ಭಾರತದ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಲಯವು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ, ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪರ್ವತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ವಲಯವು, ಇಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು 5°C ನಿಂದ 25°C ವರೆಗಿನ ತಾಪಮಾನ, 6 mg/L ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕ (dissolved oxygen) ಮತ್ತು 6.5 ರಿಂದ 8.0 ರ ನಡುವಿನ ಪಿಎಚ್ (pH) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮಪೂರಿತ ನದಿಗಳು, ಹೊಳೆಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇನ್ಬೋ ಟ್ರೌಟ್ (rainbow trout), ಗೋಲ್ಡನ್ ಮಹಸೀರ್ (golden mahseer) ಮತ್ತು ಸ್ನೋ ಟ್ರೌಟ್ (snow trout) ನಂತಹ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು (hatcheries), ರೇಸ್‌ವೇಗಳು (raceways), ಆರ್‌ಎಎಸ್ (RAS), ಬಯೋಫ್ಲೋಕ್ (biofloc) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸರಪಳಿ (cold chain) ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶೇಷ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರೌಟ್ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಹಸೀರ್ ಕೃಷಿಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಲಡಾಖ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 5.33 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಭಾರತವು 278 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶೀತಲ ಜಲ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಇದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಪರ್ವತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈ ವಲಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ

2024-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು 197.75 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು, ಒಳನಾಡು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 3 ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು 7,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದೇ ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.8 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, 2024-25 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ.

ಕೊಕರ್‌ನಾಗ್ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಟ್ರೌಟ್ ಘಟಕಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವು 2025-26 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,010 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು 2025-26 ರಲ್ಲಿ 909 ಟ್ರೌಟ್ ರೈತರು ಮತ್ತು 1,739 ಟ್ರೌಟ್ ಕೃಷಿ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 1,673 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡವು 2024-25 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಥೋರಗಢ್, ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ಮತ್ತು ಚಮೋಲಿಯಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 2,500 ರೇಸ್‌ವೇಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 710 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು 10,486 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಒಟ್ಟು ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಲಡಾಖ್ ತನ್ನ ಕಠಿಣ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ 120 ರೇಸ್‌ವೇಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಹ್ಯಾಚರಿಗಳೊಂದಿಗೆ 50 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ.

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೌಟ್ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳು, ವಯನಾಡ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಂತಹ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆರ್‌ಎಎಸ್ (RAS) ಮತ್ತು ಬಯೋಫ್ಲೋಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ಈ ವಲಯವು ಗಮನಾರ್ಹ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ 23.51 ಲಕ್ಷ ಕುಟುಂಬಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಆದರೆ 33.78 ಲಕ್ಷ ಮೀನುಗಾರರನ್ನು ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವೊಂದರಲ್ಲೇ 31,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ಮೀನು ಕೃಷಿಕರಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.

2020-26 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮತ್ಸ್ಯ ಸಂಪದ ಯೋಜನೆ (PMMSY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ₹21,963.48 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ₹5,638.76 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 5,663 ರೇಸ್‌ವೇಗಳು, 54 ಟ್ರೌಟ್ ಹ್ಯಾಚರಿಗಳು, 13 ದೊಡ್ಡ ಆರ್‌ಎಎಸ್ (RAS) ಘಟಕಗಳು, 16 ಮಧ್ಯಮ ಆರ್‌ಎಎಸ್ ಘಟಕಗಳು, 36 ಸಣ್ಣ ಆರ್‌ಎಎಸ್ ಘಟಕಗಳು, ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 4,600 ಕೊಳಗಳು, 293 ಶೀತಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು (cold storages) ಮತ್ತು 8,366 ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ರಾಜ್ಯವಾರು ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡಕ್ಕೆ ₹317.25 ಕೋಟಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ₹155.48 ಕೋಟಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ₹149.73 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ₹33.49 ಕೋಟಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ರೇಸ್‌ವೇಗಳು, ಟ್ರೌಟ್ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು, ಬಯೋಫ್ಲೋಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಮೀನು ಆಹಾರ ಗಿರಣಿಗಳು (fish feed mills), ಮೀನು ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಗಳು (fish kiosks), ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಘಟಕಗಳು, ಶೀತಲೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯು (FIDF) 2018-26 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು, ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ₹7,761.78 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಯೋಜನೆ (2015-20) ರೇಸ್‌ವೇಗಳು, ಹ್ಯಾಚರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಟ್ರೌಟ್ ಕೃಷಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು.

₹6,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಪಿಎಂ-ಎಂಕೆಯುಎಸ್‌ವೈ (PM-MKSSY) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಅನುದಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅನಂತನಾಗ್ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ), ಉಧಮ್ ಸಿಂಗ್ ನಗರ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ), ಜಿರೋ (ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಮೊಕೊಕಚುಂಗ್ (ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಆಕ್ವಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಶೀತಲ ಸರಪಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿವೆ.

ಅನಂತನಾಗ್ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ), ಪಿಥೋರಗಢ್ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ), ಕುಲ್ಲು (ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ (ಲಡಾಖ್) ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವು ತನ್ನ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 2015-16 ರಲ್ಲಿ 298 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇದ್ದುದರಿಂದ 2025-26 ರಲ್ಲಿ 3,010 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೌಟ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವು ಆರ್‌ಎಎಸ್ (RAS) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಮಹಸೀರ್‌ನ ಕೃತಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

ಉತ್ತರಾಖಂಡವು ತನ್ನ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದುಪ್ಪಟ್ಟುಗೊಳಿಸಿ 10,486 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗೆ ತಲುಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2,500 ರೇಸ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ "ಉತ್ತರಾಫಿಶ್" (UttaraFish) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಲಡಾಖ್ ಎತ್ತರದ ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಟ್ರೌಟ್ ಬೀಜದ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ 30,000 ಮತ್ತು ಚೋಚುತ್‌ನಲ್ಲಿ 80,000 ಬೀಜಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ಆಕ್ವಾ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೌಟ್ ಕೃಷಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಇದೇ ವೇಳೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಆರ್‌ಎಎಸ್ (RAS) ಮತ್ತು ಬಯೋಫ್ಲೋಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ನೀತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ

ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನೀಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಯೋಜನೆ, ಪಿಎಮ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್‌ವೈ (PMMSY), ಪಿಎಂ-ಎಂಕೆಯುಎಸ್‌ವೈ (PM-MKSSY), ಎಫ್‌ಐಡಿಎಫ್ (FIDF) ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಂತಹ ನಿರಂತರ ನೀತಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, 2026 ಅನ್ನು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆ, ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರ ಮಾನದಂಡಗಳು, ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಜೈವಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ, ಇ-ವ್ಯಾಪಾರ (e-trading) ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್‌ಗಳು, ಡ್ರೋನ್ ಆಧಾರಿತ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ ವೇದಿಕೆಗಳು (digital traceability platforms) ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಂತಹ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು  ಮತ್ತು ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸುಸ್ಥಿರ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತವು ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೇವಲ ದೂರದ ಹೊಳೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಸಣ್ಣ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ನೀಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಂಶವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

*****