કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે લેહ, લદ્દાખમાં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ માટે વિવિધ ડેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સહકારી પહેલોનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલન સિંહ, મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી રાજ્ય મંત્રી શ્રી એસ. પી. સિંહ બઘેલ અને શ્રી જ્યોર્જ કુરિયન અને લદ્દાખના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર શ્રી વિનય કુમાર સક્સેના પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા પરિકલ્પિત સહકારી મોડલ હેઠળ લદ્દાખમાં એકસાથે અનેક કાર્યક્રમો અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આજે કારગિલ જેવા ઊંચાઈવાળા વિસ્તારમાં 10 TLPD (દરરોજ 10,000 લિટર)ની ક્ષમતા ધરાવતા ડેરી પ્લાન્ટનો શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. કારગિલની મહિલાઓ આ ડેરી પ્લાન્ટ દ્વારા તેમના જીવનમાં સમૃદ્ધિ લાવી શકે છે, તેમના પરિવારોને ટેકો આપી શકે છે અને આત્મનિર્ભર બની શકે છે. શ્રી શાહે કહ્યું કે તેઓ એવા પ્રદેશમાંથી આવે છે જ્યાં મહિલાઓએ આવી નાની ડેરી પહેલ દ્વારા ₹1,25,000 કરોડનું ટર્નઓવર મેળવ્યું છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે અહીંની મહિલાઓમાં પણ તેમના પરિવાર અને બાળકોના શિક્ષણમાં યોગદાન આપવાની ક્ષમતા છે. તેમણે કહ્યું કે ₹25 કરોડનો આ નવો પ્રોજેક્ટ કારગિલની માતાઓ અને બહેનો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે. સહકારિતા મંત્રીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે લેહમાં કાર્યરત મિલ્ક પ્લાન્ટમાં દૈનિક ઉત્પાદન શરૂ થઈ ગયું છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ITBP અને સેના લદ્દાખમાં મોટા ખરીદદારો છે, જેમાં આશરે 18,000 સૈનિકો સરહદો પર તૈનાત છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે તેમની દૂધ, દહીં અને પનીરની જરૂરિયાતો આ પ્લાન્ટ દ્વારા પૂરી કરવામાં આવશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ₹45 લાખના ખર્ચે મોબાઈલ લેબોરેટરી પણ શરૂ કરવામાં આવી છે, જે દૂધની ગુણવત્તા જાળવવામાં ઘણી મદદ કરશે. તેમણે કહ્યું કે એન્ડ્રોઇડ-આધારિત AMCS એપ પણ લોન્ચ કરવામાં આવી છે, જે ડેરી ખેડૂતોને એક જ પ્લેટફોર્મ પર પારદર્શક રીતે તેમના દૂધના ખાતાઓની દેખરેખ રાખવા માટે સક્ષમ બનાવશે. આનાથી તેમનો આત્મવિશ્વાસ પણ વધશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આજે જે પાંચ પશુપાલકોનું સન્માન કરવામાં આવ્યું છે તેઓ કારગિલ અને લેહના તમામ પશુપાલકો માટે પ્રેરણારૂપ છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે લદ્દાખ મિલ્ક ફેડરેશન અને મધર ડેરીએ એક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જે લદ્દાખને રાષ્ટ્રીય બજારો સાથે જોડશે. તેમણે કહ્યું કે લદ્દાખના જૈવિક ઉત્પાદનોને દિલ્હીના મોટા બજાર સુધી પહોંચ મળવી જોઈએ. તેમણે નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) ને નેશનલ કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનિક લિમિટેડ સાથે ત્રિપક્ષીય MoU ની સુવિધા આપવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે અહીં મધર ડેરીના ઉત્પાદનો વેચવા જોઈએ, સાથે જ મધર ડેરી અને અન્ય સહકારી મંડળીઓ દ્વારા લદ્દાખના ઉત્પાદનોના દેશભરમાં માર્કેટિંગની વ્યવસ્થા પણ કરવી જોઈએ.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રીએ કહ્યું કે લદ્દાખમાં ડેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વધુ વિસ્તરણ કરવામાં આવશે. ₹70 કરોડના ખર્ચે લેહમાં દરરોજ 50,000 લિટરની ક્ષમતા ધરાવતો નવો પ્લાન્ટ સ્થાપવામાં આવશે. આ લેહમાં વધતી જતી સંભાવનાઓનો ઉપયોગ કરશે અને દૂધ ઉત્પાદનમાં વધારો થતા કારગિલ પ્લાન્ટના પૂરક તરીકે કામ કરશે. આ પ્રદેશની આબોહવાને અનુરૂપ ગાયો અને ભેંસોની વધુ ઉપજ આપતી ઓલાદો પૂરી પાડવા માટે પ્રયત્નો કરવામાં આવશે. દૂધ ઉત્પાદનને વેગ આપવા માટે દર વર્ષે લગભગ 500 આવા પશુઓ પૂરા પાડવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આગામી 10 વર્ષમાં પશુધનની વસ્તી લગભગ ત્રણ ગણી કરવાની યોજના છે અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે લોકો સકારાત્મક પ્રતિસાદ આપશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે લદ્દાખ મિલ્ક ફેડરેશન અને NDDB વચ્ચેના કરાર પછી, નેટવર્ક 28 ગામોમાં પહોંચ્યું છે જેમાં આશરે 1700 દૂધ ઉત્પાદકો જોડાયેલા છે. તેમણે NDDB ને વિનંતી કરી કે જ્યાં પશુપાલન શક્ય હોય તેવા વધુમાં વધુ ગામો સુધી પહોંચે અને પશુપાલકોની આજીવિકામાં સુધારો કરે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે દૈનિક દૂધની પ્રાપ્તિ આશરે 7000 કિલોલિટર સુધી પહોંચી ગઈ છે અને ખેડૂતોની સમૃદ્ધિ વધારવા માટે આગામી ચાર વર્ષમાં તેને વધારીને 21,000 કિલોલિટર કરવી જોઈએ. તેમણે એમ પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે હાલના ડેરી પ્લાન્ટને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યો છે અને તેની ક્ષમતા 5 TLPD થી બમણી કરીને 10 TLPD કરવામાં આવી છે. આર્મી સાથેના MoU થી તેને વધુ ફાયદો થશે.

તેમણે કહ્યું કે 2014 થી, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, ભારતના પશુધન અને ડેરી ક્ષેત્રમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે, જેમાં પશુપાલન ક્ષેત્રમાં અનેક ક્રાંતિકારી સુધારાઓ થયા છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે 2014-15માં ભારતનું દૂધ ઉત્પાદન 146 મિલિયન ટન હતું. આઝાદીથી 2014-15 સુધીમાં, તે 70 વર્ષમાં 146 મિલિયન ટન સુધી પહોંચ્યું હતું, પરંતુ 2014-15 થી 2024-25 સુધીમાં તે વધીને 248 મિલિયન ટન થયું છે. આનો અર્થ એ કે માત્ર 10 વર્ષમાં 70% નો વધારો થયો છે, જેમાં છેલ્લા 5 વર્ષમાં 50% વૃદ્ધિ થઈ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે માથાદીઠ દૂધની ઉપલબ્ધતા 2013-14માં 307 ગ્રામથી વધીને હવે 485 ગ્રામ થઈ ગઈ છે.

તેમણે કહ્યું કે ભારતે 2,36,000 સહકારી મંડળીઓ અને આશરે 2 કરોડ દૂધ ઉત્પાદકો દ્વારા આ હાંસલ કર્યું છે. પાંચ વર્ષમાં 75,000 નવી દૂધ મંડળીઓ સ્થાપવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે અને હાલની 46,000 મંડળીઓને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. 75,000 માંથી 21,000 નવી મંડળીઓ પહેલેથી જ બની ચૂકી છે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રીએ લદ્દાખ વહીવટીતંત્રને વિનંતી કરી કે જ્યાં ડેરી અને પશુપાલન શક્ય હોય તેવા દરેક ગામની સંભાવનાઓનો ઉપયોગ કરે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આગામી દિવસોમાં પશ્મિના, જૈવિક ઉત્પાદનો અને મધને લગતી સહકારી મંડળીઓ પણ સ્થાપવામાં આવશે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવો એ લેહ-લદ્દાખ અને કારગિલના લોકોની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી માંગ હતી, મુખ્યત્વે અગાઉના વિકાસના અભાવને કારણે. તેમણે કહ્યું કે 2019 માં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યા પછી, લદ્દાખમાં હવે સાત જિલ્લા અને 193 પંચાયતો છે. પાંચ નવા જિલ્લા—શામ, નુબ્રા, ચાંગથાંગ, ઝાંસ્કર અને દ્રાસ—તાજેતરમાં સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે. સ્થાનિક ભાષાઓને પણ વહીવટી મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે, જેમાં ભોતી, પુરગી, ઉર્દૂ, હિન્દી અને અંગ્રેજીનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે રસ્તાની લંબાઈ 1,800 કિમીથી વધીને 4,040 કિમી, પુલ 19 થી 72, મોબાઈલ ટાવર 344 થી 653, હેલિપેડ 7 થી 41, બરફ હટાવવાના મશીનો 7 થી 215, વિદ્યુતીકૃત ગામો 145 થી 184 અને વિતરણ ટ્રાન્સફોર્મર 1,182 થી 3,153 થયા છે.

તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યા પછી, લદ્દાખ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી માટે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો વિસ્તાર રહ્યો છે, જેના પરિણામે વ્યાપક વિકાસ થયો છે. ઝોજી લા પાસ, જે 127 દિવસ માટે બંધ રહેતો હતો, તે આ વર્ષે માત્ર 19 દિવસ માટે બંધ રહ્યો હતો. કારગિલ-ઝાંસ્કર રોડ, જે અગાઉ 154 દિવસ સુધી બંધ રહેતો હતો, તે માત્ર 11 દિવસ બંધ રહ્યો હતો. બરફ હટાવવાની મશીનરી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને કારણે નોંધપાત્ર સુધારા થયા છે. ઝોજી લા ટનલનું કામ પ્રગતિમાં છે અને શિંકુલા ટનલનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે. નવું નાગરિક એરપોર્ટ નિર્માણાધીન છે. તમામ પંચાયતોને VSAT કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવામાં આવી છે અને 4G ટાવરને અપગ્રેડ કરવાનું મુખ્ય કામ કરવામાં આવ્યું છે. સિંધુ સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. 174 ICT લેબ, 230 સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ, 40 એસ્ટ્રોનોમી લેબ અને 24 અટલ ટિંકરિંગ લેબ બનાવવામાં આવી છે. લદ્દાખ 2024 સુધીમાં સંપૂર્ણ સાક્ષર વહીવટી એકમ બનવા માટે તૈયાર છે. જલ જીવન મિશન હેઠળ લગભગ 98% પરિવારોને પાણી પુરવઠા સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. કૃષિ અને બાગાયત ક્ષેત્રે પણ મહત્વપૂર્ણ કામગીરી કરવામાં આવી છે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રીએ કહ્યું કે વિકાસની સાથે લોકોએ સહકારી અને નવી તકોને પણ અપનાવવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે લદ્દાખનું બજેટ ₹6,000 કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે, જ્યારે તે જમ્મુ અને કાશ્મીરનો ભાગ હતું ત્યારે તે ₹1,000 કરોડ હતું.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ઔદ્યોગિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સિંધુ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશનની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે આ સરહદી પ્રદેશને આત્મનિર્ભર બનાવવાનો લક્ષ્યાંક છે. તેમણે લદ્દાખ અને કારગિલના લોકોનો આભાર માનતા જણાવ્યું હતું કે જ્યારે પણ ભારતે સરહદ પર જોખમોનો સામનો કર્યો ત્યારે તેઓએ બહાદુરીપૂર્વક રાષ્ટ્રનું રક્ષણ કર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે આખો દેશ લદ્દાખની દેશભક્તિ અને બલિદાનને ઓળખે છે અને ઊંડો કૃતજ્ઞ રહે છે.

SM/BS/JD