વ્યક્તિગત સંસ્મરણ કરતાં ઘણું વધારે ગણાવતા, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કહ્યું કે તે સાહસ, સ્થિતિસ્થાપકતા, અખંડિતતા અને વિજ્ઞાનમાં અડગ વિશ્વાસની એક અસાધારણ યાત્રાને ક્રોનિકલ કરે છે. આ પુસ્તક સંપૂર્ણ વાંચ્યા પછી, તેમણે કહ્યું કે તે માત્ર ગંભીર બીમારીઓ સામે લડતા દર્દીઓ માટે જ નહીં પરંતુ ડોક્ટરો, વૈજ્ઞાનિકો, વહીવટકર્તાઓ અને યુવા વ્યાવસાયિકો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ પાઠ આપે છે, જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે દ્રઢ સંકલ્પ અને યોગ્ય તબીબી માર્ગદર્શન પ્રતિકૂળતાને પ્રેરણામાં બદલી શકે છે.

ભારતના ઝડપથી બદલાતા રોગોના પ્રોફાઇલનો ઉલ્લેખ કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે બિન-ચેપી રોગો દેશના સૌથી મોટા જાહેર આરોગ્ય પડકારોમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. કેન્સર, ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા, ફેટી લીવરની બીમારી અને અન્ય મેટાબોલિક વિકૃતિઓ તમામ પ્રદેશોમાં વધી રહી છે અને યુવા વસ્તીને વધુને વધુ અસર કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે જો વહેલું નિદાન થાય તો ઘણા કેન્સર હવે મટાડી શકાય તેવા અથવા મેનેજ કરી શકાય તેવા છે, જે સમયસર સ્ક્રીનીંગ અને તાત્કાલિક તબીબી હસ્તક્ષેપને મૃત્યુદર ઘટાડવા અને સારવારના પરિણામો સુધારવા માટેના સૌથી અસરકારક સાધનો બનાવે છે.

સ્થૂળતાના વધતા જતા પ્રમાણ અને બિનઆરોગ્યપ્રદ જીવનશૈલી અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે નિવારક હેલ્થકેર વ્યક્તિગત પસંદગીના બદલે રાષ્ટ્રીય આદત બનવી જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જો ભારતે જીવનશૈલીના રોગોના વધતા બોજને અટકાવવો હોય તો સંતુલિત પોષણ, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને સમયાંતરે હેલ્થ ચેક-અપ દૈનિક જીવનનો અભિન્ન ભાગ બનવા જોઈએ.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ચેતવણી આપી હતી કે દેશને આજે માત્ર સ્વાસ્થ્ય સંબંધી માહિતીના વ્યાપક પ્રસારની જ જરૂર નથી પરંતુ પોષણ, આહાર અને રોગ વ્યવસ્થાપનને લગતી ખોટી માહિતીના ચિંતાજનક ફેલાવા પર રોક લગાવવાની પણ જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે અપ્રમાણિત સલાહ અને સ્યુડોસાયન્ટિફિક દાવાઓ ઘણીવાર યોગ્ય સારવારમાં વિલંબ કરે છે અને દર્દીઓને સમયસર લાયક હેલ્થકેર વ્યાવસાયિકોનો સંપર્ક કરવાથી નિરુત્સાહ કરે છે. તેમણે વધુ વૈજ્ઞાનિક જાગૃતિ માટે આહ્વાન કર્યું જેથી નાગરિકો તેમના સ્વાસ્થ્યને લગતા નિર્ણયો લેતી વખતે પુરાવા-આધારિત તબીબી સલાહ પર આધાર રાખે.

વિજ્ઞાન અને ઇનોવેશન દ્વારા હેલ્થકેરને મજબૂત કરવાના સરકારના પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડતા, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારત ભારતીય ઉકેલો માટે ભારતીય ડેટા વધુને વધુ વિકસાવી રહ્યું છે. જીનોમ ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ, સ્વદેશી બાયોટેકનોલોજી ઇનોવેશન અને કેન્સર સહિતના રોગો માટે સસ્તી અદ્યતન થેરાપીઓનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે દેશની વૈજ્ઞાનિક ઇકોસિસ્ટમ અદ્યતન સારવારને વધુ સસ્તી અને સુલભ બનાવવાની સાથે ભારતીય પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ વિશ્વસ્તરીય હેલ્થકેર સોલ્યુશન્સ સતત પ્રદાન કરી રહી છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારે આયુષ્માન ભારત જેવી પહેલો દ્વારા ગુણવત્તાયુક્ત હેલ્થકેર સુધીની પહોંચનું વિસ્તરણ કર્યું છે અને સાથે સાથે સ્વદેશી બાયોમેડિકલ સંશોધન, બાયોટેકનોલોજી ઇનોવેશન અને હેલ્થકેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ પ્રયાસો ભારતને સસ્તી હેલ્થકેર ઇનોવેશન અને બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ માટે એક મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક ડેસ્ટિનેશન તરીકે ઉભરવામાં મદદ કરી રહ્યા છે.

સરકાર, સંશોધન સંસ્થાઓ, શૈક્ષણિક જગત, ક્લિનિશિયનો અને ઉદ્યોગો વચ્ચે મજબૂત સહયોગ માટે આહ્વાન કરતા, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વૈજ્ઞાનિક શોધોને સસ્તા હેલ્થકેર સોલ્યુશન્સમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે વધુ પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ આખરે સામાન્ય નાગરિકોના જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવો જોઈએ અને તંદુરસ્ત સમાજમાં યોગદાન આપવું જોઈએ.

ડૉ. અખિલેશ ગુપ્તાની યાત્રાનો ફરી એકવાર ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ પુસ્તક સાબિત કરે છે કે સ્થિતિસ્થાપકતા, આત્મવિશ્વાસ, સમયસર તબીબી સંભાળ અને વિજ્ઞાનમાં વિશ્વાસ સૌથી ભયજનક સ્વાસ્થ્ય પડકારો પર પણ વિજય મેળવી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે લેખકનો અનુભવ અહિતકર અને અવૈજ્ઞાનિક પ્રથાઓમાં કિંમતી સમય ગુમાવ્યા વિના લાયક તબીબી નિષ્ણાતો પાસેથી સારવાર મેળવવાના મહત્વને પણ પુનઃપુષ્ટ કરે છે.

પોતાના સંબોધનના સમાપનમાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે સ્વસ્થ વસ્તી વિના વિકસિત ભારત @2047 ના વિઝનને સાકાર કરી શકાય નહીં. તેમણે પ્રત્યેક નાગરિકને તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અપનાવીને, નિયમિત હેલ્થ સ્ક્રીનીંગને પ્રોત્સાહિત કરીને, વૈજ્ઞાનિક જાગૃતિ વધારીને અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ખોટી માહિતીને દૂર કરવામાં મદદ કરીને કેન્સર, ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા અને જીવનશૈલીના રોગો સામેના દેશવ્યાપી જન આંદોલનમાં સક્રિય સહભાગી બનવા અપીલ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, રોગને અટકાવવો એ માત્ર સરકારો કે ડોક્ટરોની જ જવાબદારી નથી પરંતુ એક સહિયારી રાષ્ટ્રીય જવાબદારી છે જેમાં સમાજના દરેક વર્ગની સામૂહિક ભાગીદારી જરૂરી છે.

SM/NP/JD