ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ 9 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಶಕ್ತಿ
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯದಲ್ಲಿ 15 ಕೋಟಿ ದಾಟಿದ ಉದ್ಯೋಗ
ಡಿಜಿಟಲ್ ಬದಲಾವಣೆಯ ವೇಗ: 10 ರಲ್ಲಿ 8 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆನ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ನಗದು ರಹಿತ
प्रविष्टि तिथि:
21 MAY 2026 4:00PM by PIB Bengaluru
|
ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:
- ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕೆ (ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ಯೋಗ ಎರಡೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
- ಅಂದಾಜು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 9.16 ಕೋಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕಿಂತ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.16.69 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ದಾಖಲು.
- ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವು 15 ಕೋಟಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಸೇವಾ ವಲಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ಶೇ.30 ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
- ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದ ಸುಮಾರು ಶೇ.81 ರಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
- ಸುಮಾರು ಶೇ.81ರಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗದುರಹಿತ ವಹಿವಾಟಿನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
- ಮಹಿಳಾ ದುಡಿಯುವ ಪಡೆಯು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಇದು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯೋಗದ ಶೇ.29% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.
|
ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕೆ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಎನ್ ಎಸ್ ಒ
ಅಧಿಕ ಆವರ್ತನ ಸೂಚಕಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ತನ್ನ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ (ಎನ್ ಎಸ್ ಒ), ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಎಂಒಎಸ್ ಪಿಐ) 2025 ರಿಂದ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕುರಿತು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸದ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ (QBUSE) ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (ASUSE) ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. QBUSE ಪರಿಚಯವು ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಸಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಡೇಟಾವನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಎನ್ ಎಸ್ ಒದ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ASUSE ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸುಯೇತರ ಸೂಚಕಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ, QBUSE ಅದೇ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ಉದ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರೊಫೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಕ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ದತ್ತಾಂಶವು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಚಲನವಲನಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯವು ಜಿಡಿಪಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಣಿಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ NSO 2021–22 ರಲ್ಲಿ ASUSE ಅನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿತು, ನಂತರ ಈ ವಲಯದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಈ ವಲಯದ ಕುರಿತು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಪತ್ರಿಕಾ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಜನವರಿ - ಮಾರ್ಚ್, 2026ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಬುಲೆಟಿನ್ಗಾಗಿ. ಇದು ಸಚಿವಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ (https://mospi.gov.in).ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ASUSE 2026 ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಮಾದರಿ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಎಂಡ್ನೋಟ್ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
2026ರ ಜನವರಿ – ಮಾರ್ಚ್ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆವೇಗ
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯವು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.16.69ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ, 2026ರ ಜನವರಿ - ಮಾರ್ಚ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ 9.16 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಇದು 7.85 ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಯವು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ಶೇ.20.46 ರಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ವಲಯವು ಶೇ.12.59 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂತಹುದೇ ವಾರ್ಷಿಕ ASUSE ಅಂದಾಜುಗಳು (ಜನವರಿ 2025ರಿಂದ 5052 ಡಿಸೆಂಬರ್)
*ಆರಂಭವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 9.72 ಕೋಟಿಗಳು
* ಅಂದಾಜು ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 12.81 ಕೋಟಿ

ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು: 2026ರ ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವು 15.17 ಕೋಟಿ ತಲುಪಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 15 ಕೋಟಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಈ ವಲಯವು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕಿಂತ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.15.51 ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಅಂದಾಜು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರ 1 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ದುಡಿಯುವಪಡೆ ಸಂಯೋಜನೆ:
ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಾಲೀಕರು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಶೇ.60.97 ರಷ್ಟಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ 58.29 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪಾಲು ಅಲ್ಪ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದು, ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 26.86 ರಿಂದ ಶೇ. 24.77 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯಮಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಬಲವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶೇ.10.39ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ.21.65 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಅನೇಕ ಅಸಂಘಟಿತ ಘಟಕಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ, ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಲೋಚಿತ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಲಗೊಂಡಾಗ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಶಾಲ ಚಟುವಟಿಕೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ಉತ್ಪಾದನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳು) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರ 2 ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ 3 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
|
ಚಿತ್ರ 2: ವಿಶಾಲ ಚಟುವಟಿಕೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು (ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ '26)
|
ಚಿತ್ರ 3: ವಿಶಾಲ ಚಟುವಟಿಕೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು (ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ '26)
|
|

|

|
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸೇವಾ ವಲಯ:
ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕವು ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 24.82% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 31.13% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಳಗೆ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಬಲವಾದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ.
ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಮಾರು 29% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ASUSE 2025 ರ ಅದೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ವಲಯದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಔಪಚಾರಿಕೀಕರಣ:
ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆಯು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಾಯಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ASUSE 2026 ರ ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ICT ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ICT ಬಳಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶವು, ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯದ ಸುಮಾರು 81% ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು 81% ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆನ್ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, UPI, POS ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಗದುರಹಿತ ವಹಿವಾಟಿನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು 41.37% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಿಯಂತ್ರಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಜನವರಿ - ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ QBUSE ನ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
|
ಮಾನದಂಡಗಳು
|
ಜನವರಿ- ಮಾರ್ಚ್ 2026
|
|
ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (00 ರಲ್ಲಿ)
|
9,16,472
|
|
ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು
|
98.95
|
|
ನೇಮಕ ಕಾರ್ಮಿಕರ( ಸ್ಥಾಪನೆಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು
|
13.54
|
|
ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 00 ರಲ್ಲಿ)
|
15,17,055
|
|
ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಾಲೀಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು
|
60.97
|
|
ನೇಮಕ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು
|
24.77
|
|
ಇತರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು (ವೇತನರಹಿತ ಕುಟುಂಬ ಕೆಲಸಗಾರರು ಸೇರಿದಂತೆ)
|
14.26
|
ಅಂತಿಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (ASUSE) ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ:
ಎ. ವ್ಯಾಪ್ತಿ:
ಎ..1. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಇಡೀ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ).
ಎ.2. ವಲಯವಾರು ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಉತ್ಪಾದನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಸಂಘಟಿತ ಕೃಷಿಯೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
ಎ.3. ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮಾಲೀಕತ್ವ, ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (ಸೀಮಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಸಹಕಾರಿಗಳು, ಸಂಘಗಳು/ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಿ. ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆ:
ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಹು-ಹಂತದ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆಯ ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಘಟಕಗಳು (FSUಗಳು) ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಗಣತಿ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿವೆ (ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೇರಳವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ವಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು FSUಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ UFS (ನಗರ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಮೀಕ್ಷೆ) ಬ್ಲಾಕ್ಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಘಟಕಗಳು (USUಗಳು) ಎರಡೂ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಾಗಿವೆ. ದೊಡ್ಡ FSUಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ-ಬ್ಲಾಕ್ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಧ್ಯಂತರ ಹಂತದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಿ. ಮಾದರಿ ಗಾತ್ರ:
ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 2026 ಜನವರಿ – ಮಾರ್ಚ್ ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ 5,998 ಮೊದಲ ಹಂತದ ಘಟಕಗಳನ್ನು (ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ 2,408 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ 3,590 UFS ಬ್ಲಾಕ್ಗಳು) ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಲಡಾಖ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ FSU ಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಕಠಿಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಉಪ-ಸುತ್ತಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾದ (ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು/ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು/ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು ಈ ಬುಲೆಟಿನ್ಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 1,72,845 (ಗ್ರಾಮೀಣದಲ್ಲಿ 74,824 ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 98,021).
ಡಿ. ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ
ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ವಲಯಗಳ ಆಯ್ದ FSU ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು FSU ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ, ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, 'ಮಾಸಿಕ' ಉಲ್ಲೇಖ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೌಖಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆರವಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂದರ್ಶನ (ಸಿಎಪಿಐ) ಬಳಸಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇ. ಈ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ಅಂದಾಜುಗಳು ASUSE ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಂದಾಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಹೋಲಿಕೆ:
ಈ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯೇತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ASUSE ನ ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಮಾದರಿ ಗಾತ್ರವು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾದರಿ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾದರಿ ಸಮರ್ಪಕತೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜುಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಬುಲೆಟಿನ್ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ASUSE 2026 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ASUSE ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯ ICT ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ವಲಯದಲ್ಲಿ ICT ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಹೆಚ್ಚು ನೀತಿ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ASUSE 2026 NIC 2008 ರ ಬದಲಿಗೆ NIC 2025 ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ASUSE ನ ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಎನ್ ಐಸಿ 2008 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ಗಳು, ಮೊಪೆಡ್ಗಳು, ಸ್ಕೂಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಗ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ಎನ್ ಐಸಿ 2025) ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಈಗ ASUSE 2026 ರಲ್ಲಿ "ಇತರ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ" ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಂತೆಯೇ ಬಳಕೆದಾರರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾದರಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ASUSE ಕೃಷಿಯೇತರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಿಭಾಗ (ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಆದ್ದರಿಂದ, QBUSE ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಸಂಘಟಿತವಲ್ಲದ ವಲಯದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅನುಗುಣವಾದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ GDP ಅಂದಾಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದಿರಬಹುದು. ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾದದಲ್ಲಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ಅಂದಾಜುಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ.
2026ರ ಜನವರಿ–ಮಾರ್ಚ್, 2026 ರ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬುಲೆಟಿನ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ (https://www.mospi.gov.in) ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು/ವರದಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೆಳಗಿನ QR ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ

*****
(रिलीज़ आईडी: 2263772)
आगंतुक पटल : 42