ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT)ને તેના ફ્લેગશિપ પ્રોજેક્ટ "સમૃદ્ધ ગ્રામ: ભારતનેટ દ્વારા સક્ષમ સંકલિત ફિજિટલ સર્વિસ ડિલિવરી મોડલ" માટે એક્શન લાઇન C6 – ઇનેબલિંગ એન્વાયરમેન્ટ હેઠળ પ્રતિષ્ઠિત વર્લ્ડ સમિટ ઓન ધ ઇન્ફોર્મેશન સોસાયટી (WSIS) પ્રાઇઝીસ 2026 ના વૈશ્વિક વિજેતા તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ પહેલ ભારતના દૂરસ્થ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સંકલિત ડિજિટલ સેવાઓ પહોંચાડવાના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને અનુરૂપ છે. જેનિવા ખાતે યોજાયેલા WSIS ફોરમ 2026 દરમિયાન આ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, જે સમાવેશી ગ્રામીણ વિકાસ માટે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેલિકોમ કનેક્ટિવિટીનો લાભ લેવા તરફના ભારતના નવતર અભિગમને માન્યતા આપે છે.

ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન (ITU) ની આગેવાની હેઠળની વર્લ્ડ સમિટ ઓન ધ ઇન્ફોર્મેશન સોસાયટી (WSIS) પ્રક્રિયા હેઠળ સ્થાપિત કરાયેલા, WSIS પ્રાઇઝીસ એ ટકાઉ વિકાસને આગળ વધારવા માટે ઇન્ફોર્મેશન એન્ડ કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી (ICTs) નો ઉપયોગ કરતા પ્રોજેક્ટ્સ માટે વિશ્વના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સન્માનોમાંના એક છે. WSIS ફોરમ લોક-કેન્દ્રિત, સમાવેશી અને વિકાસ-લક્ષી ડિજિટલ પરિવર્તનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારો, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સીઓ, ઉદ્યોગો, શિક્ષણવિદો, નાગરિક સમાજ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓને એક મંચ પર લાવે છે.

કેન્દ્રીય સંચાર અને ઉત્તર પૂર્વીય ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રી શ્રી જ્યોતિરાદિત્ય એમ. સિંધિયાએ તેમના X એકાઉન્ટ પર આ સિદ્ધિ શેર કરતા આ માન્યતાને "વૈશ્વિક મંચ પર ભારત માટે વધુ એક ગૌરવની ક્ષણ" ગણાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ સન્માન પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સમાવેશી ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વિઝનની વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે, જ્યાં ટેકનોલોજીના લાભો દૂરના ગામડાંઓ સહિત દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે છે. આ પહેલની પરિવર્તનકારી અસર પર પ્રકાશ પાડતાં, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ભારતનેટ દ્વારા સંચાલિત, સમૃદ્ધ ગ્રામ પ્રોજેક્ટ ગ્રામીણ સ્તરે સ્થાપિત 'સમૃદ્ધિ કેન્દ્રો' દ્વારા સ્વાસ્થ્ય સંભાળ, શિક્ષણ, ડિજિટલ બેન્કિંગ અને આજીવિકા સેવાઓ પ્રદાન કરીને કનેક્ટિવિટીને તકમાં પરિવર્તિત કરે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ સિદ્ધિ ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ભારતના વૈશ્વિક નેતૃત્વને પુનઃપુષ્ટ કરે છે અને દર્શાવે છે કે ભારતની વિશિષ્ટ જરૂરિયાતો માટે વિકસાવવામાં આવેલા ઉકેલો વિશ્વ માટે વિસ્તૃત કરી શકાય તેવા (સ્કેલેબલ) મોડલ તરીકે કામ કરી શકે છે. આ પહેલ સાથે સંકળાયેલા તમામ હિસ્સેદારોને અભિનંદન આપતાં તેમણે આ માન્યતાને ભારતની ડિજિટલ પરિવર્તનની યાત્રામાં એક ગૌરવપૂર્ણ સીમાચિહ્ન ગણાવી હતી.

સમૃદ્ધ ગ્રામ એ ભારતનેટના આધારભૂત માળખા પર બનેલી ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગની એક સંકલિત ગ્રામીણ ડિજિટલ પરિવર્તન પહેલ છે. આ પહેલના કેન્દ્રમાં 'સમૃદ્ધિ કેન્દ્રો' છે, જે વિશ્વસનીય ટેલિકોમ કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને સહાયિત ભૌતિક સેવા વિતરણને જોડીને સંકલિત ફિજિટલ (ભૌતિક + ડિજિટલ) સેવાઓ પ્રદાન કરતા વન-સ્ટોપ ગ્રામીણ-સ્તરના હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.

સમૃદ્ધ ગ્રામ પહેલ નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવાઓની વ્યાપક શ્રેણીને એક જ છત્ર હેઠળ લાવે છે, જેમાં સ્વાસ્થ્ય સંભાળ, શિક્ષણ, કૃષિ, નાણાંકીય સમાવેશ, કૌશલ્ય વિકાસ, ઈ-ગવર્નન્સ અને ઈ-કોમર્સનો સમાવેશ થાય છે. સમૃદ્ધ ગ્રામ કેન્દ્ર ટેલી-કન્સલ્ટેશન, હેલ્થ એટીએમ (Health ATMs) દ્વારા નિદાન સેવાઓ અને પીએમ જન ઔષધિ કેન્દ્રો દ્વારા દવાઓ પૂરી પાડે છે; સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ અને AR/VR-આધારિત કૌશલ્ય વિકાસ; IoT-આધારિત જમીન પરીક્ષણ, ડ્રોન-સક્ષમ ખાતર અને જંતુનાશક છંટકાવ, અને મોબાઈલ એપ-આધારિત સ્માર્ટ સિંચાઈ ઉકેલો; CSC/ઈ-ગવર્નન્સ અને બેન્કિંગ કોરોસ્પોન્ડન્ટ સેવાઓ; સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે ઈ-કોમર્સ સપોર્ટ; FTTH અને PM-WANI કનેક્ટિવિટી; સીસીટીવી-આધારિત ગ્રામીણ દેખરેખ; અને સામુદાયિક સ્તરે ડિજિટલ સુવિધા પૂરી પાડે છે, જે આવશ્યક સેવાઓ સુધી સીમલેસ પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે અને સમાવેશી, ટેકનોલોજી-સક્ષમ ગ્રામીણ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આ પ્રોજેક્ટ દર્શાવે છે કે સ્થાનિક સુવિધા અને સામુદાયિક ભાગીદારી દ્વારા સમર્થિત સંકલિત સેવા વિતરણ મોડલ દ્વારા ભારતનેટ અને લાસ્ટ-માઇલ ટેલિકોમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેવી રીતે માત્ર કનેક્ટિવિટીથી આગળ વધીને ગ્રામીણ નાગરિકો માટે માપી શકાય તેવા સામાજિક-આર્થિક પરિણામોમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.

આ માન્યતા મજબૂત ટેલિકોમ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવા વિતરણ સાથે જોડીને ડિજિટલ સમાવેશ માટે સક્ષમ વાતાવરણ ઊભું કરવામાં ભારતની સફળતાને રેખાંકિત કરે છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી ગ્રામીણ બ્રોડબેન્ડ પહેલોમાંની એક એવી ભારતનેટની પરિવર્તનકારી સંભાવનાઓને પણ ઉજાગર કરે છે, જેણે 2.17 લાખથી વધુ ગ્રામ પંચાયતોને સેવા-સજ્જ અને ઓનલાઈન બનાવી છે, જેનાથી ગ્રામીણ ભારતમાં ડિજિટલ પહોંચ અને તકો સક્ષમ બની છે.

પ્રોજેક્ટ સબમિશન, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ક્રીનીંગ, વૈશ્વિક ઓનલાઈન વોટિંગ, તેની કેટેગરીમાં ટોચના પાંચ ચેમ્પિયન પ્રોજેક્ટ્સમાં પસંદગી અને WSIS નિષ્ણાત સમિતિ દ્વારા અંતિમ નિર્ણય સહિતની સખત બહુ-તબક્કાની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાને અનુસરીને સમૃદ્ધ ગ્રામને વૈશ્વિક વિજેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. વૈશ્વિક ઓનલાઈન વોટિંગ તબક્કા દરમિયાન, તમામ નામાંકિત પ્રોજેક્ટ્સમાં વિશ્વભરમાં 2.2 મિલિયનથી વધુ મતો પડ્યા હતા.

WSIS પ્રાઇઝીસ 2026 હેઠળની અઢાર એવોર્ડ કેટેગરીઓમાંથી, ભારતમાંથી માત્ર બે પ્રોજેક્ટ્સને ચેમ્પિયન પ્રોજેક્ટ્સ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ સમૃદ્ધ ગ્રામ એક્શન લાઇન C6 – ઇનેબલિંગ એન્વાયરમેન્ટમાં વૈશ્વિક વિજેતા તરીકે ઉભરી આવ્યું, જે ગ્રામીણ ડિજિટલ પરિવર્તન માટે ભારતના સ્કેલેબલ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત અભિગમની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે.

આ પ્રોજેક્ટ સ્વાસ્થ્ય સંભાળ, ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, નાણાંકીય સમાવેશ, આજીવિકા, ઇનોવેશન, અસમાનતામાં ઘટાડો અને ડિજિટલ સશક્તિકરણની પહોંચને પ્રોત્સાહન આપીને બહુવિધ ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) માં યોગદાન આપે છે. તે સમાવેશી ડિજિટલ વિકાસ માટે સક્ષમ નીતિ અને અમલીકરણ વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપીને WSIS એક્શન લાઇન C6 ના ઉદ્દેશ્યોને પણ ટેકો આપે છે.

સમૃદ્ધ ગ્રામની વૈશ્વિક માન્યતા ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરવા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અર્થપૂર્ણ સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તન લાવવા માટે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેલિકોમ્યુનિકેશનનો લાભ લેવામાં ભારતના નેતૃત્વને મજબૂત બનાવે છે. તે સેવા વિતરણના નવતર, સ્કેલેબલ અને સમુદાય-કેન્દ્રિત મોડલ્સ દ્વારા સમાવેશી, સ્થિતિસ્થાપક અને ડિજિટલી સશક્ત સમાજના નિર્માણ માટે દેશની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ પ્રદર્શિત કરે છે.

વધુ માહિતી માટે DoT ના હેન્ડલ્સ ફોલો કરો: - X - https://x.com/DoT_India Insta- https://www.instagram.com/department_of_telecom?igsh=MXUxbHFjd3llZTU0YQ== Fb - https://www.facebook.com/DoTIndia Youtube: https://youtube.com/@departmentoftelecom?si=DALnhYkt89U5jAaa

SM/DK/JD