કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તેમજ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે જણાવ્યું હતું કે દેશ ખરીફ 2026 ની સીઝન માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે. દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય ખરીફ કૃષિ પરિષદ દરમિયાન મીડિયા સાથે વાતચીત કરતા તેમણે કહ્યું કે વિવિધ રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, વૈજ્ઞાનિકો, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ, કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs), પ્રગતિશીલ ખેડૂતો અને કેન્દ્ર તથા રાજ્યોની સમગ્ર કૃષિ મશીનરી સાથે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. તેમણે જણાવ્યું કે બિયારણ, ખાતર, પાક વીમો, કૃષિ ધિરાણ, કુદરતી ખેતી અને રાજ્યવાર કૃષિ રોડમેપ તૈયાર કરવા જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટ દિશાનિર્દેશો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

નવી દિલ્હીના પૂસા ખાતે સુબ્રમણ્યમ હોલમાં રાષ્ટ્રીય ખરીફ કૃષિ પરિષદ દરમિયાન આયોજિત પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો સંયુક્ત રીતે કામ કરી રહી છે જેથી ખરીફ સીઝન પડકારોના બદલે સજ્જતા, સંકલન અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય નીતિ નિર્ધારણની સીઝન બને. તેમણે કહ્યું કે કોઈપણ પાકની સફળતા માટે સૌથી પહેલી અને મહત્વની શરત ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણની ઉપલબ્ધતા છે અને તેમણે દાવો કર્યો કે ખરીફ 2026 માટે બિયારણની ઉપલબ્ધતા સંપૂર્ણપણે સંતોષકારક છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે દેશભરમાં ખરીફ સીઝન માટે અંદાજે 173 લાખ ક્વિન્ટલ બિયારણની જરૂરિયાત છે, જેની સામે 192 lakh ક્વિન્ટલ બિયારણ ઉપલબ્ધ છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જરૂરિયાત કરતાં લગભગ 11% વધુ બિયારણની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે વિવિધ રાજ્યોની જરૂરિયાતો અનુસાર બિયારણની ફાળવણી અગાઉથી જ પૂર્ણ કરી દેવામાં આવી છે અને રાજ્યો સમયસર બિયારણ ઉપાડી લે તેના પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે જેથી ખરીફ વાવણી શરૂ થાય તે પહેલાં તે ખેડૂતો સુધી પહોંચી જાય.

તેમણે જણાવ્યું કે હવામાનની સ્થિતિ સાથે જોડાયેલી અનિશ્ચિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે 1.74 લાખ ક્વિન્ટલનું રાષ્ટ્રીય બિયારણ અનામત (નેશનલ સીડ રિઝર્વ) પણ તૈયાર રાખ્યું છે. જો કોઈ વિસ્તારમાં વરસાદ મોડો થાય, લાંબા સમય સુધી ખેંચાય અથવા ફરીથી વાવણી (રેસોઇંગ) કરવાની જરૂર પડે તો ખેડૂતોને બિયારણ મેળવવામાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે તે માટે અગાઉથી તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે.

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે સરકારી યોજનાઓના લાભો ખેડૂતો સુધી વધુ સરળ, સુગમ અને લક્ષિત રીતે પહોંચાડવા માટે ફાર્મર આઈડી (ખેડૂત ઓળખપત્ર) અભિયાનને વેગ આપવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે 9 કરોડ 76 લાખથી વધુ ફાર્મર આઈડી અગાઉથી જ બનાવી દેવામાં આવ્યા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આનાથી ખેડૂતોએ વારંવાર અલગ-અલગ દસ્તાવેજો સબમિટ કરવાની જરૂરિયાત ઘટશે અને ખાતર, સહાય અને અન્ય સુવિધાઓના વિતરણમાં વધુ પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત થશે તેમજ લાભો સાચા લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચશે.

કૃષિ ધિરાણના મુદ્દે કેન્દ્રીય મંત્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે દેશમાં કૃષિ લોનનું સરેરાશ કદ અંદાજે રૂ. 1.32 લાખ છે, જો કે રાજ્યો અને પ્રદેશોમાં તેમાં ઘણો મોટો તફાવત છે. તેમણે ધ્યાન દોર્યું કે પૂર્વ ભારતમાં આ સરેરાશ ઘણી ઓછી છે. તેમણે કહ્યું કે જે રાજ્યોમાં કૃષિ ધિરાણનો પ્રવાહ ઓછો છે ત્યાં બેંકો સાથે બેઠકો યોજવામાં આવશે જેથી ખેડૂતોને સમયસર પૂરતી લોન ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય અને તેઓ કૃષિમાં સમયસર રોકાણ કરી શકે.

તેમણે એ બાબત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે દેશમાં મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો પોતાની કૃષિ ભૂમિ ધરાવતા નથી પરંતુ તેઓ લીઝ અથવા ભાડાની જમીન પર ખેતી કરે છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આવા ગણોતિયા ખેડૂતો (ટેનન્ટ ફાર્મર્સ) ને પણ વિવિધ સરકારી યોજનાઓના લાભો મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા અંગે રાજ્યો સાથે ગંભીર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. રાજ્યો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા કેટલાક સફળ મોડલનો અભ્યાસ કરવામાં આવશે અને આ મુદ્દા પર રાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગ્ય માળખું (ફ્રેમવર્ક) વિકસાવવા માટે પ્રયાસો કરવામાં આવશે.

પાક વીમા યોજના અંગે વાત કરતા શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે આ યોજનાનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે પરંતુ હજુ પણ કેટલીક ત્રુટિઓને દૂર કરવાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે ક્રોપ-કટિંગ પ્રયોગો (પાક કાપણી પ્રયોગો) અને રિમોટ સેન્સિંગ આધારિત મૂલ્યાંકનને વધુ સચોટ, પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે એક ટીમની રચના કરવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું કે રાજ્યો દ્વારા પ્રીમિયમ ચૂકવણીમાં વિલંબ અને વીમા કંપનીઓ દ્વારા દાવાઓના સેટલમેન્ટમાં થતા વિલંબને ગંભીરતાથી લેવામાં આવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તમામ જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ થયા પછી, જો વળતરમાં કોઈ વિલંબ થશે તો 12% વ્યાજની ચૂકવણીની જોગવાઈ લાગુ થશે જેથી ખેડૂતોને સમયસર લાભ મળી શકે.

શ્રી ચૌહાણે રાજ્યોને એ પણ વિનંતી કરી કે તેઓ વિવિધ કૃષિ યોજનાઓ હેઠળ કેન્દ્ર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ભંડોળનો નિર્ધારિત સમયગાળામાં ઉપયોગ કરે જેથી ખેડૂતો સુધી વિલંબ વિના લાભો પહોંચી શકે. હલકી ગુણવત્તાવાળા અને નકલી જંતુનાશકોને એક મોટી ચિંતા ગણાવતા તેમણે કહ્યું કે રાજ્યોએ સેમ્પલિંગ વધારવું પડશે, પ્રયોગશાળાઓને મજબૂત કરવી પડશે અને NABL (નેશનલ એક્રેડિટેશન બોર્ડ ફોર ટેસ્ટિંગ એન્ડ કેલિબ્રેશન લેબોરેટરીઝ)-પ્રમાણિત પ્રયોગશાળાઓના વિસ્તરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. તેમણે ઉમેર્યું કે નકલી કૃષિ ઇનપુટ્સ (બિયારણ, ખાતર વગેરે) વિરુદ્ધ મોટા પાયે અભિયાન શરૂ કરવા પર પણ સહમતિ સધાઈ છે.

પીએમ-આશા (PM-AASHA) યોજના હેઠળ ખરીદીમાં થતા વિલંબનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે આ એક મોટો મુદ્દો બનીને ઉભરી આવ્યો હતો અને હવે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ખરીદી પૂર્ણ કરવા પર સહમતિ સધાઈ છે. આ સાથે જ તેમણે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રોને વધુ મજબૂત કરવા, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FPO) ચળવળને વેગ આપવા અને વિવિધ પાકો માટે યોગ્ય પાકની જાતો પર પ્રદેશ-વિશિષ્ટ કામ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે તુવેર જેવા પાકની ટૂંકા ગાળાની અને સુધારેલી જાતો વિકસાવવા અને વિવિધ કૃષિ-આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ અનુસાર યોગ્ય જાતોની પસંદગી કરવા માટે ઝડપી કામગીરીની જરૂર છે. આ સંદર્ભમાં, તેમણે જાહેરાત કરી કે દરેક રાજ્ય માટે અલગ કૃષિ રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ રોડમેપમાં જમીનની સ્થિતિ, આબોહવા, પોષક તત્વોની ઉપલબ્ધતા, યોગ્ય પાક, બિયારણની જાતો અને ખાતરના વપરાશ જેવા પરિબળોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે જેથી કૃષિ આયોજન વધુ વૈજ્ઞાનિક, વ્યવહારુ અને પ્રદેશ-વિશિષ્ટ બને.

પરિષદ દરમિયાન કુદરતી ખેતી અને ખાતરોના સંતુલિત વપરાશ અંગે પણ વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે લગભગ 8 લાખ હેક્ટર જમીનને આવરી લેતી કુદરતી ખેતી માટે 20 લાખ ખેડૂતોએ નોંધણી કરાવી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઘણા ખેડૂતો પરંપરાગત પદ્ધતિઓ દ્વારા અગાઉથી જ કુદરતી ખેતીના નિયમોનું પાલન કરી રહ્યા છે. તેમણે સંકલિત ખેતી (ઇન્ટિગ્રેટેડ ફાર્મિંગ) ને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે ખાસ કરીને મહત્વની ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે તે ખેતીની આવક વધારવાનો એક વ્યવહારુ અને ટકાઉ માર્ગ બની શકે છે.

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ગામડાના સ્તરે ખેડૂતો સુધી સીધા પહોંચવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો સંયુક્ત રીતે 1 જૂનથી 30 જૂન સુધી 'ખેત બચાવો અભિયાન' ચલાવશે. આ અભિયાન હેઠળ, અધિકારીઓ અને કૃષિ ટીમો ખાતરોના સંતુલિત વપરાશ, સોઇલ હેલ્થ કાર્ડ (જમીન આરોગ્ય પત્રિકા) હેઠળની ભલામણો, કુદરતી ખેતીની પદ્ધતિઓ, સુધારેલા પાક વ્યવસ્થાપન અને અન્ય સરકારી યોજનાઓ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા ગામડાઓની મુલાકાત લેશે. તેમણે ઉમેર્યું કે જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC), કૃષિ યાંત્રિકીકરણના સાધનો, સોઇલ હેલ્થ કાર્ડ અને અન્ય કૃષિ સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતાને વ્યવહારિક રીતે સરળ બનાવવાના પ્રયાસો પણ કરવામાં આવશે.

વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના શાસનના 12 વર્ષ દરમિયાન કૃષિ ક્ષેત્રે જોવા મળેલા સૌથી મોટા ફેરફારો વિશે વાત કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ સમયગાળા દરમિયાન દેશે અભૂતપૂર્વ કૃષિ ઉત્પાદન નોંધાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત કૃષિ ક્ષેત્રમાં નવી વિચારસરણી, નવી ટેકનોલોજી, બહેતર સંકલન અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય અભિગમ સાથે આગળ વધ્યું છે.

સમગ્ર રીતે જોતાં, રાષ્ટ્રીય ખરીફ કૃષિ પરિષદે એવો સંદેશ આપ્યો છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્યો હવે કૃષિને માત્ર એક મોસમી પ્રવૃત્તિ તરીકે નહીં પરંતુ વૈજ્ઞાનિક આયોજન, સમયબદ્ધ અમલીકરણ અને ખેડૂત સશક્તિકરણ પર આધારિત રાષ્ટ્રીય મિશન તરીકે જોઈ રહ્યા છે. બિયારણથી લઈને વીમો, ધિરાણથી લઈને ગુણવત્તા નિયંત્રણ, કુદરતી ખેતીથી લઈને રાજ્ય-વિશિષ્ટ કૃષિ રોડમેપ સુધી, સરકારે આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે ખરીફ 2026 માટે વ્યાપક તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે.

SM/JY/JD