PIB Backgrounder
azadi ka amrit mahotsav

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડ: ભારતના હસ્તકલા વારસા માટે એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ

प्रविष्टि तिथि: 06 JUL 2026 2:13PM by PIB Ahmedabad

 

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડ એક સમર્પિત ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસ છે જે ભારતની હાથવણાટ અને હસ્તકલા પરંપરાઓને ઓનલાઇન અર્થતંત્ર સાથે જોડે છે. આ પ્લેટફોર્મ કારીગરો અને વણકરોને ખરીદદારો સાથે સીધા જોડે છે, આજીવિકા અને સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણને ટેકો આપતી વખતે બજારની પહોંચને વિસ્તૃત કરે છે. તે GI-ટેગ્ડ અને ODOP વસ્તુઓ સહિત વિવિધ હસ્તનિર્મિત ઉત્પાદનોનું પ્રદર્શન કરે છે, જે પ્રાદેશિક હસ્તકલાને વધુ દૃશ્યતા આપે છે.

 

હસ્તનિર્મિત આજીવિકા માટે ડિજિટલ ઇન્ડિયા સેતુ

ભારત વિશ્વની સૌથી સમૃદ્ધ હાથવણાટ અને હસ્તકલા પરંપરાઓનું ઘર છે. આ ક્ષેત્ર માત્ર ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો જ નથી, પરંતુ સમાવિષ્ટ આજીવિકાનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત પણ છે.

ભારતમાં હાલમાં અંદાજે 64.66 લાખ હાથવણાટ અને હસ્તકલા કારીગરો છે. ઓગસ્ટ 2025 સુધીમાં, આ કાર્યબળમાં મહિલાઓનો મોટો હિસ્સો છે, જે હાથવણાટ વણકરોમાં 71% અને કુલ કારીગરોમાં 64% હિસ્સો ધરાવે છે. આ મજબૂત ભાગીદારી રોજગાર અને સશક્તિકરણને ટેકો આપવામાં આ ક્ષેત્રની ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ સમુદાયોમાં.

મોટી સંખ્યામાં કારીગરો અને વણકરોની હાજરી સાથે, આ ક્ષેત્ર ભારતના વિકસતા બજારમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. જેમ જેમ વાણિજ્ય વધુને વધુ ડિજિટલ બનતું જાય છે, તેમ તેમ ઓનલાઈન ઍક્સેસ આ હસ્તકલા સમુદાયોને બજારમાં વધુ સીધી રીતે ભાગ લેવામાં મદદ કરી રહી છે. ડિજિટલ ઈન્ડિયા પહેલ દ્વારા, પરંપરાગત આજીવિકા ડિજિટલ વાણિજ્યની તકો સુધી વધુને વધુ પહોંચી રહી છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image0049EOE.png

2023માં લોન્ચ થયેલ Indiahandmade આ દ્રષ્ટિને એક સમર્પિત ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસમાં રૂપાંતરિત કરે છે. કાપડ મંત્રાલય હેઠળની ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન દ્વારા વિકસિત આ પ્લેટફોર્મ હસ્તનિર્મિત ઉત્પાદનોની દૃશ્યતા વધારવાનું કાર્ય કરે છે અને વેચાણકર્તાઓ માટે વધુ વ્યાપક બજાર અવસરો ખોલે છે.

 

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડ પ્લેટફોર્મની મુખ્ય વિશેષતાઓ

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડ વેચાણકર્તાઓ, ખરીદદારો અને હસ્તકલા વારસાને ટેકો આપવા માટે રચાયેલ સુવિધાઓના સમૂહ દ્વારા પરંપરાઓને ઓનલાઈન બજારમાં લાવે છે:

  • વિશિષ્ટ ઓનલાઈન માર્કેટપ્લેસ: તે વણકરો અને કારીગરોને તેમના હાથવણાટ અને હસ્તકલા ઉત્પાદનો ઓનલાઈન વેચવા સક્ષમ બનાવે છે.
  • ખરીદનારની સીધી પહોંચ: કારીગરો અને વણકરો ખરીદદારો સાથે સીધા જોડાયેલા હોય છે, જે મધ્યસ્થીઓને ઘટાડવામાં અને વાજબી વળતરને ટેકો આપવામાં મદદ કરે છે.
  • ગ્રેટર વિઝિબિલિટી: આ પ્લેટફોર્મ હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદનોને વ્યાપક ગ્રાહક આધાર સુધી પ્રદર્શિત કરે છે, જે વેચાણકર્તાઓ માટે બજારની તકોનો વિસ્તાર કરે છે.
  • ડિજિટલ સશક્તિકરણ: કારીગરો અને વણકરોને ઓનલાઈન વાણિજ્યમાં વધુ અસરકારક રીતે ભાગ લેવા માટે ડિજિટલ સાધનો અને દૃશ્યતા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
  • નાણાકીય અને સામાજિક સશક્તિકરણ: વ્યાપક બજાર પહોંચ આજીવિકાને મજબૂત બનાવે છે અને આવકની તકોને ટેકો આપે છે.
  • સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણ: હસ્તકલા આધારિત ઉત્પાદનોની વૈવિધ્યસભર શ્રેણી ભારતના હાથથી બનાવેલા વારસાને દૃશ્યમાન રાખે છે અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે પરંપરાગત કૌશલ્યોને સાચવવામાં મદદ કરે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image0053G57.jpg

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડને શું અલગ બનાવે છે

આ પોર્ટલ વિશ્વાસ, સુલભતા અને વિક્રેતા સશક્તિકરણ પર આધારિત છે. તે એક સીમલેસ માર્કેટપ્લેસ પ્રદાન કરે છે જ્યાં કારીગરો અને વણકરો ખરીદદારો સુધી પહોંચી શકે છે, અને ખરીદદારો વધુ વિશ્વાસ સાથે હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદનો શોધી શકે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image006AXS2.jpg

હસ્તકલા વિવિધતા અને પ્રાદેશિક ઓળખ

આ પ્લેટફોર્મ રોજિંદા હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદનો અને માન્ય પ્રાદેશિક હસ્તકલા માટે એક ક્યુરેટેડ ડિજિટલ જગ્યા પૂરી પાડે છે. તે વસ્ત્રો, ગૃહ સજાવટ, ઘરવખરી, ચિત્રો, ફર્નિચર, ધાર્મિક વસ્તુઓ, સ્ટેશનરી, સંગીતનાં સાધનો, ઝવેરાત, બેગ અને ફૂટવેર સહિત ઉત્પાદનોની વિશાળ શ્રેણી ઓફર કરે છે.

GI-ટેગ્ડ અને ODOP ઉત્પાદનો જેવી ખાસ ઉત્પાદન શ્રેણીઓને પણ પ્રકાશિત કરે છે. આ માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રાદેશિક હસ્તકલાને વધુ દૃશ્યતા અને એક અલગ ઓળખ આપે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image0078FUQ.pngGI-ટેગવાળા ઉત્પાદનો

GI-ટેગવાળા ઉત્પાદનો ભૌગોલિક સંકેત ધરાવે છે, જે તેમને ચોક્કસ પ્રદેશ, ગુણવત્તા અને પ્રતિષ્ઠા સાથે જોડે છે. આ પ્લેટફોર્મ વિવિધ પ્રકારના GI-ટેગવાળા ઉત્પાદનો પ્રદાન કરે છે જેમ કે આઈપાન આર્ટ, શુદ્ધ પશ્મીના શૉ, ડોકરા ડેકોર અને મુંડુ ઉત્પાદનો.

 

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image008OX3Y.pngODOP પ્રોડક્ટ્સ

વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ (ODOP) પહેલ સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસને ટેકો આપવા માટે દરેક જિલ્લામાંથી એક અનન્ય ઉત્પાદનને ઓળખે છે અને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ પ્લેટફોર્મમાં ટાંગેલ સાડીઓ, બનારસી સિલ્ક ઉત્પાદનો, ઇકત, તુસાર સિલ્ક સાડીઓ, ચંદેરી સિલ્ક અને ટેરાકોટા ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.

વિશ્વાસનું નિર્માણ અને વિક્રેતા ભાગીદારીને સરળ બનાવવી

વધુ સારી ઍક્સેસ, વધુ સારી ખાતરી: ખરીદદારોને મફત શિપિંગ, ખરીદી સુરક્ષા, સુરક્ષિત ચુકવણીઓ અને ખરીદનાર સપોર્ટ મિકેનિઝમ દ્વારા વધુ વિશ્વસનીય ખરીદી અનુભવનો લાભ મળે છે. તે સ્પર્ધાત્મક ભાવે હસ્તકલા ઉત્પાદનો ઓફર કરીને વિશ્વાસને પણ મજબૂત બનાવે છે.

વિક્રેતાઓ માટે સરળ ઓનબોર્ડિંગ: આ પ્લેટફોર્મ કારીગરો, વણકરો અને ઉત્પાદક સંગઠનોને બજારમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે માર્ગદર્શિત ઓનબોર્ડિંગ માર્ગ પૂરો પાડે છે .

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image009R7C0.pngનાના વિક્રેતાઓને ડિજિટલ કોમર્સમાં લાવવા

GST નોંધણી વગરના વિક્રેતાઓ નોંધણી IDનો ઉપયોગ કરીને નોંધણી કરાવી શકે છે, જેમાં ફક્ત તેમના પોતાના રાજ્યમાં જ વેચાણ કરવાનો આદેશ છે. આ પોર્ટલને નાના કારીગરો અને પહેલી વાર ડિજિટલ વિક્રેતાઓ માટે વધુ સમાવિષ્ટ અને સુલભ બનાવે છે.

માર્કેટપ્લેસ પાછળની સફળતાની વાર્તાઓ

આ પ્લેટફોર્મ પાછળ એવા કારીગરો, વણકર અને સાહસો છે જેમની હસ્તકલા પરંપરાઓ ડિજિટલ વાણિજ્ય દ્વારા ખીલી રહી છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image010V87J.png સંતાર્મ્સ રોજિંદા જીવનમાં હાથથી બનાવેલી હસ્તકલાની હૂંફ લાવે છે . લાકડાના શણગાર અને સુગંધિત મીણબત્તીઓથી લઈને ટેરાકોટાના દીવા, આરસપહાણની મૂર્તિઓ અને હાથવણાટની સાડીઓ સુધી, દરેક વસ્તુ કાળજી, પરંપરા અને સુંદરતાની શાંત ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image011LMXR.pngદસ્તકર ક્રાફ્ટ શેરડી અને વાંસના ઉત્પાદનો દ્વારા 500થી વધુ કારીગરોના કૌશલ્યને આધુનિક ઘરો સુધી પહોંચાડે છે. તેઓ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા, નિકાસ-લાયક કૃતિઓ બનાવે છે જે ભારતના વારસાની ઉજવણી કરે છે અને સમકાલીન ઘરોમાં સરળતાથી ફિટ થાય છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image012WVKW.png વિલેજ ક્રાફ્ટ હેન્ડલૂમ પરંપરાઓની સાદગી અને શક્તિની ઉજવણી કરે છે. તેના સુતરાઉ ટુવાલ, ગમછા અને ચાદર કુશળ કારીગરો દ્વારા કાળજી સાથે બનાવવામાં આવે છે, જે રોજિંદા જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓને આરામ, ગુણવત્તા અને વારસામાં રહેલા ઉત્પાદનોમાં ફેરવે છે.

આ વાર્તાઓ હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદનોને માનવીય ચહેરો આપે છે, જે દર્શાવે છે કે ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસમાં પરંપરા, કૌશલ્ય અને આજીવિકા કેવી રીતે એકસાથે આવે છે.

ભારતના વારસાને ડિજિટલ ભવિષ્યમાં લઈ જવો

ઇન્ડિયાહેન્ડમેડ ડિજિટલ ઇન્ડિયાની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે હસ્તકલાને આજીવિકાના સ્ત્રોત અને ભારતની સાંસ્કૃતિક ઓળખના પ્રતિબિંબ તરીકે ઓળખે છે. 60 લાખથી વધુ કારીગરોને જોડવાની યોજના સાથે, આ પ્લેટફોર્મ આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સમર્થન આપે છે. તે કારીગરો અને વણકરોને વ્યાપક બજાર ઍક્સેસ આપે છે જ્યારે ખરીદદારોને વિશ્વાસ અને સરળતા સાથે હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદનો શોધવામાં મદદ કરે છે.

દરેક હાથથી બનાવેલા ઉત્પાદન સાથે, તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારતનો હાથથી બનાવેલો વારસો આવનારી પેઢીઓ માટે આજીવિકા અને તકોને પ્રેરણા આપતો રહે.

 

સંદર્ભ:

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય:

https://www.digitalindia.gov.in/initiative/india-handmade/

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય:

https://ipindia.gov.in/page-content/geographical-indications-an-introduction

કાપડ મંત્રાલય:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2152551&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1919216&reg=48&lang=2

ઉત્તર-પૂર્વ ક્ષેત્ર વિકાસ મંત્રાલય:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201421&reg=48&lang=2

ભારતનું હાથથી બનાવેલ પ્લેટફોર્મ:

https://www.indiahandmade.com

https://www.indiahandmade.com/marketplace/?srsltid=AfmBOookWpSt6aCR_kyx8SK_SyVuchTGhk8pJGa7WO7Bq1SdXhXPQ1vL&utm_source=chatgpt.com#account_info

 

https://www.indiahandmade.com/static/version1782981084/frontend/ESHILP/theme/en_US/images/SOP_Seller-Registration-English.pdf

PIB આર્કાઇવ્સ:

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=156396&id=156396&lang=1&reg=3

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/GP/BS/JD


(रिलीज़ आईडी: 2281625) आगंतुक पटल : 23
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , हिन्दी , Manipuri , Tamil