વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ): VB-G RAM G અધિનિયમ, 2025 હેઠળ ડ્રાફ્ટ કન્વર્જન્સ ફ્રેમવર્ક પર એક ઉચ્ચ સ્તરીય આંતર-મંત્રાલય પરામર્શ બેઠક આજે, 24 જૂન 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીના કર્તવ્ય ભવન ખાતે ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગના સચિવ શ્રી રોહિત કન્સલની અધ્યક્ષતામાં યોજાઈ હતી. આ પરામર્શ બેઠકમાં ભારત સરકારના 18 મંત્રાલયો અને વિભાગોના પ્રતિનિધિઓ અને નોડલ અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો.

આ પરામર્શ બેઠક 1 જુલાઈ 2026 ના રોજથી શરૂ થઈ રહેલા VB-G RAM G અધિનિયમના અમલીકરણ પૂર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહેલી પ્રારંભિક પ્રવૃત્તિઓનો એક ભાગ છે. આ બેઠક વિકેન્દ્રિત, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓની આગેવાની હેઠળના આયોજન અને કન્વર્જન્સ (સમન્વય) દ્વારા ગ્રામીણ વિકાસ માટે આ અધિનિયમના 'હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ' (સમગ્ર સરકાર) અભિગમના વિઝનને કાર્યરત કરવા પર કેન્દ્રિત હતી.

બેઠકની અધ્યક્ષતા કરતા શ્રી રોહિત કન્સલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કન્વર્જન્સ એ VB-G RAM G અધિનિયમનો મુખ્ય સ્તંભ છે અને જળ સુરક્ષા, આજીવિકા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને સ્થાનિક આર્થિક વિકાસ જેવી પરસ્પર જોડાયેલી ગ્રામીણ વિકાસની પ્રાથમિકતાઓ માટે તે આવશ્યક છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ અધિનિયમ "સિંગલ પ્લાન - મલ્ટિ ફંડિંગ" (એક યોજના - બહુવિધ ભંડોળ) અભિગમની કલ્પના કરે છે, જે વિવિધ યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોને પોતપોતાના આદેશો અને ભંડોળના માળખાને જાળવી રાખીને સામાન્ય વિકાસલક્ષી પરિણામો તરફ સાથે મળીને કામ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

વિભાગ દ્વારા આ અધિનિયમ હેઠળ તૈયાર કરાયેલ ડ્રાફ્ટ કન્વર્જન્સ ફ્રેમવર્ક રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ માળખાના કેન્દ્રમાં 'વિકસિત ગ્રામ પંચાયત યોજના' (VGPP) છે, જે ગ્રામ પંચાયત સ્તરે ગ્રામીણ વિકાસ માટેના પ્રાથમિક આયોજન સાધન તરીકે કામ કરે છે. સમુદાયની ભાગીદારી દ્વારા તૈયાર કરાયેલ અને ગ્રામસભા દ્વારા મંજૂર કરાયેલ VGPP સ્થાનિક જરૂરિયાતોને વિવિધ કેન્દ્રીય અને રાજ્યની યોજનાઓ હેઠળ ઉપલબ્ધ સંસાધનો, કુશળતા અને રોકાણો સાથે સંકલિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

આ ફ્રેમવર્ક બોટમ-અપ (તળિયાથી ઉપર તરફના) આયોજન માળખાની કલ્પના કરે છે, જેમાં ગ્રામસભાઓ દ્વારા ઓળખવામાં આવેલી વિકાસની પ્રાથમિકતાઓને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને વિવિધ મંત્રાલયો તેમજ વિભાગોના ક્ષેત્રીય કાર્યક્રમો સાથે સંરેખિત કરવામાં આવે છે. આ અભિગમનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જાહેર રોકાણો સ્થાનિક સ્તરે ઓળખાયેલી પ્રાથમિકતાઓની આસપાસ કેન્દ્રિત થાય, જેના પરિણામે વધુ અસરકારક અને ટકાઉ વિકાસ પરિણામો પ્રાપ્ત થઈ શકે.

આ બેઠકમાં અધિનિયમ હેઠળની વિષયવસ્તુ આધારિત પ્રાથમિકતાઓ અને મંજૂર કરી શકાય તેવા કાર્યોના માળખાની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. આ અધિનિયમ ગ્રામીણ વિકાસના હસ્તક્ષેપોને ચાર મુખ્ય વિષયવસ્તુ આધારિત ક્ષેત્રો હેઠળ વ્યવસ્થિત કરે છે: જળ સુરક્ષા; મુખ્ય ગ્રામીણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર; ગ્રામીણ આજીવિકા; અને અતિશય પ્રતિકૂળ હવામાનની ઘટનાઓની અસરો ઘટાડવા માટેના વિશેષ કાર્યો. 1 જુલાઈ 2026 થી તેના અમલીકરણને સરળ બનાવવા માટે, વિભાગે કુદરતી સંસાધન વ્યવસ્થાપન, સિંચાઈ, ગ્રામીણ કનેક્ટિવિટી, સામુદાયિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આજીવિકા-સહાયક અસ્કયામતો, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને આપત્તિ સજ્જતાને આવરી લેતા મંજૂર કરી શકાય તેવા 318 કાર્યોની વચગાળાની યાદી સૂચિત કરી છે. સહભાગીઓએ નોંધ્યું હતું કે મંજૂર કરી શકાય તેવા કાર્યોનો આ વ્યાપક અવકાશ વિવિધ ક્ષેત્રો અને યોજનાઓમાં કન્વર્જન્સ માટે નોંધપાત્ર તકો પૂરી પાડે છે.

તકનીકી અને નાણાકીય કન્વર્જન્સને મજબૂત કરવા, કન્વર્જન્સ માટે યોગ્ય યોજનાઓની ઓળખ કરવા, ડિજિટલ ઇન્ટરઓપરેબિલિટી વધારવા અને સંકલિત અમલીકરણ તેમજ દેખરેખ માટે સંસ્થાકીય પ્રણાલીઓ સ્થાપિત કરવા અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સહભાગી મંત્રાલયો અને વિભાગોએ ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક પર પોતાના અવલોકનો અને સૂચનો રજૂ કર્યા હતા.

આ બેઠકમાં અન્ય મહાનુભાવો ઉપરાંત, શ્રીમતી રોહિણી ભાજીભાકરે, સંયુક્ત સચિવ (ગ્રામીણ રોજગાર), શ્રી આશિષ ગુપ્તા, નાયબ સચિવ (ગ્રામીણ રોજગાર) અને ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કન્વર્જન્સ ફ્રેમવર્કને VB-G RAM G અધિનિયમના પ્રારંભ સાથે જ 1 જુલાઈ 2026 થી કાર્યરત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે અને તે વિકેન્દ્રિત આયોજનને મજબૂત કરશે, જાહેર રોકાણોને શ્રેષ્ઠ બનાવશે અને સંકલિત 'હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ' અભિગમ દ્વારા સંકલિત ગ્રામીણ વિકાસને વેગ આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/JY/JD