પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે વિજ્ઞાન ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે આયોજિત એક વિશેષ કાર્યક્રમમાં પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ભારત રોજગાર યોજના (PM-VBRY) હેઠળ અંદાજે ₹2,400 કરોડના પ્રોત્સાહનોનું વિતરણ કર્યું હતું.

આ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર તથા યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયા; શ્રમ અને રોજગાર તથા સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ રાજ્ય મંત્રી સુશ્રી શોભા કરંદલાજે; અને શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. દેશવ્યાપી આઉટરીચ પ્રયાસોના ભાગરૂપે, દેશભરમાં આશરે 200 સ્થળોએ એકસાથે PM-VBRY કાર્યક્રમોનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

કાર્યક્રમને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું હતું કે, "પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ભારત રોજગાર યોજના એ માત્ર એક રોજગાર યોજના કરતાં ઘણું વધારે છે. તે પોતાની પ્રથમ નોકરીમાં પ્રવેશતા યુવાનોની આકાંક્ષાઓને મજબૂત કરવા સાથે ઉદ્યોગ અને કાર્યબળ વચ્ચે એક મજબૂત સેતુ બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલી પહેલ છે." તેમણે અવલોકન કર્યું કે જ્યારે ઘણી યોજનાઓ સામાન્ય રીતે કર્મચારીઓ અથવા નોકરીદાતાઓમાંથી કોઈ એક પર કેન્દ્રિત હોય છે, ત્યારે આ કાર્યક્રમ બંનેને એકસાથે ટેકો આપે છે. સરકાર તેમની વ્યાવસાયિક સફર શરૂ કરનારા યુવાનોની સાથે ઉભી છે અને નવી રોજગારીની તકો ઊભી કરતી સંસ્થાઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે.

યોજનાની સિદ્ધિઓ શેર કરતા શ્રી મોદીએ જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 70 લાખ નવી નોકરીઓનું નિર્માણ થયું છે અને એટલી જ સંખ્યામાં પ્રથમ વખત નોકરી મેળવનારા કર્મચારીઓને સામાજિક સુરક્ષાના દાયરામાં લાવવામાં આવ્યા છે. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે નજીક સમયમાં 20 લાખ યુવાનોએ તેમની પ્રથમ નોકરીમાં છ મહિના પૂર્ણ કર્યા છે, જ્યારે આ સીમાચિહ્ન પૂર્ણ કરવા પર આશરે 10 લાખ લાભાર્થીઓ યોજના હેઠળ પ્રોત્સાહનો મેળવી ચૂક્યા છે. લાભાર્થીઓના બેંક ખાતામાં ₹2,000 કરોડથી વધુ રકમ સીધી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી છે. આ સહાયને માત્ર નાણાંકીય સહાય કરતાં વધુ ગણાવતા શ્રી મોદીએ કહ્યું કે તે દેશના યુવાનોની સખત મહેનતની સ્વીકૃતિ અને તેમના ભવિષ્યમાં દેશના વિશ્વાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

પ્રધાનમંત્રીએ આ યોજના હેઠળ રોજગારીની તકો ઊભી કરનાર સંસ્થાઓ અને સાહસોની ભાગીદારી બદલ સંતોષ પણ વ્યક્ત કર્યો હતો. "જ્યારે સરકાર, ઉદ્યોગ અને યુવાનો સાથે મળીને કામ કરે છે ત્યારે રોજગાર નિર્માણને વેગ મળે છે. આ પહેલ એક નવા ભારતનું પ્રતિબિંબ છે જ્યાં યુવાનોને તકો મળે છે, ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન મળે છે અને રોજગાર નિર્માણ એક રાષ્ટ્રીય મિશન બને છે", તેમ શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું.

પ્રધાનમંત્રીએ છેલ્લા બાર વર્ષોમાં ભારતની રોજગાર ઇકોસિસ્ટમમાં આવેલા એક નોંધપાત્ર પરિવર્તન તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું. "સરકારનું ધ્યાન રોજગારને સુરક્ષા, ગરિમા અને સામાજિક સુરક્ષા સાથે જોડવા પર રહ્યું છે," તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ ભારતના આર્થિક અને સામાજિક વિકાસમાં મહિલાઓના વધતા યોગદાન પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. "નાઇટ-શિફ્ટ રોજગાર સંબંધિત સુધારાઓ, વર્ક-ફ્રોમ-હોમની તકોને પ્રોત્સાહન અને કાર્યસ્થળની સુરક્ષા પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવાનો હેતુ કાર્યબળમાં મહિલાઓની ભાગીદારીને વધુ વધારવાનો છે", તેમ શ્રી મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું.

નવી દિલ્હી ખાતેના મુખ્ય કાર્યક્રમમાં નોકરીદાતા અને કર્મચારી લાભાર્થીઓ, વિવિધ હિતધારક સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહેમાનો સહિત અંદાજે 1,200 આમંત્રિતોએ હાજરી આપી હતી.

પ્રધાનમંત્રીએ દેશના વિવિધ પ્રદેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા પસંદગીના લાભાર્થીઓ સાથે વાતચીત પણ કરી હતી, જેમણે યોજના હેઠળ મેળવેલા લાભો અને તેમની આજીવિકા, કારકિર્દીની પ્રગતિ તથા સામાજિક સુરક્ષા કવચ પર પડેલી હકારાત્મક અસરો વિશે પોતાના અનુભવો શેર કર્યા હતા.

આ પ્રસંગે પોતાના સ્વાગત પ્રવચનમાં કેન્દ્રીય શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયાએ જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારત પરિવર્તનકારી પરિવર્તન જોઈ રહ્યું છે અને વિકસિત ભારતના વિઝન તરફ સતત આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે 2014 પહેલા, શ્રમિક-તરફી સુધારાઓને 'ઉદ્યોગ-વિરોધી' કહેવામાં આવતા હતા, જ્યારે ઉદ્યોગ-તરફી સુધારાઓને 'શ્રમિક-વિરોધી' માનવામાં આવતા હતા. જો કે, પ્રધાનમંત્રીના જન-કેન્દ્રીય અભિગમ હેઠળ, હવે શ્રમિકો અને નોકરીદાતાઓ રાષ્ટ્ર-નિર્માતા અને ભારતના વિકાસની સફરમાં સમાન ભાગીદાર તરીકે ઓળખાય છે.

શ્રમ સુધારાઓના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા ડૉ. માંડવિયાએ જણાવ્યું હતું કે ચાર લેબર કોડ્સ (શ્રમ સંહિતાઓ)ના અમલમાં આવવું એ શ્રમિકો માટે ગરિમા, સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા તરફનું એક ઐતિહાસિક પગલું છે. ઇન્ટરનેશનલ લેબર ઓર્ગેનાઇઝેશન (ILO) દ્વારા જાહેર કરાયેલા ડેટાને ટાંકીને ડૉ. માંડવિયાએ નોંધ્યું હતું કે છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતનું સામાજિક સુરક્ષા કવચ 19 ટકાથી વધીને 64.3 ટકા થયું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી વધુ વધારામાંનો એક છે. તેમણે વધુમાં હાઇલાઇટ કર્યું કે 2014 પહેલાના દસ વર્ષ દરમિયાન સર્જાયેલી 2.9 કરોડ નોકરીઓની સરખામણીમાં 2014 અને 2024 વચ્ચે અંદાજે 17 કરોડ નોકરીઓનું સર્જન થયું હતું. તાજેતરના સંશોધનને ટાંકીને ડૉ. માંડવિયાએ જણાવ્યું હતું કે 2017 અને 2023 વચ્ચે ભારતની રોજગાર સ્થિતિસ્થાપકતા (એમ્પ્લોયમેન્ટ ઇલાસ્ટિસિટી) 1.11 રહી હતી, જે દર્શાવે છે કે ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) માં પ્રત્યેક 1 ટકાના વધારા સાથે રોજગારમાં 1.11 ટકાનો વધારો થયો હતો, જે અગાઉની સરકારો હેઠળ નોંધાયેલી 0.008 ની રોજગાર સ્થિતિસ્થાપકતાની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે. તેમણે ભારતના બેરોજગારી દરમાં આવેલા ઘટાડા તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું જે હવે આશરે 3.1 ટકા છે, અને તે 4.8 ટકાની વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે નીચે છે.

200 સ્થળોએ યોજાયેલા પ્રાદેશિક કાર્યક્રમોમાં નોકરીદાતાઓ અને કર્મચારીઓ ઉપરાંત રાજ્યપાલો, મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રીય મંત્રીઓ, નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ, રાજ્યના શ્રમ મંત્રીઓ, સંસદ સભ્યો, ધારાસભ્યો અને વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. દેશભરમાં આયોજિત કાર્યક્રમોમાં કર્મચારીઓ અને નોકરીદાતાઓના પ્રતિનિધિઓ સહિત આશરે 2 લાખ સહભાગીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

PM-VBRY વિશે

PM-VBRY એ 1 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ અમલમાં આવી હતી અને તે ઔપચારિક રોજગારને પ્રોત્સાહન આપવા તથા નોકરીના સર્જનને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. યોજનાના ભાગ-A (Part A) હેઠળ, EPFO સાથે નોંધાયેલા અને દર મહિને ₹1 લાખ સુધીનું વેતન મેળવતા પ્રથમ વખત નોકરી મેળવનારા કર્મચારીઓ બે હપ્તામાં ₹15,000 સુધીના, એક મહિનાના વેતન સમાન પ્રોત્સાહન માટે પાત્ર છે.

યોજનાના ભાગ-B (Part B) હેઠળ, વધારાની રોજગારી ઊભી કરનારા નોકરીદાતાઓ બે વર્ષના સમયગાળા માટે પ્રતિ વધારાના કર્મચારી દીઠ દર મહિને ₹3,000 સુધીના પ્રોત્સાહન માટે પાત્ર છે. રોજગાર વૃદ્ધિને આગળ ધપાવવામાં મેન્યુફેક્ચરિંગ (ઉત્પાદન) ક્ષેત્રના મહત્વને સ્વીકારીને, મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રના નોકરીદાતાઓ વધારાના બે વર્ષ માટે પ્રોત્સાહનો મેળવવા માટે પાત્ર છે.

₹99,446 કરોડના કુલ ખર્ચ (આઉટલે) સાથે, PM-VBRY નો ઉદ્દેશ્ય બે વર્ષના સમયગાળામાં 3.5 કરોડથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન સરળ બનાવવાનો છે. આમાંથી, આશરે 1.92 કરોડ લાભાર્થીઓ કાર્યબળમાં પ્રથમ વખત પ્રવેશ કરનારા હોવાની અપેક્ષા છે.

ઓગસ્ટ 2025 થી, PM-VBRY હેઠળ 70 લાખથી વધુ પ્રથમ વખત નોકરી મેળવનારા કર્મચારીઓને ઔપચારિક કાર્યબળમાં લાવવામાં આવ્યા છે, જેમાં મહિલાઓનો હિસ્સો આશરે 30% છે. જે કર્મચારીઓ સતત છ મહિનાથી વધુ સમય માટે રોજગારમાં રહે છે તેઓ યોજના હેઠળ લાભ મેળવવા માટે પાત્ર બને છે.

PMVBRY યોજનાએ ઔપચારિક રોજગારને પ્રોત્સાહન આપવા અને શ્રમિકો તથા નોકરીદાતાઓ બંનેને ટેકો આપવામાં પહેલેથી જ નોંધપાત્ર પ્રારંભિક સફળતા દર્શાવી છે. માર્ચ 2026 માં, ₹461 કરોડના લાભોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. યોજનાના ભાગ-A હેઠળ, 4.41 લાખ પ્રથમ વખત નોકરી મેળવનારા કર્મચારીઓને ₹247 કરોડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે ઔપચારિક કાર્યબળમાં પ્રવેશતા યુવા શ્રમિકોને સીધો નાણાકીય ટેકો પૂરો પાડે છે. ભાગ-B હેઠળ, આશરે 6.46 લાખ શ્રમિકોની વધારાની રોજગારી ઊભી કરનાર 17,551 પ્રતિષ્ઠાનોને ₹214 કરોડના પ્રોત્સાહનો જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.

PM-VBRY નું સફળ દેશવ્યાપી અમલીકરણ રોજગાર-લક્ષી વિકાસ, કાર્યબળના ઔપચારિકરણ અને સાર્વત્રિક સામાજિક સુરક્ષા કવચ માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરે છે. કર્મચારીઓ અને નોકરીદાતાઓ બંનેને ટેકો આપીને, આ યોજના વિકસિત ભારતના વિઝન તરફ નોંધપાત્ર યોગદાન આપી રહી છે અને સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારતના આર્થિક વિકાસના લાભો સમાજના દરેક વર્ગ સુધી પહોંચે.

SM/DK/JD