બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય (MoPSW) એ ભારતના વૈશ્વિક શિપબિલ્ડિંગ હબ તરીકે ઉભરી આવવાના લક્ષ્યમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા, શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (SbDS) હેઠળ બે વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ - ગુજરાતના પોરબંદર જિલ્લામાં ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટર અને કચ્છના અખાતમાં વાડીનાર ખાતે અત્યાધુનિક શિપ રિપેર સુવિધાને સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપી છે.

આ બંને પ્રોજેક્ટ્સને શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (SbDS) હેઠળ સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે મેરિટાઇમ અમૃત કાળ વિઝન 2047 હેઠળ સ્વદેશી શિપબિલ્ડિંગ અને શિપ રિપેર ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા માટે ભારત સરકારની વ્યૂહરચનાનો એક મુખ્ય ભાગ છે.

કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે, "છેલ્લા 12 વર્ષોમાં, માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ, ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રે ઐતિહાસિક સુધારાઓ, વિશ્વ કક્ષાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અભૂતપૂર્વ નીતિગત સમર્થન દ્વારા ઐતિહાસિક પરિવર્તન જોયું છે. અમે એક મજબૂત પાયો નાખ્યો છે. હવે પછીનો તબક્કો લઘુત્તમ શાસન, ઉન્નત સ્પર્ધાત્મકતા અને વધુ કાર્યક્ષમતા દ્વારા ભારતના દરિયાઈ ઉદ્યોગની સંપૂર્ણ ક્ષમતાને અનલોક કરવાનો છે જેથી કરીને આ ક્ષેત્ર વિકસિત ભારતનું મુખ્ય ચાલક બળ બને."

આ મંજૂરીઓમાં પશ્ચિમ કિનારે ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટરની સ્થાપના અને દેશની સૌથી મોટી શિપ રિપેર સુવિધાઓમાંની એકના વિકાસ માટે નાણાકીય સહાયનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટર નેશનલ શિપબિલ્ડિંગ એન્ડ હેવી ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પાર્ક-ગુજરાત (NSHIP-Gujarat) દ્વારા વિકસાવવામાં આવશે, જે બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય (MoPSW) અને ગુજરાત મેરિટાઇમ બોર્ડ દ્વારા સંયુક્ત રીતે પ્રમોટ કરાયેલ સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ (SPV) છે.

ગુજરાતના પોરબંદર જિલ્લાના કુછડી ખાતે આશરે 2,000 એકરમાં ફેલાયેલા આ સંકલિત દરિયાઈ ઉત્પાદન ક્લસ્ટરમાં આધુનિક શિપયાર્ડ, આનુષંગિક ઉત્પાદન એકમો, સામાન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ક્ષમતા વિકાસ કેન્દ્રો સામેલ હશે. આ પ્રોજેક્ટ 1.2 થી 1.5 મિલિયન ગ્રોસ ટનેજ (GT) ની વાર્ષિક ઉત્પાદન ક્ષમતા સાથે મોટા વ્યાપારી જહાજોના નિર્માણ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે, જે ભારતના સ્થાનિક શિપબિલ્ડિંગ ક્ષમતાનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કરશે અને ગુજરાતને હેવી-ટનેજ જહાજોના નિર્માણ માટે એક મોટા હબ તરીકે સ્થાપિત કરશે.

આ યોજના હેઠળ મંજૂર કરાયેલ બીજો પ્રોજેક્ટ વાડીનાર ખાતે ₹1,570 કરોડનો શિપ રિપેર પ્રોજેક્ટ છે, જે કોચીન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (CSL) અને દીનદયાલ પોર્ટ ઓથોરિટી (DPA) દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને અગાઉ 5 મે 2026ના રોજ આર્થિક બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ (CCEA) પાસેથી મંજૂરી મળી હતી અને હવે શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ હેઠળ પાત્ર મૂડી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર 25% નાણાકીય સહાય માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મેળવી લીધી છે. આ બ્રાઉનફિલ્ડ વિસ્તરણમાં 650-મીટર લાંબી જેટી, બે મોટા ફ્લોટિંગ ડ્રાય ડૉક્સ, વર્કશોપ્સ અને સહાયક મરીન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સમાવેશ થશે.

વાડીનારના કુદરતી ઊંડા ડ્રાફ્ટ, અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ રૂટો પર તેના વ્યૂહાત્મક સ્થાન તેમજ મુંદ્રા અને દીનદયાલ પોર્ટ જેવા બંદરો સાથેની તેની નિકટતાનો લાભ ઉઠાવીને, આ સુવિધા ભારતના અગ્રણી શિપ રિપેર હબ પૈકીના એક તરીકે ઉભરી આવે તેવી અપેક્ષા છે. એકવાર કાર્યરત થયા પછી, તે 300 મીટર સુધીની લંબાઈ ધરાવતા જહાજોના સ્થાનિક સ્તરે સમારકામને સક્ષમ બનાવશે, જે મોટા વ્યાપારી જહાજો માટે વિદેશી રિપેરિંગ યાર્ડ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની સાથે ભારતની શિપ રિપેર ક્ષમતાનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કરશે. શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ હેઠળ મળનારી નાણાકીય સહાયથી આ પ્રોજેક્ટની નાણાકીય સદ્ધરતામાં વધારો થશે.

વાતને આગળ વધારતા શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે કહ્યું કે, “આ બંને પ્રોજેક્ટ્સ ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્રની સ્પર્ધાત્મકતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે. જેમ જેમ આપણે વિશ્વ-સ્તરીય ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવાનું ચાલુ રાખીએ છીએ અને આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને આગળ ધપાવીએ છીએ, તેમ અમે એક આધુનિક, કાર્યક્ષમ અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ ભારતીય શિપબિલ્ડિંગ અને શિપ રિપેર ઉદ્યોગનો પાયો નાખી રહ્યા છીએ જે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક, સ્થિતિસ્થાપક અને વેપાર-અનુકૂળ હોય. નોંધપાત્ર રોજગારી પેદા કરવા, ભારતના મરીન મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને વધુ વિકસિત કરવા, સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવા અને દેશની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાની અપેક્ષા ધરાવતા આ બે પ્રોજેક્ટ્સ આપણા દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમને સશક્ત અને સક્ષમ બનાવવા માટેના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે ભારતની આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારત તરફની કૂચમાં ઉત્પ્રેરક તરીકેની તેની ભૂમિકાને આગળ વધારશે.”

શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ એ સરકારના વ્યાપક શિપબિલ્ડિંગ નીતિ માળખાનો એક કેન્દ્રીય સ્તંભ છે જેનો હેતુ ક્ષમતા નિર્માણને વેગ આપવાનો, રોકાણો આકર્ષવાનો, સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારવાનો છે.

IJ/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com