ઇટાલિયન રિપબ્લિકના મંત્રી પરિષદના અધ્યક્ષ (પ્રધાનમંત્રી) જ્યોર્જિયા મેલોનીના આમંત્રણ પર, ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 19-20 મે 2026 ના રોજ ઇટાલીની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. જી7 (G7) શિખર સંમેલન માટે જૂન 2024 માં પ્રધાનમંત્રી મોદીની ઇટાલી મુલાકાત અને વર્ષ 2023 માં જી20 (G20) શિખર સંમેલન માટે પ્રધાનમંત્રી મેલોનીની ભારત મુલાકાત બાદ યોજાયેલી આ મુલાકાતે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને નવી ગતિ પૂરી પાડી છે. બંને નેતાઓએ ભારત-ઇટાલી સંબંધોને 'વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી' (સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ) ના સ્તર સુધી લઈ જવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.

રાજકીય સંવાદ

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ઉચ્ચ સ્તરીય આદાનપ્રદાનની મજબૂત ગતિને આવકારી હતી અને બહુપક્ષીય કાર્યક્રમોની બાજુમાં (સાઇડલાઇન્સ પર) નેતાઓની વાર્ષિક બેઠકો યોજવા તેમજ નિયમિત મંત્રી સ્તરની અને સંસ્થાકીય સ્તરની બેઠકો યોજવા સંમતિ દર્શાવી હતી.

તેઓએ નવેમ્બર 2024 માં રિયો ડી જાનેરોમાં યોજાયેલી જી20 શિખર સંમેલન દરમિયાન બંને નેતાઓ વચ્ચેની બેઠકમાં અપનાવવામાં આવેલી 'સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક કાર્ય યોજના 2025-2029' ના વિવિધ સ્તંભોમાં પ્રાપ્ત થયેલી નક્કર પ્રગતિની પ્રશંસા કરી હતી. તેઓ ભારત-ઇટાલી સંયુક્ત વ્યૂહાત્મક કાર્ય યોજના 2025-29 ની સમીક્ષા કરવા અને ભારત-ઇટાલી વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વ્યૂહાત્મક માર્ગદર્શન પૂરું પાડવા માટે વિદેશ મંત્રીઓની આગેવાની હેઠળની પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવા સંમત થયા હતા.

આર્થિક સહકાર અને રોકાણો

બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય આર્થિક અને ઔદ્યોગિક સહકારની વધતી જતી ગતિશીલતા પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો, જેમાં ગયા વર્ષથી અત્યાર સુધીમાં ત્રણ ઉચ્ચ સ્તરીય બિઝનેસ ફોરમ યોજાયા છે. ભારતના ઝડપી તેમજ સતત આર્થિક વિકાસ અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) - ભારત મુક્ત વ્યાપાર કરાર માટેની વાટાઘાટોના સફળ નિષ્કર્ષથી ઉદ્ભવતી તકો પર આગળ વધતા, તેઓએ વર્ષ 2029 સુધીમાં વેપારને 20 બિલિયન યુરો (€) સુધી પહોંચાડવાના લક્ષ્ય સાથે બંને દિશામાં દ્વિપક્ષીય વેપારને વિસ્તારવાના સહિયારા ઉદ્દેશ્યનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

તેઓએ મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય રોકાણોમાં થયેલા વધારાને આવકાર્યો હતો અને સંબંધિત ઉદ્યોગોને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઈન (પુરવઠા શૃંખલા) બનાવવા માટે ઔદ્યોગિક અને તકનીકી ભાગીદારી બનાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેઓએ ખાસ કરીને કાપડ (ટેક્સટાઇલ્સ), સ્વચ્છ ટેકનોલોજી, સેમિકન્ડક્ટર્સ, ઓટોમોટિવ, ઊર્જા, પ્રવાસન, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને તબીબી ટેકનોલોજી, ડિજિટલ ટેકનોલોજી, નિર્ણાયક કાચો માલ, સ્ટીલ, બંદરો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (માળખાકીય સુવિધાઓ) માં વધુ રોકાણોની સંભાવનાઓને આવકારી હતી. તેઓએ ઉદ્યોગોને બંને દેશોમાં અમલમાં રહેલી નીતિગત પ્રોત્સાહનો અને યોજનાઓનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા જે વ્યવસાયિક જોડાણો અને ઉત્પાદન સુવિધાઓને વધારવા માંગે છે.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓ સ્ટોક એક્સચેન્જો, રોકાણ ભંડોળ (ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ), વેન્ચર કેપિટલ, બેંકો, વીમા કંપનીઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ વચ્ચે સંવાદ અને સહકારને પ્રોત્સાહિત કરવા સંમત થયા હતા.

તેઓ સપ્લાય ચેઈનના ઊંડા સંકલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (SMEs) સહિતના ઔદ્યોગિક જોડાણોને સરળ બનાવવા સંમત થયા હતા. તેઓએ આગામી મહિનાઓમાં પરસ્પર હિતના અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં નવા ક્ષેત્રીય મિશનોને પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ નિર્ણાયક ખનિજો (ક્રિટિકલ મિનરલ્સ) માં સહકાર માટેના સમજૂતી કરાર (MoU) ના હસ્તાક્ષરને આવકાર્યા હતા. તેઓ ટકાઉપણું અને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઈન પર વિશેષ ભાર મૂકીને, સહયોગ માટે એક માળખાગત ઢાંચો સ્થાપિત કરીને નિર્ણાયક ખનિજોના ક્ષેત્રમાં દ્વિપક્ષીય સહકારને વધુ મજબૂત અને વિસ્તૃત કરવા સંમત થયા હતા. તેઓએ પરિપત્ર અર્થતંત્ર (સર્ક્યુલર ઇકોનોમી) ની પહેલોના અભિન્ન અંગ તરીકે, ઇલેક્ટ્રોનિક કચરો અને ખાણના અવશેષો (માઇન ટેલિંગ્સ) સહિતના બિન-પરંપરાગત સ્ત્રોતોમાંથી નિર્ણાયક ખનિજોની પુનઃપ્રાપ્તિમાં સંયુક્ત પ્રયાસોને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ સંબંધિત મંત્રાલયો અને સંસ્થાઓ વચ્ચે કૃષિ અને કૃષિ સંશોધનના ક્ષેત્રમાં સહકાર માટેના સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર થવા અંગે પણ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.

કનેક્ટિવિટી

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEC) પર સહકાર આપવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો, અને વૈશ્વિક વેપાર, કનેક્ટિવિટી અને સમૃદ્ધિને નવો આકાર આપવામાં તેમજ તેને પ્રોત્સાહન આપવામાં તેની પરિવર્તનકારી ક્ષમતાને સ્વીકારી હતી. આ પ્રોજેક્ટ આસપાસની પ્રારંભિક ચર્ચાઓની પ્રશંસા કરતા, તેઓએ વર્ષ 2026 માં આ પહેલને આગળ વધારવા માટે નક્કર પગલાં લેવા માટે પ્રથમ IMEC મંત્રી સ્તરની બેઠકને પ્રોત્સાહિત કરી હતી.

તેઓએ દરિયાઈ પરિવહન અને બંદરો પરના એક સમજૂતી કરાર (MoU) ના હસ્તાક્ષરને આવકાર્યા હતા અને વહેલી તકે આ સમજૂતી કરારની જોગવાઈઓનો અમલ કરવા માટે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ (જોઇન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ) સ્થાપિત કરવા પોતપોતાના મંત્રાલયો/વિભાગોને નિર્દેશ આપ્યા હતા.

વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, નવીનતા, સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે નવીનતા (ઇનોવેશન), વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી એ ભારત-ઇટાલી ભાગીદારીના મુખ્ય ચાલક બળો છે.

તેઓએ 'INNOVIT India' ની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી, જે ભારતમાં આવેલું એક નવીનતા કેન્દ્ર (ઇનોવેશન હબ) છે જેનો હેતુ સંબંધિત નવપ્રવર્તન ઇકોસિસ્ટમ્સ વચ્ચે સહકારને મજબૂત કરવાનો, સ્ટાર્ટઅપ પ્રવેગક (એક્સિલરેશન) કાર્યક્રમોને ટેકો આપવાનો, બજારની પહોંચ અને વ્યવસાયિક મેચમેકિંગ, સંયુક્ત સંશોધન, યુનિવર્સિટી સહયોગ, અને ફિનટેક, હેલ્થકેર, સેમિકન્ડક્ટર્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઈન, એગ્રીટેક, ઊર્જા, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સહિતના ક્ષેત્રોમાં પ્રતિભાની ગતિશીલતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. બંને નેતાઓએ એપ્રિલ 2025 માં દિલ્હીમાં યોજાયેલા ભારતીય અને ઇટાલિયન યુનિવર્સિટીઓ તેમજ સંશોધન કેન્દ્રો વચ્ચેના ઉદ્ઘાટન 'સાયન્સ એન્ડ ઇનોવેશન ડાયલોગ' ને આવકાર્યો હતો અને આ વર્ષના અંતમાં ઇટાલીમાં તેની આગામી આવૃત્તિ યોજવાની આશા વ્યક્ત કરી હતી.

બંને નેતાઓએ મુક્ત, સુરક્ષિત, સ્થિર, સુલભ અને શાંતિપૂર્ણ આઇસીટી (ICT) વાતાવરણના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે નવીનતા અને આર્થિક વિકાસ માટે સક્ષમ પરિબળ છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ 19 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી 'AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ' માં ઇટાલીની રચનાત્મક ભાગીદારી બદલ પ્રધાનમંત્રી મેલોનીનો આભાર માન્યો હતો. બંને નેતાઓએ માનવ-કેન્દ્રિત, સુરક્ષિત, વિશ્વાસપાત્ર અને મજબૂત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓ ત્રીજા દેશો સહિત આ ક્ષેત્રમાં સહયોગ કરવા સંમત થયા હતા.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ સુપરકમ્પ્યુટિંગના ક્ષેત્રમાં સહકારની તકો પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો.

વૈજ્ઞાનિક સહકાર માટેના '2025–2027 એક્ઝિક્યુટિવ પ્રોગ્રામ' ના આધારે, તેઓએ સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ અને ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી, પુનઃપ્રાપ્તિપાત્ર ઊર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ટકાઉ બ્લુ ઇકોનોમી (ટકાઉ સમુદ્રી અર્થતંત્ર) ના ક્ષેત્રમાં સંશોધકોની ગતિશીલતાની સુવિધા આપવાને ટેકો આપ્યો હતો. તેઓએ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના ક્ષેત્રમાં સહકાર માટેના સમજૂતી કરારના ચાલી રહેલા અમલીકરણ અને સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે પ્રસ્તાવોની સંયુક્ત વિનંતી (જોઇન્ટ કોલ ફોર પ્રપોઝલ્સ) ના લોન્ચિંગને પણ આવકાર્યું હતું.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ભારતીય શિક્ષણ જગત અને ટ્રાયસ્ટેમાં સ્થિત 'ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર થિયોરેટિકલ ફિઝિક્સ' (ICTP) વચ્ચેના લાંબા સમયના વૈજ્ઞાનિક સહયોગનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને ભારતીય સંશોધકો માટે ઇટાલીના ટ્રાયસ્ટેમાં આવેલા 'એલેટ્રા સિંક્રોટ્રોન સેન્ટર' ખાતે સિંક્રોટ્રોન રેડિયેશન સુવિધા મેળવવા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓના સમર્થનમાં ભારતીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ અને એલેટ્રા સિંક્રોટ્રોન સેન્ટર વચ્ચે 'લેટર ઓફ ઇન્ટેન્ટ' (આશય પત્ર) ના હસ્તાક્ષરને આવકાર્યા હતા.

અવકાશ

ઇટાલિયન સ્પેસ એજન્સી અને ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ઇસરો) વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગની પ્રશંસા કરવાની સાથે, બંને નેતાઓ પૃથ્વી અવલોકન (અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન), હેલિયોફિઝિક્સ અને અવકાશ સંશોધન પર ભાગીદારીને મજબૂત કરવા, કેન્દ્રિત વિષયો પર જોડાવા અને અવકાશ સુધીની પહોંચ તેમજ અવકાશ માળખાકીય સુવિધાઓના સંરક્ષણ પર સહકારની સંભાવનાઓ શોધવા સંમત થયા હતા. તેઓએ પોતપોતાના અવકાશ ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિમંડળોની તાજેતરની પરસ્પર મુલાકાતો પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને ત્રીજા દેશોમાં પણ નિષ્ણાતોના આદાનપ્રદાન અને સંયુક્ત પહેલો દ્વારા વ્યાપારી સહયોગને વધુ પ્રોત્સાહન આપવાની આશા વ્યક્ત કરી હતી.

સંરક્ષણ

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ મંત્રી સ્તરના આદાનપ્રદાન, સૈન્ય દળો વચ્ચેના સંબંધો, બંદરોની મુલાકાતો સહિત સંરક્ષણ સહકારને ગાઢ બનાવવા અંગે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને હેલિકોપ્ટર, નૌકા પ્લેટફોર્મ, દરિયાઈ શસ્ત્રો અને ઈલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલી (ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર) સહિત ટેકનોલોજીકલ સહયોગ, સહ-ઉત્પાદન અને સહ-વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ માટેની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપનારા 'જોઇન્ટ ડિક્લેરેશન ઓફ ઇન્ટેન્ટ' (સંયુક્ત આશય ડિક્લેરેશન) અને 'ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ રોડમેપ' (સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક રોડમેપ) ને અપનાવવાનું આવકાર્યું હતું. તેઓએ ઔદ્યોગિક સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરીને જટિલ માળખાકીય સુવિધાઓ અને તેમની સંબંધિત સપ્લાય ચેઈનની સુરક્ષાના મહત્વને પણ સ્વીકાર્યું હતું.

બંને પક્ષો સંયુક્ત સંરક્ષણ સમિતિ (જોઇન્ટ ડિફેન્સ કમિટી) અને સૈન્ય સહકાર જૂથ (મિલિટરી કોઓપરેશન ગ્રુપ) ના કાર્યના પૂરક તરીકે વાર્ષિક ઉચ્ચ સ્તરીય લશ્કરી માળખાગત સંવાદ સ્થાપિત કરવાની વ્યવહારુતા ચકાસવા અને સંયુક્ત કવાયતો તેમજ આંતર-દળ અભ્યાસક્રમોને પ્રોત્સાહન આપવા સંમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ સુરક્ષા સહકાર, સંકલન અને માહિતી તેમજ શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના આદાનપ્રદાનને વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે 'મેરિટાઇમ સિક્યુરિટી ડાયલોગ' (દરિયાઈ સુરક્ષા સંવાદ) શરૂ કરવા સંમતિ દર્શાવી હતી.

સુરક્ષા

બંને નેતાઓએ સરહદ પારના આતંકવાદ સહિત તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓમાં આતંકવાદ અને હિંસક ઉગ્રવાદની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરી હતી. બંને નેતાઓએ એપ્રિલ 2025 ના પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની સખત નિંદા કરી હતી અને આતંકવાદીઓ તેમજ આતંકવાદી જૂથો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની 1267 પ્રતિબંધોની વ્યવસ્થામાં સૂચિબદ્ધ સંસ્થાઓ સહિત તેમના સહયોગીઓ સામેની લડાઈમાં સહકાર આપવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓએ ફાઇનાન્સિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF) ની માર્ગદર્શિકાને સુસંગત રહીને, આતંકવાદીઓના સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાનો અને માળખાકીય સુવિધાઓને નાબૂદ કરવા, આતંકવાદી નેટવર્કોને તોડી પાડવા અને આતંકવાદના ધિરાણનો સામનો કરવા માટે તમામ દેશોને સતત કામ કરવા હાકલ કરી હતી. બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN), FATF અને અન્ય બહુપક્ષીય પ્લેટફોર્મ્સ પર સાથે મળીને કામ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

બંને નેતાઓએ આતંકવાદના ધિરાણનો સામનો કરવા માટે ભારત અને ઇટાલી વચ્ચેની કાયમી ટાસ્ક ફોર્સ (પરમેનન્ટ ટાસ્ક ફોર્સ) ની પ્રથમ બેઠક અને આતંકવાદ વિરોધી સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ (જોઇન્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ ઓન કાઉન્ટર ટેરરિઝમ) ની આગામી બેઠકને આવકારી હતી.

બંને નેતાઓએ ઇટાલિયન ગાર્ડિયા ડી ફિનાન્ઝા અને ભારતના પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ - ED) વચ્ચે સમજૂતી કરાર (MoU) ના નિષ્કર્ષને આવકાર્યો હતો અને વર્ગીકૃત માહિતીના આદાનપ્રદાન અને પરસ્પર સંરક્ષણ અંગેના કરાર તેમજ પોલીસ સહકારને મજબૂત કરવા અંગેના કરારના વહેલા નિષ્કર્ષની આશા વ્યક્ત કરી હતી. તેઓએ પ્રત્યાર્પણ સંધિ (એક્સ્ટ્રાડિશન ટ્રીટી) અને પરસ્પર કાયદાકીય સહાય સંધિ (મ્યુચ્યુઅલ લીગલ આસિસ્ટન્સ ટ્રીટી) સહિતના અન્ય કરારો પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓને પણ આવકારી હતી.

સ્થળાંતર અને ગતિશીલતા (માઇગ્રેશન એન્ડ મોબિલિટી)

બંને નેતાઓ વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો અને કુશળ કામદારોની, ખાસ કરીને સ્ટેમ (STEM - વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત) ક્ષેત્રોમાં ગતિશીલતા વધારવા અને શ્રમ બજારની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ કૌશલ્ય વિકાસ પર સહકાર વિસ્તારવા સંમત થયા હતા, જેમાં ભારતથી ઇટાલીમાં નર્સોની ગતિશીલતાને સરળ બનાવવા અંગેના ચોક્કસ 'જોઇન્ટ ડિક્લેરેશન ઓફ ઇન્ટેન્ટ' (સંયુક્ત આશય ડિક્લેરેશન) નો પણ સમાવેશ થાય છે. આ સંદર્ભમાં, તેઓએ સામાજિક સુરક્ષા કરાર (SSA) પર સંબંધિત એજન્સીઓ વચ્ચે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓને આવકારી હતી.

તેઓએ “ICI - ઇટાલી કોલ્સ ઇન્ડિયા: એ યુનિવર્સિટી-એન્ટરપ્રાઇઝ ટેલેન્ટ બ્રિજ” ની શરૂઆતને આવકારી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઇટાલિયન યુનિવર્સિટીઓમાં નોંધાયેલા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની પ્રતિભાને માર્ગદર્શન, મેચિંગ અને ઇટાલિયન સાહસોમાં યોગ્ય સંકલન માટે નક્કર માર્ગો પ્રદાન કરીને વધારવાનો છે.

તેઓએ સુરક્ષિત અને કાયદેસરના સ્થળાંતરને સુનિશ્ચિત કરવા માટે અનિયમિત સ્થળાંતર, શ્રમ શોષણ અને માનવ તસ્કરી (હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ) સામે લડવા માટે સહકાર મજબૂત કરવાની શક્યતાઓ પર પણ ચર્ચા કરી હતી.

સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક આદાનપ્રદાન

બંને નેતાઓએ સંસ્કૃતિને દ્વિપક્ષીય સંવાદના એક મુખ્ય સ્તંભ તરીકે રેખાંકિત કરી હતી અને લોથલ ખાતે નેશનલ મેરિટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સના વિકાસમાં ઇટાલીની ભાગીદારી અંગેના સમજૂતી કરાર (MoU) ના હસ્તાક્ષરને આવકાર્યા હતા. તેઓએ વર્ષ 2026 માં વેનિસ આર્ટ બિએનાલે ખાતે ભારતીય રાષ્ટ્રીય પેવેલિયન (ઇન્ડિયન નેશનલ પેવેલિયન) ની પ્રશંસા કરી હતી. તેઓએ વર્ષ 2027 ને "ઇટાલી અને ભારત વચ્ચે સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન વર્ષ" તરીકે ઉજવવાનો તેમનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો, જેમાં પહેલોનું વ્યાપક કેલેન્ડર દર્શાવવામાં આવશે, અને બંને દેશોના સંસ્કૃતિ મંત્રાલયો દ્વારા સહ-આયોજિત થનારા ઇટાલી અને ભારત વચ્ચેના પ્રાચીન સાંસ્કૃતિક સંબંધો પરના એક મોટા પ્રદર્શનનો માર્ગ મોકળો કરશે.

બંને નેતાઓએ સંસ્થાઓ, નિષ્ણાતો અને સર્જનાત્મક ઉદ્યોગોના પ્રતિનિધિઓને એકસાથે લાવતા 'ઇટાલી-ઇન્ડિયા કલ્ચરલ ફોરમ' ના આયોજનને પ્રોત્સાહિત કર્યું હતું. બંને નેતાઓએ યુનેસ્કો (UNESCO) ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સૂચિમાં અંકિત ભારતીય અને ઇટાલિયન સ્થળો વચ્ચેના ટ્વિનિંગ પ્રોગ્રામ (જોડકાં કાર્યક્રમ) ની શરૂઆતની પ્રશંસા કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય સાંસ્કૃતિક વારસાના સંરક્ષણ, વૃદ્ધિ અને સંચાલનમાં સહકારને મજબૂત કરવાનો છે.

બંને નેતાઓ પોતપોતાના ઉદ્યોગોની તાકાત અને નવીન ક્ષમતાઓ તેમજ દ્વિપક્ષીય સહ-ઉત્પાદન કરાર દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવેલા કાયદાકીય માળખાના આધારે બંને દેશો વચ્ચે ફિલ્મ અને ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ સહકારને વધુ વિકસાવવા સંમત થયા હતા.

બંને પ્રધાનમંત્રીઓએ ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સહકારને મજબૂત કરવાનો તેમનો ઇરાદો પુનઃવ્યક્ત કર્યો હતો અને ઉચ્ચ શિક્ષણ તેમજ સંરોધન પરના 'ઇન્ડો-ઇટાલિયન રોડમેપ' ને અપનાવવાનું આવકાર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ઇટાલીની યુનિવર્સિટીઓ અને ઉત્કૃષ્ટ સંસ્થાઓને ભારતની નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP) હેઠળ ભારતમાં કેમ્પસ ખોલવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.

ભારત-EU સંબંધો

નેતાઓએ 27 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ યોજાયેલી ભારત-EU શિખર સંમેલનમાં સંમત થયેલા નવા 'સંયુક્ત ભારત-EU વ્યાપક વ્યૂહાત્મક એજન્ડા' ને અને ભારત-EU મુક્ત વ્યાપાર કરારની વાટાઘાટોના નિષ્કર્ષને આવકાર્યા હતા, જે બજારની પહોંચ વધારીને, વેપાર અવરોધો ઘટાડીને અને વૈવિધ્યસભર મૂલ્ય શૃંખલાઓ તેમજ નવી બજાર તકો દ્વારા આર્થિક સુરક્ષા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરીને સંબંધોને નવા સ્તરે લઈ જશે.

તેઓએ વેપાર, નિર્ણાયક ટેકનોલોજી અને આર્થિક સુરક્ષામાં સહકાર માટેના મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે 'ભારત-EU વેપાર અને ટેકનોલોજી પરિષદ' (ટ્રેડ એન્ડ ટેકનોલોજી કાઉન્સિલ) ને મજબૂત કરવા માટે તેમના સમર્થનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. નેતાઓએ ભારત-EU સુરક્ષા અને સંરક્ષણ ભાગીદારીને આવકારી હતી અને ગતિશીલતા સહકારમાં થયેલી પ્રગતિની પ્રશંસા કરી હતી, જેમાં ગતિશીલતા માટેના વ્યાપક માળખા (કોમ્પ્રિહેન્સિવ ફ્રેમવર્ક ફોર મોબિલિટી) પરના સમજૂતી કરારનો સમાવેશ થાય છે.

બહુપક્ષીય સહકાર

બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ને વધુ પ્રતિનિધિત્વ આપનારું અને વર્તમાન સમયની વાસ્તવિકતાઓને અનુરૂપ બનાવવા માટે તેમાં તાત્કાલિક સુધારા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

બંને નેતાઓએ બહુપક્ષીયવાદનું રક્ષણ કરવા અને નિયમો આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને જી20 (G20) સહિતના અન્ય વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ્સ પર સાથે મળીને કામ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

આફ્રિકા ખંડને બંને દેશો દ્વારા આપવામાં આવતી વ્યૂહાત્મક અગ્રતાને સ્વીકારીને, બંને પ્રધાનમંત્રીઓ આફ્રિકામાં ભારતના વિકાસ સહયોગ અને ઇટાલીના 'મેટ્ટેઇ પ્લાન' (Mattei Plan) ને સુસંગત રહીને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI), કૃષિ, શિક્ષણ, આરોગ્ય સંભાળ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, કનેક્ટિવિટી તેમજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પુનઃપ્રાપ્તિપાત્ર ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોમાં આફ્રિકાના ભાગીદારો સાથે ત્રિપક્ષીય પહેલોમાં સાથે મળીને કામ કરવા સંમત થયા હતા.

નેતાઓએ યુએનસીએલઓએસ (UNCLOS) સહિતના આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને સુસંગત રહીને મુક્ત, ઓપન, શાંતિપૂર્ણ અને સમૃદ્ધ ઇન્ડો-પેસિફિક માટે તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓ ઇન્ડો-પેસિફિક ઓશન્સ ઇનિશિયેટિવ્સના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી તેમજ શૈક્ષણિક સહકારના સ્તંભમાં તેમની સતત ભાગીદારીની આશા રાખે છે.

બંને નેતાઓએ પશ્ચિમ એશિયા/મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઇસ્ટ) ની સ્થિતિ અને આ પ્રદેશ તેમજ બાકીની દુનિયા પર તેની અસરો અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. નેતાઓએ 8 એપ્રિલ 2026 ના રોજ જાહેર કરાયેલા યુદ્ધવિરામને આવકાર્યો હતો અને પશ્ચિમ એશિયા/મધ્ય પૂર્વમાં કાયમી શાંતિ માટે તણાવ ઘટાડવા, સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ નૌકાપરિવહનની સ્વતંત્રતા (ફ્રીડમ ઓફ નેવિગેશન) અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ) દ્વારા વૈશ્વિક પ્રવાહ ફરી શરૂ કરવા માટે પણ હાકલ કરી હતી.

બંને નેતાઓએ યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, જે સતત અપાર માનવ વેદના અને નકારાત્મક વૈશ્વિક પરિણામોનું કારણ બની રહ્યું છે. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટરના સિદ્ધાંતો અનુસાર, સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી દ્વારા યુક્રેનમાં વ્યાપક, ન્યાયી અને કાયમી શાંતિ પ્રાપ્ત કરવા તરફના પ્રયાસોને સમર્થન ચાલુ રાખવા સંમત થયા હતા.

નિષ્કર્ષ

ભારત-ઇટાલી વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના પ્રભાવશાળી વિકાસ અને ગહનતાની નોંધ લેતા, બંને નેતાઓએ તમામ ક્ષેત્રોમાં સહકારને વધુ વિસ્તારવા અને મુખ્ય વૈશ્વિક તેમજ પ્રાદેશિક વિકાસ પર નજીકથી ઉચ્ચ સ્તરીય પરામર્શ ચાલુ રાખવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ઇટાલિયન રિપબ્લિકની સરકાર અને જનતા દ્વારા આપવામાં આવેલા ઉષ્માભર્યા આતિથ્ય સત્કાર બદલ પ્રધાનમંત્રી મેલોનીનો આભાર માન્યો હતો અને પ્રધાનમંત્રી મેલોનીને પરસ્પર અનુકૂળ સમયે ભારત આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું હતું.

IJ/NP/JD