વાણિજ્ય સચિવ શ્રી રાજેશ અગ્રવાલે ગુજરાતના ગાંધીનગરમાં યોજાયેલી વ્યાપાર અને આર્થિક મુદ્દાઓ પર બ્રિક્સ કોન્ટેક્ટ ગ્રૂપ (BRICS Contact Group on Trade and Economic Issues - CGETI)ની બીજી બેઠકમાં મુખ્ય સંબોધન આપ્યું હતું. આ બેઠક માર્ચ 2026 માં વર્ચ્યુઅલ રીતે યોજાયેલી પ્રથમ CGETI બેઠક પછીની આગામી બેઠક હતી.

શ્રી અગ્રવાલે રેખાંકિત કર્યું હતું કે બ્રિક્સ સતત મજબૂત થતું રહ્યું છે અને ઉભરતા બજારો તેમજ વિકાસશીલ અર્થતંત્રોની આકાંક્ષાઓ અને પ્રાથમિકતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો એક પ્રભાવશાળી અવાજ બનીને ઉભરી આવ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું કે વધતા જતા સંરક્ષણવાદ, ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધો, ફુગાવાનું દબાણ અને વધતી જતી અનિશ્ચિતતા છતાં આ શક્ય બન્યું છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચેનો આંતરિક મર્ચેન્ડાઇઝ (વસ્તુઓનો) વ્યાપાર તેર ગણો વધ્યો છે, જે વર્ષ 2003 માં US$ 84 બિલિયન હતો તે વધીને વર્ષ 2024 માં 1.17 ટ્રિલિયન ડોલર થયો છે, જે વૈશ્વિક વ્યાપારમાં વૃદ્ધિ કરતાં પણ વધુ ઝડપી છે અને સભ્ય દેશો માટે વધુ સ્થિતિસ્થાપકતા તેમજ વૈવિધ્યકરણમાં ફાળો આપે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે બ્રિક્સ દેશો વચ્ચેનો આંતરિક વ્યાપાર હજી પણ વૈશ્વિક વ્યાપારના માત્ર આશરે 5 ટકા જેટલો જ છે, જે ઊંડા વ્યાપાર એકીકરણ, મજબૂત મૂલ્ય-શૃંખલા (value-chain) જોડાણો અને ઉન્નત આર્થિક સહયોગ માટે નોંધપાત્ર અણઉપયોગી સંભાવનાઓ દર્શાવે છે.

“બિલ્ડિંગ ફોર રેઝિલિયન્સ, ઇનોવેશન, કોઓપરેશન એન્ડ સસ્ટેનેબિલિટી” (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability - સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ)ની થીમ હેઠળ યોજાયેલી આ બેઠક અગાઉની અધ્યક્ષતાઓ (Chairships) હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલા કાર્યો પર આધારિત હતી. ભારતે 2012, 2016 અને 2021 પછી ચોથી વખત બ્રિક્સની અધ્યક્ષતા સંભાળી છે. ચર્ચાઓ સમકાલીન વ્યાપાર મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત હતી, જેમાં બહુપક્ષીય વ્યાપાર પ્રણાલીને મજબૂત કરવી, રોજગારીનું સર્જન કરવા માટે સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs)ના આંતરરાષ્ટ્રીયકરણને ટેકો આપવો, વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓને વધુ સ્થિતિસ્થાપક અને વૈવિધ્યસભર બનાવવી તેમજ સેવાઓના વ્યાપારનો વિસ્તાર કરવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ બેઠકે વધુ સંતુલિત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન આપવા, સેવા ક્ષેત્રમાં નવી તકો ખોલવા અને વધુ આંતરિક-બ્રિક્સ વ્યાપાર દ્વારા ખેડૂતો, મહિલાઓ, ઉદ્યોગસાહસિકો અને વ્યવસાયો સહિતના મુખ્ય હિતધારકો માટે સમૃદ્ધિ વધારવાના માર્ગો પર ચર્ચા કરવાની તક પણ પૂરી પાડી હતી.

15 મે 2026ના રોજ, પ્રતિનિધિઓએ) ગિફ્ટ સિટી, ગાંધીનગરની મુલાકાત લીધી હતી અને કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર સહિત તેની સુવિધાઓનો પ્રવાસ કર્યો હતો. ગિફ્ટ સિટીને વિશ્વકક્ષાના નાણાકીય કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાની પહેલો પર એક પ્રેઝન્ટેશન રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મુલાકાતે પ્રતિનિધિઓને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારને ટેકો આપવા માટે બેંકિંગ, મૂડી બજારો, ફંડ મેનેજમેન્ટ, લીઝિંગ અને અન્ય નાણાકીય સેવાઓ માટે વૈશ્વિક હબ બનાવવાના ભારતના પ્રયાસોની ઝાંખી કરાવી હતી.

CGETI ખાતેની ચર્ચાઓમાં બ્રિક્સ સાથે ભારતના જોડાણને વ્યાપક વ્યાપાર સંદર્ભમાં પણ મૂકવામાં આવ્યું હતું. ઉપલબ્ધ નવીનતમ ડેટા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ (FY) 2025-26માં બ્રિક્સ સભ્ય દેશોમાં ભારતની નિકાસ મર્ચેન્ડાઇઝ માલસામાનમાં US$ 82.0 બિલિયન અને કેલેન્ડર વર્ષ (CY) 2024માં સેવાઓમાં US$ 31.3 બિલિયન હોવાનો અંદાજ હતો. આ બાબતો ભવિષ્યની વૃદ્ધિના મહત્વના ચાલક બળ તરીકે ઉભરી રહેલી સેવાઓ અને કનેક્ટિવિટી સાથે આંતરિક-બ્રિક્સ વ્યાપારને વધુ ઊંડો બનાવવાની વધુ ક્ષમતા તરફ ઈશારો કરે છે.

IJ/NP/JD