કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને MoS PMO, પર્સનલ, જાહેર ફરિયાદ, પેન્શન, પરમાણુ ઊર્જા અને અવકાશ, ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે સામાન્ય જનતાને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે મે મહિના દરમિયાન અનુમાનિત અથવા અપેક્ષિત ગરમીની સ્થિતિ અંગે ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી અને આગાહીને યોગ્ય રીતે સમજીને અને રોજિંદી સામાન્ય સાવચેતીઓનું પાલન કરીને કોઈપણ બિનજરૂરી પ્રતિક્રિયા ટાળી શકાય છે.

પોતાની ઓફિસમાં મીડિયાને સંબોધતા ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે અમુક પ્રદેશોમાં સામાન્ય કરતા વધુ તાપમાન અને હીટવેવની સ્થિતિ જોવા મળી શકે છે, ત્યારે આ આખા દેશમાં સમાન નથી અને સમયસર સજ્જતા અને ભારત હવામાન વિજ્ઞાન વિભાગ (IMD) દ્વારા સમયાંતરે જારી કરવામાં આવતી એડવાઈઝરીના પાલન દ્વારા તેને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરી શકાય છે.

IMD દ્વારા જારી કરાયેલ નવીનતમ માસિક આઉટલુક અને વિસ્તૃત-શ્રેણીની આગાહીનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ કહ્યું કે દક્ષિણ દ્વીપકલ્પ ભારત, ઉત્તર-પૂર્વ અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના ભાગોમાં સામાન્ય કરતા વધુ મહત્તમ તાપમાન રહેવાની સંભાવના છે, જ્યારે દેશનો મોટો ભાગ મહિના દરમિયાન સામાન્યથી સામાન્ય કરતા ઓછું તાપમાન અનુભવે તેવી અપેક્ષા છે. અનેક પ્રદેશોમાં લઘુત્તમ તાપમાન પણ સામાન્ય કરતા વધુ રહેવાની શક્યતા છે.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આગાહી સૂચવે છે કે હિમાલયની તળેટી, ઓડિશા સહિત પૂર્વ કિનારાના ભાગો, દરિયાકાંઠાના આંધ્રપ્રદેશ અને અડીને આવેલા તમિલનાડુ તેમજ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં હીટવેવની સ્થિતિ અપેક્ષિત છે, આ પ્રદેશોમાં હીટવેવના દિવસોમાં સામાન્ય કરતા લગભગ 2-4 દિવસનો વધારો થશે.

વિસ્તૃત શ્રેણીની આગાહી મુજબ, ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે, મે મહિનાના બીજા (8-14 મે) અને ચોથા (22-28 મે) અઠવાડિયા દરમિયાન પ્રમાણમાં ઊંચા તાપમાનની અપેક્ષા છે, જે ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય અને પશ્ચિમ ભારતના ભાગો તેમજ પૂર્વ કિનારે હીટવેવની સ્થિતિ તરફ દોરી શકે છે. પ્રથમ અને ત્રીજા અઠવાડિયા (1-7 મે અને 15-21 મે) દરમિયાન, પશ્ચિમી વિક્ષેપ અને ગાજવીજ સાથે સંકળાયેલા વરસાદ અને વાદળછાયા વાતાવરણને કારણે દેશના મોટાભાગના ભાગોમાં સામાન્ય થી સામાન્ય કરતા ઓછું તાપમાન રહેવાની શક્યતા છે.

મંત્રીએ કહ્યું કે અમુક સમયગાળા દરમિયાન રાત્રિના ઊંચા તાપમાનથી ગરમીની સમસ્યા વધી શકે છે, ખાસ કરીને શહેરી અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં. પૂર્વ કિનારા, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં પણ ગરમ અને ભેજવાળા હવામાનની સંભાવના છે.

વૈશ્વિક આબોહવાની સ્થિતિ પર, તેમણે કહ્યું કે ENSO-તટસ્થ સ્થિતિ હાલમાં પ્રવર્તી રહી છે, અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની સીઝન દરમિયાન અલ નીનો સ્થિતિ વિકસિત થવાની સંભાવના છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર ગરમી સંબંધિત પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે અને પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા, કાર્યરત કુલિંગ વ્યવસ્થા અને અવિરત વીજ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે સંકલિત પ્રયાસો પર ભાર મૂક્યો હતો. શિશુઓ, વૃદ્ધો અને બહાર કામ કરતા કામદારો સહિત નબળા જૂથો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

કૃષિના સંદર્ભમાં, મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ઉત્તરીય અને ઉત્તર-પશ્ચિમ પ્રદેશોમાં રવી પાકની મોડી લણણી માટે પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિઓ સામાન્ય રીતે અનુકૂળ રહે છે. જો કે, દક્ષિણ અને ઉત્તર-પૂર્વીય ભારતના ભાગોમાં સ્થાનિક ગરમીની તાણ (heat stress) થી ચોખા (બોરો), મકાઈ અને કઠોળ જેવા કેટલાક ઉનાળુ પાકને અસર થઈ શકે છે. ખેડૂતોને સવાર અને સાંજ દરમિયાન ખેતીકામ કરવા, હળવી અને વારંવાર પિયત આપવાની ખાતરી કરવા અને પશુધનના રક્ષણ માટેના પગલાં લેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.

સ્પષ્ટ જાહેર એડવાઈઝરી આપતા, ડો. જિતેન્દ્ર સિંહે નાગરિકોને હાઇડ્રેટેડ રહેવા, ગરમીના પીક કલાકો દરમિયાન લાંબા સમય સુધી બહાર નીકળવાનું ટાળવા અને તેમની આસપાસના નબળા વ્યક્તિઓની જરૂરિયાતો પ્રત્યે સજાગ રહેવા વિનંતી કરી. તેમણે કહ્યું કે IMD ની દૈનિક અપડેટ્સ અને પ્રભાવ-આધારિત આગાહીઓનું પાલન કરવાથી આરોગ્યના કોઈપણ સંભવિત જોખમોને ઘટાડવામાં મદદ મળશે.

મંત્રીએ કહ્યું કે ભારતની આગાહી કરવાની ક્ષમતામાં તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, જે ચેતવણીઓના વધુ સચોટ અને સમયસર પ્રસારને સક્ષમ બનાવે છે, જે અસરકારક પ્રતિભાવ અને જાહેર સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

હવામાનની અપડેટેડ માહિતી IMDની સત્તાવાર વેબસાઇટ (www.mausam.imd.gov.in), મૌસમ એપ સહિતની મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ, મૌસમગ્રામ પોર્ટલ અને વિવિધ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા ઉપલબ્ધ છે.

ફોટો: કેન્દ્રીય મંત્રી ડો. જિતેન્દ્ર સિંહ શનિવારે નવી દિલ્હી ખાતે મે 2026 દરમિયાન અપેક્ષિત ગરમીની સ્થિતિ વિશે મીડિયાને માહિતી આપી રહ્યા છે.

SM/NP/JD