નાણા મંત્રાલયના નાણાકીય સેવાઓ વિભાગ (DFS) એ આજે સચિવ, DFS ના અધ્યક્ષસ્થાને એક કાર્યક્રમ યોજીને 1.5 બિલિયન યુએસ ડોલરનો સ્થાનિક વીમા પૂલ, એટલે કે 'ભારત મેરિટાઇમ ઇન્શ્યોરન્સ પૂલ' (BMIP) લોન્ચ કર્યો હતો, જેમાં સતત દરિયાઈ વીમા કવચની સુવિધા આપવા માટે 1.4 બિલિયન યુએસ ડોલર/₹12,980 કરોડની સાર્વભૌમ (sovereign) ગેરંટી સામેલ છે. મધ્ય પૂર્વના વર્તમાન તણાવના સંદર્ભમાં, આ પૂલ ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા અથવા નિયંત્રિત જહાજો અથવા ભારતથી આવતા કે ભારત તરફ જતા જહાજો માટે હલ એન્ડ મશીનરી, કાર્ગો, P&I અને યુદ્ધના જોખમ જેવા તમામ દરિયાઈ જોખમોને આવરી લે છે.

આ કાર્યક્રમમાં નાણાકીય સેવાઓ વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જેમાં સ્પેશિયલ સેક્રેટરી શ્રી સંજય લોહિયા, એડિશનલ સેક્રેટરી શ્રી દેબાશિષ પૃષ્ટિ, જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયાના CMD શ્રી હિતેશ જોશી, ન્યુ ઇન્ડિયા એશ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડના CMD શ્રીમતી ગિરિજા સુબ્રમણ્યમ, જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ કાઉન્સિલના સેક્રેટરી જનરલ શ્રીમતી કસ્તુરી સેનગુપ્તા અને બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયના ડાયરેક્ટર શ્રી ઓપેશ કુમાર શર્માનો સમાવેશ થાય છે.

DFS સચિવ શ્રી એમ. નાગરાજુએ BMIP હેઠળ ન્યુ ઇન્ડિયા એશ્યોરન્સ કો લિમિટેડ દ્વારા જારી કરાયેલ પ્રથમ મરીન હલ એન્ડ મશીનરી વોર પોલિસી દસ્તાવેજ મેસર્સ હોગર ઓફશોર એન્ડ મરીન પ્રાઇવેટ લિમિટેડને સોંપ્યો હતો, જે ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા યુદ્ધ વિસ્તારોમાં મુસાફરી દરમિયાન યુદ્ધના જોખમો સામે નાણાકીય સુરક્ષા પૂરી પાડે છે. ઉપરાંત, મેસર્સ વેદાંત સ્ટર્લાઇટ કોપર લિમિટેડને મરીન કાર્ગો વોર પોલિસી રજૂ કરવામાં આવી હતી, જે તેના કેબલ વાયરની આયાતને આવરી લે છે. બલરામપુર ચીની મિલ્સ લિમિટેડને પણ પોલિસી જારી કરવામાં આવી હતી.

ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા વિસ્તારોમાં અથવા પ્રતિબંધિત વાતાવરણમાં વીમા કવચ પરના નિયંત્રણો અથવા પાછા ખેંચી લેવાથી શિપિંગ કામગીરી અને મહત્વપૂર્ણ વેપાર પ્રવાહમાં વિક્ષેપ પડી શકે છે. પ્રતિબંધોને કારણે, વિદેશી પુનઃવીમા કંપનીઓ (re/insurers) પ્રતિબંધિત દેશમાંથી કાર્ગો અથવા કાર્ગો લઈ જતા જહાજને આવરી લેતી કોઈપણ વીમા પોલિસી માટે સમર્થન પાછું ખેંચી શકે છે. ચિંતાનો બીજો વિષય P&I વીમા માટે ઇન્ટરનેશનલ ગ્રુપ (IG) પ્રોટેક્શન એન્ડ ઇન્ડેમ્નિટી (P&I) ક્લબ પર ભારતીય જહાજોની નિર્ભરતા છે. P&I વીમો ઓઇલ પ્રદૂષણની જવાબદારી, જહાજના ભંગારને હટાવવા (wreck removal), કાર્ગોને નુકસાન, ક્રૂ સભ્યોની ઈજા અને વતન વાપસી, અથડામણની જવાબદારી જેવી તૃતીય પક્ષની જવાબદારીઓને આવરી લે છે. સાર્વભૌમ ગેરંટી ધરાવતો આ પૂલ જોખમોને પર્યાપ્ત રીતે આવરી લેવા માટે પૂરતી અંડરરાઈટિંગ ક્ષમતા પ્રદાન કરવા સક્ષમ હશે અને દેશને દરિયાઈ વેપાર પર સાર્વભૌમ નિયંત્રણ વધારવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

પૂલની કામગીરી પર દેખરેખ રાખવા માટે એક ગવર્નિંગ બોડીની રચના કરવામાં આવી છે, જેમાં સાર્વભૌમ ગેરંટી લાગુ કરવા અંગેની મંજૂરીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, પૂલને સોંપવામાં આવેલા જોખમોનું વિવેકપૂર્ણ, સુસંગત અને ટેકનિકલી મજબૂત અંડરરાઈટિંગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક અંડરરાઈટિંગ કમિટી (UC) ની રચના કરવામાં આવી છે. GIC Re આ પૂલનું એડમિનિસ્ટ્રેટર છે, જે રિટર્ન, પુનઃવીમા વ્યવસ્થાની વિગતો અને પૂલના પ્રદર્શન પરના નિવેદનો સબમિટ કરશે.

પૂલની સંયુક્ત અંડરરાઈટિંગ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને પૂલના સભ્ય હોય તેવી સ્થાનિક વીમા કંપનીઓ દ્વારા પોલિસી જારી કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ આ જોખમો પૂલના તમામ સભ્યો દ્વારા તેમની પૂલમાં ક્ષમતા પ્રતિબદ્ધતાના પ્રમાણમાં પુનઃવીમો લેવામાં આવશે.

100 મિલિયન યુએસ ડોલર સુધીના દાવાઓ માટે, પૂલ તેની પોતાની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને દાવાની પૂર્તિ કરશે અને 100 મિલિયન યુએસ ડોલરથી વધુના દાવા માટે, પૂલના સંચિત અનામત, સભ્યોનું યોગદાન અને પુનઃવીમાની વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ ગયા પછી, અંતિમ ઉપાય તરીકે સાર્વભૌમ ગેરંટી લાગુ કરવામાં આવશે.

આ પૂલ દેશને દરિયાઈ વેપાર પર સાર્વભૌમ નિયંત્રણ મજબૂત કરવા અને પ્રતિબંધો અથવા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે વીમા કવચ પાછું ખેંચી લેવાના કિસ્સામાં પણ વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવામાં સક્ષમ બનાવશે. આનાથી ભારતનું દરિયાઈ જોખમ સુરક્ષા માળખું મજબૂત થશે અને ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત વૈશ્વિક વેપાર કામગીરીને ટેકો મળશે, જે ભારતની નાણાકીય સાર્વભૌમત્વને પ્રોત્સાહન આપશે.

IJ/NP/JD