ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR)ની મુખ્ય પહેલ, ICMR-MINDS, જે નેશનલ હેલ્થ રિસર્ચ પ્રાયોરિટી પ્રોજેક્ટ છે, તેને પર્સનલ, પબ્લિક ગ્રીવાન્સીસ એન્ડ પેન્શન મંત્રાલયના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ રિફોર્મ્સ એન્ડ પબ્લિક ગ્રીવાન્સીસ (DARPG) દ્વારા સ્થાપિત નેશનલ એવોર્ડ્સ ફોર ઈ-ગવર્નન્સમાં કેટેગરી 2 — ઇનોવેશન બાય યુઝ ઓફ AI એન્ડ અધર ન્યૂ એજ ટેક્નોલોજીસ ફોર પ્રોવાઇડિંગ સિટીઝન-સેન્ટ્રિક સર્વિસીસ — હેઠળ ગોલ્ડ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

આ એવોર્ડ કેન્દ્રીય પર્સનલ, પબ્લિક ગ્રીવાન્સીસ એન્ડ પેન્શન રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહ દ્વારા કર્નલ રાજ્યવર્ધન રાઠોડ, માહિતી ટેકનોલોજી અને સંચાર મંત્રી, રાજસ્થાન સરકાર; શ્રી વી. શ્રીનિવાસ, મુખ્ય સચિવ, રાજસ્થાન સરકાર; અને શ્રીમતી નિવેદિતા શુક્લા વર્મા, સચિવ, DARPG અને પેન્શન અને પેન્શનર્સ કલ્યાણ વિભાગ, ભારત સરકારની ઉપસ્થિતિમાં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તુતિ જુલાઈ 1–2, 2026ના રોજ જયપુર, રાજસ્થાનમાં યોજાયેલી 29મી નેશનલ કોન્ફરન્સ ઓન ઈ-ગવર્નન્સ (NCeG) 2026 દરમિયાન થઈ હતી.

ICMR-MINDS એ અન્ય બિન-ચેપી રોગો સાથે માનસિક અને માદક દ્રવ્યોના સેવનની વિકૃતિઓના સ્ક્રીનિંગ અને વ્યવસ્થાપનના સંકલન પર એક અમલીકરણ સંશોધન અભ્યાસ છે. તેની ક્લિનિકલ ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ (CDSS) પુરાવા-આધારિત ડિજિટલ નિર્ણય સમર્થન દ્વારા સમર્થિત, નિષ્ણાતો પાસેથી તાલીમબદ્ધ બિન-નિષ્ણાત ફ્રન્ટલાઈન હેલ્થકેર પ્રદાતાઓ પર પ્રમાણિત માનસિક સ્વાસ્થ્ય સ્ક્રીનિંગ, મૂલ્યાંકન, ફોલો-અપ અને નિયમિત વ્યવસ્થાપનનું ટાસ્ક-શિફ્ટિંગ સક્ષમ બનાવે છે.

આ પ્લેટફોર્મ સેવાની ડિલિવરી પર દેખરેખ રાખવા અને નિષ્ણાતો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે રીઅલ-ટાઇમ વહીવટી ડેશબોર્ડ્સની સાથે પ્રમાણિત ડિજિટલ સ્ક્રીનિંગ અને મૂલ્યાંકન વર્કફ્લો, ભૂમિકા-આધારિત ક્લિનિકલ માર્ગદર્શન, ઓફલાઇન કાર્યક્ષમતા, બહુભાષી ઇન્ટરફેસ અને વપરાશકર્તાની સંલગ્નતા જાળવી રાખવા માટે ગેમિફાઇડ સુવિધાઓ પ્રદાન કરે છે. તેની મુખ્ય તાકાત તેના કન્ટીન્યુટી-ઓફ-કેર માળખામાં રહેલી છે, જે માળખાગત રેફરલ અને દ્વિપક્ષીય બેક-રેફરલ માર્ગોને સમર્થન આપે છે — જે સ્થિર દર્દીઓને તેમની નજીકની આરોગ્ય સુવિધા પર ફોલો-અપ સંભાળ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે જ્યારે નિષ્ણાતો જટિલ કેસો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ નિષ્ણાતોના સમયને શ્રેષ્ઠ બનાવે છે, ફ્રન્ટલાઈન પ્રદાતાઓને પ્રમાણિત માનસિક આરોગ્ય સંભાળ પૂરી પાડવા માટે સક્ષમ બનાવે છે, સારવારના પાલનમાં સુધારો કરે છે, તૃતીય સંભાળ કેન્દ્રો પરનો બોજ હળવો કરે છે અને સંભાળની સાતત્યતા દરમિયાન દર્દીઓનો ડ્રોપઆઉટ રેશિયો ઘટાડે છે.

આ પહેલ સાત રાજ્યોમાં સાત સહયોગી સંસ્થાઓ - ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સિસ (AIIMS), ગુવાહાટી (આસામ); ગુજરાત ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેન્ટલ હેલ્થ (GIMH), અમદાવાદ (ગુજરાત); AIIMS, નવી દિલ્હી (હરિયાણા); સેન્ટ જોન્સ મેડિકલ કોલેજ, બેંગલુરુ (કર્ણાટક); AIIMS, ભોપાલ (મધ્ય પ્રદેશ); AIIMS, ભુવનેશ્વર (ઓડિશા); અને પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (PGIMER), ચંદીગઢ (પંજાબ) દ્વારા લાગુ કરવામાં આવી રહી છે.

આ માન્યતા પર પ્રતિક્રિયા આપતા, હેલ્થ રિસર્ચ વિભાગના સચિવ અને ICMRના મહાનિર્દેશક ડૉ. રાજીવ બહલે જણાવ્યું હતું કે, "ICMR જટિલ જાહેર આરોગ્ય પડકારોને ઉકેલવા માટે ડેટા-આધારિત, સ્કેલેબલ ટેક્નોલોજી હસ્તક્ષેપોનું નેતૃત્વ કરવાનું ચાલુ રાખશે. સહભાગી સંસ્થાઓ અને રાજ્યની આરોગ્ય પ્રણાલીઓ સાથે ચાલી રહેલા સહયોગ દ્વારા, ICMR ભારતના લોકો માટે સસ્તું, પ્રમાણિત અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા હેલ્થકેર પ્લેટફોર્મ પ્રદાન કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે."

ICMR-MINDSની સફળતા આસામ, ગુજરાત, હરિયાણા, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, ઓડિશા અને પંજાબના રાજ્ય આરોગ્ય વિભાગોની સાથે સાથે રાજ્ય માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને NCD કાર્યક્રમ ટીમો, જિલ્લા આરોગ્ય સત્તાધિકારીઓ, મુખ્ય સંશોધકો (પ્રિન્સિપલ ઇન્વેસ્ટિગેટર્સ), સહ-મુખ્ય સંશોધકો, આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો અને સહભાગી રાજ્યોની ફિલ્ડ ટીમો સાથેના ગાઢ સહયોગ દ્વારા શક્ય બની છે.

SM/IJ/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com