વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળના વાણિજ્ય વિભાગે, આયુષ મંત્રાલય અને આયુષ નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદ (AYUSHEXCIL) ના સહયોગથી, 1 જુલાઈ 2026ના રોજ વાણિજ્ય ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે આયુષ ક્ષેત્ર પર સરકાર-ઉદ્યોગ બ્રેઈનસ્ટોર્મિંગ (વિચાર-મંથન) સત્રનું આયોજન કર્યું હતું.

"પરંપરાગત સુખાકારીમાં ભારતની વૈશ્વિક નેતાગીરીને મજબૂત બનાવવી: આયુષ ક્ષેત્રમાં નવીનતા, ગુણવત્તા, નિકાસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ" થીમ (વિષય) હેઠળ યોજાયેલા આ સત્રમાં વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ, નિકાસકારો, ઉત્પાદકો, MSMEs, સ્ટાર્ટઅપ્સ, સંશોધકો, ઉદ્યોગ સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ, રાજ્ય લાયસન્સિંગ સત્તાવાળાઓ અને અન્ય હિતધારકો સહિત 150 થી વધુ સહભાગીઓ એકસાથે આવ્યા હતા, જેથી આયુષ ક્ષેત્રમાં ભારતની વૈશ્વિક નેતાગીરીને મજબૂત કરવાના રોડમેપ પર ચર્ચા-વિચારણા કરી શકાય.

આ વિચાર-મંથન સત્રમાં ભારતની મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતીઓમાંથી ઉદ્ભવતી તકો, આયુષનું વૈશ્વિક બ્રાન્ડિંગ, નિકાસ સુવિધાના પગલાં, ગુણવત્તાના ધોરણો અને WHO-GMP અનુપાલન, આયુષ ક્વોલિટી માર્ક, વૈજ્ઞાનિક માન્યતા, નવીનતા, મેડિકલ વેલ્યુ ટ્રાવેલ, સુખાકારી સેવાઓ, અને નિયમનકારી તેમજ બજાર પ્રવેશના પડકારોને પહોંચી વળવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવી હતી. સરકાર, ઉદ્યોગ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રના પ્રતિનિધિઓએ વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું અને ભારતીય આયુષ ઉત્પાદનો અને સેવાઓની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટે વ્યવહારુ ભલામણો શેર કરી હતી.

વિશેષ સંબોધન આપતાં, સંસદ સભ્ય અને ચેરમેન, AYUSHEXCIL, ડૉ. અનુરાગ શર્માએ પરંપરાગત દવાઓની વધતી વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત સર્વગ્રાહી સ્વાસ્થ્ય સંભાળ (હોલિસ્ટિક હેલ્થકેર) માટે એક વિશ્વસનીય વૈશ્વિક હબ તરીકે ઉભરી આવવા માટે સારી સ્થિતિમાં છે. તેમણે વૈજ્ઞાનિક માન્યતા, ગુણવત્તાની ખાતરી, નવીનતા અને વૈશ્વિક બ્રાન્ડિંગને મજબૂત કરવા માટે સરકાર, ઉદ્યોગ અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે ગાઢ સહયોગનું આહ્વાન કર્યું હતું, તેમજ બજાર વિકાસ, ક્ષમતા નિર્માણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય આઉટરીચ કાર્યક્રમો દ્વારા નિકાસકારોને ટેકો આપવામાં AYUSHEXCIL ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મુખ્ય સંબોધન આપતાં, વાણિજ્ય વિભાગના સચિવ, શ્રી રાજેશ અગ્રવાલે આયુષ ક્ષેત્રને ઉચ્ચ સંભાવના ધરાવતા સનરાઇઝ નિકાસ ક્ષેત્ર તરીકે ટેકો આપવા માટે વિભાગની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે આ હેતુ માત્ર નિકાસ વધારવાનો નથી પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ભારતીય આયુષ બ્રાન્ડ્સ બનાવવાનો છે. ભારતના મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતીઓના વિસ્તરી રહેલા નેટવર્કથી ઉદ્ભવતી તકો પર પ્રકાશ પાડતા, તેમણે ઉદ્યોગને નવીનતા, બ્રાન્ડિંગ, મૂલ્યવર્ધન (વેલ્યુ એડિશન) અને ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે ભારતીય આયુષ ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડવામાં મધ્યસ્થીઓ, વેપાર સુવિધાકારો અને અન્ય ઇકોસિસ્ટમ ભાગીદારોની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો અને ઉદ્યોગસાહસિકો તેમજ નિકાસકારોને વધુ સહભાગિતા પ્રેરિત કરવા અને આ ક્ષેત્રના વિકાસને વેગ આપવા માટે તેમની સફળતાની વાર્તાઓ વધુ વ્યાપકપણે શેર કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વિભાગ આ ક્ષેત્રના વૈશ્વિક વિસ્તરણને ટેકો આપવા માટે AYUSHEXCIL ના સહયોગથી હિતધારક આઉટરીચ, જાગૃતિ કાર્યક્રમો અને ક્ષમતા નિર્માણની પહેલો ચાલુ રાખશે.

સત્રને સંબોધતા, આયુષ મંત્રાલયના સચિવ, વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ ભારતીય આયુષ ઉત્પાદનો અને સેવાઓની ગુણવત્તાની ખાતરી, બ્રાન્ડિંગ અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટે આયુષ માર્ક અને આયુર્વેદ આહાર જેવી ફ્લેગશિપ પહેલોના અમલીકરણને વેગ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ઉદ્યોગના હિતધારકોને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, પેકેજિંગ, બ્રાન્ડિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સજ્જતા વધારીને આયુર્વેદ અને અન્ય પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં વધતી વૈશ્વિક રસનો લાભ લેવા હાકલ કરી હતી. સરકાર અને ઉદ્યોગ વચ્ચે સતત સંવાદના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે હિતધારકોને સરકારી પહેલોનો સક્રિયપણે લાભ લેવા વિનંતી કરી અને ખાસ કરીને નિકાસકારો અને MSMEs માટે વધુ ક્ષમતા નિર્માણની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે આયુષ ઉત્પાદનોની વ્યાપક વૈશ્વિક સ્વીકૃતિની સુવિધા માટે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણ-નિર્ધારણ સંસ્થાઓ સાથેના સહયોગ દ્વારા ભારતીય ધોરણોને આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડો સાથે સંરેખિત કરવાના ચાલી રહેલા પ્રયાસો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ સત્ર એક ઇન્ટરેક્ટિવ ઓપન-હાઉસ ચર્ચા સાથે સમાપ્ત થયું જે દરમિયાન નિકાસકારો, ઉત્પાદકો, MSMEs, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને અન્ય હિતધારકોએ બજાર પ્રવેશમાં સુધારો, નિયમનકારી સુવિધા, વ્યવસાય કરવાની સરળતા (ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ), નવીનતા, બ્રાન્ડિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ પર સૂચનો શેર કર્યા હતા.

બ્રેઈનસ્ટોર્મિંગ સત્રમાંથી બહાર આવેલી ભલામણો ભવિષ્યની નીતિગત દરમિયાનગીરીઓ, નિકાસ પ્રોત્સાહનની પહેલો અને બ્રાન્ડ ઈન્ડિયા આયુષને મજબૂત કરવા તેમજ વૈશ્વિક પરંપરાગત સુખાકારી ઈકોસિસ્ટમમાં ભારતની લીડરશિપ વધારવા માટે વાણિજ્ય વિભાગ, આયુષ મંત્રાલય અને AYUSHEXCIL ના સહયોગી પ્રયાસો માટે મૂલ્યવાન ઈનપુટ્સ પ્રદાન કરશે.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com