ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ 'ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು' (PRIs) ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಸಮರ್ಥ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲವಾದ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯವು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆಳವಾಗಿಸುವ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ, ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ, ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಂತರ್ಗತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸರಣಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದತ್ತ ಗಮನ

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2018-19 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಮತ್ತು 2022-23 ರಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲಾದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ ಅಭಿಯಾನ' (RGSA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ 2.70 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (PRIs) 4.10 ಕೋಟಿ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ (ಒಟ್ಟು) ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ – ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಪೆಸಾ (PESA) ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆರ್‌ಜಿಎಸ್‌ಎ (RGSA) ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದೆ. ಆರ್‌ಜಿಎಸ್‌ಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 2022-23 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ 33.55 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ, ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆರ್‌ಜಿಎಸ್‌ಎ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಿದ ಆರ್‌ಜಿಎಸ್‌ಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 25,100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಭವನಗಳು ಮತ್ತು 61,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 'ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು' (GPDPs) ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಗ್ರಾಮ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2.55 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 'ಇ-ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್' (e-GramSwaraj) ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮೂಲಕ ಜಿಪಿಡಿಪಿಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಏಕೀಕರಣವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ.

ಈ ಅವಧಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಾಮಿತ್ವ' (SVAMITVA) ಯೋಜನೆ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಡ್ರೋನ್ ಆಧಾರಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 10 ಜೂನ್ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 1.92 ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.18 ಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆಸ್ತಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಆದಾಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯವು 'ಇ-ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್' ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದೆ, ಇದು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಯೋಜನೆ, ಬಜೆಟ್, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. 2.59 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಇ-ಪಂಚಾಯತ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ' (PFMS) ಜೊತೆಗಿನ ಏಕೀಕರಣವು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. 10 ಜೂನ್ 2026 ರವರೆಗೆ, ಸಂಯೋಜಿತ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ₹3.16 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಂಚಾಯತ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 'ಮೇರಿ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಪ್' ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಪಂಚಾಯತ್ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಒಂದು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ನಾಗರಿಕ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುವುದು

ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಹದಿನೈದನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (2020–26), ಒಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೆಯ ಶೇಕಡಾ 94.98 ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ₹2.82 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸುವತ್ತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, 2026-27 ರಿಂದ 2030-31 ರ ಅವಧಿಗಾಗಿ, ಹದಿನಾರನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ₹4,35,236 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಹದಿನೈದನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು 84% ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಂಚಿಕೆಯು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಸುಧಾರಿತ ವಿತರಣೆಗೆ ಬಲವಾದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಂದ 'ಸ್ವಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಆದಾಯ' (OSR) ಕ್ರೋಢೀಕರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು 'ಸಮರ್ಥ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಪೋರ್ಟಲ್' ಮತ್ತು 'ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು' ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯು ಆದಾಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಬೇಡಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗಿನ (End-to-end) ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದತ್ತ ಸಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಎಐ (AI) ಪರಿವರ್ತನೆ

ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರಲ್ಲಿ, 'ಸ್ಥಳೀಕೃತ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ' (LSDGs) ಒಂಬತ್ತು ವಿಷಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು 'ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ'ವನ್ನು (PDI) ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 2.59 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವು, ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಯೋಜನೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ಈ ಪಿಡಿಐ (PDI) ಯೋಜನೆಯು, ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು/ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇ-ಆಡಳಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' (NAeG) 2026 ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಸಭಾ ಸಾರ' (Sabha Saar) ಎಂಬ ಎಐ-ಸಕ್ರಿಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಇದು 23 ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ 1.35 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು, ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹಾಗೂ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದ ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಯ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಯುವಕರ ಸಬಲೀಕರಣ

ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 1996 (PESA) ರ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಏಳು ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಕೈಪಿಡಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮೀಸಲಾದ 'ಪೆಸಾ-ಜಿಪಿಡಿಪಿ' (PESA-GPDP) ಪೋರ್ಟಲ್ ಪ್ರಾರಂಭ, ಪೆಸಾಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೊದಲ 'ಪೆಸಾ ಶ್ರೇಯಾಂಕ' ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಚಯ ಸೇರಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಪೆಸಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿವೆ. ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಸಶಕ್ತ ಪಂಚಾಯತ್-ನೇತ್ರಿ ಅಭಿಯಾನ'ವು, ಚುನಾಯಿತ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ನಡುವೆ ನಾಯಕತ್ವ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 744 'ಮಾದರಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ನೇಹಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು' ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 'ನಿರ್ಭಯ ರಹೋ ಅಭಿಯಾನ'ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ಮಾದರಿ ಯುವ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ' (MYGS) ಉಪಕ್ರಮವು, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಣಕು ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. 619 ಜವಾಹರ್ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, 200 ಏಕಲವ್ಯ ಮಾದರಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಉಪಕ್ರಮವು, 2025 ರಲ್ಲಿ 819 ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಾದ್ಯಂತ 29,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಎನ್‌ಇಪಿ 2020 (NEP 2020) ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ, ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ, ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳು ಇಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು 'ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ'ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿವೆ.

****