વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના ઉદ્યોગ અને આંતરિક વ્યાપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT) એ સ્ટાર્ટઅપ ઈન્ડિયા ફંડ ઓફ ફંડ્સ 2.0 (FoF 2.0) માટે ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. આ માર્ગદર્શિકા ભારતના સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં મૂડી પ્રવાહની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ફંડ જમાવટ, શાસન અને દેખરેખ માટે સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત પદ્ધતિઓ દ્વારા ₹10,000 કરોડના કોર્પસને કાર્યરત કરવા માટે એક સંરચિત માળખું નિર્ધારિત કરે છે.

આ યોજના સેબી-રજિસ્ટર્ડ કેટેગરી I અને II અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ (AIFs) માટેની પ્રતિબદ્ધતાઓ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવશે, જે DPIIT-માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણ કરશે. આ અભિગમ શિસ્તબદ્ધ મૂડી ફાળવણી, ખાનગી રોકાણોનો સમન્વય અને વિવિધ ક્ષેત્રો, તબક્કાઓ અને ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં ભંડોળની વ્યાપક પહોંચ સુનિશ્ચિત કરશે તેવી અપેક્ષા છે.

સ્મોલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ડેવલપમેન્ટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SIDBI) પ્રારંભિક અમલીકરણ એજન્સી તરીકે કાર્ય કરશે અને સંરચિત AIF પસંદગી અને દેખરેખ પ્રક્રિયા દ્વારા અમલીકરણ હાથ ધરશે. DPIIT પહોંચ વિસ્તારવા, ક્ષેત્રીય કુશળતા વધારવા અને આવી યોજનાઓના સંચાલન માટે સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓ બનાવવા માટે વધારાની અમલીકરણ એજન્સીને પણ સામેલ કરશે.

ઇકોસિસ્ટમમાં ચોક્કસ અંતરને દૂર કરવા માટે, ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકા AIFs નું ડીપ ટેક-કેન્દ્રિત ફંડ્સ, પ્રારંભિક વૃદ્ધિના સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપતા માઇક્રો વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સ, નવીન અને ટેકનોલોજી આધારિત ઉત્પાદન ક્ષેત્રો પર કેન્દ્રિત ફંડ્સ અને સેક્ટર- અને સ્ટેજ-એગ્નોસ્ટિક ફંડ્સમાં સંરચિત વિભાજન રજૂ કરે છે. દરેક સેગમેન્ટમાં કોર્પસ થ્રેશોલ્ડ, સરકારી યોગદાન મર્યાદા, મુદત અને લઘુત્તમ ખાનગી મૂડી ગતિશીલતા રેશિયો સહિતના વ્યાખ્યાયિત માપદંડો છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે બજારની શિસ્ત જાળવી રાખીને મૂડીને અગ્રતાના ક્ષેત્રો તરફ વાળવામાં આવે.

માર્ગદર્શિકા AIFs માટે બે-તબક્કાની પસંદગી પ્રક્રિયા સ્થાપિત કરે છે. અમલીકરણ એજન્સી પ્રારંભિક સ્ક્રીનિંગ અને યોગ્ય તપાસ (due diligence) હાથ ધરશે, ત્યારબાદ વેન્ચર કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટી દ્વારા મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે, જે ટીમનો ટ્રેક રેકોર્ડ, ફંડ મેનેજમેન્ટ ક્ષમતા અને રોકાણ વ્યૂહરચનાના આધારે દરખાસ્તોનું મૂલ્યાંકન કરશે. આ સમિતિમાં ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમના પ્રતિષ્ઠિત નેતાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં વલ્લભ ભણસાલી, ડો. અશોક ઝુનઝુનવાલા, ડો. રેણુ સ્વરૂપ, ડો. ચિંતન વૈષ્ણવ અને રાજેશ ગોપીનાથન તથા અમલીકરણ એજન્સીના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ ડીપ ટેક, ઉત્પાદન, નીતિ અને વેન્ચર ઇકોસિસ્ટમમાં વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્ય લાવે છે.

સ્ટાર્ટઅપ ઈન્ડિયા FoF 2.0 સીધા રોકાણકારને બદલે ઉત્પ્રેરક (Catalyst) તરીકે કાર્ય કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જે ખાનગી મૂડીની ભાગીદારી દ્વારા ગુણક અસરોને સક્ષમ કરે છે. માર્ગદર્શિકા લઘુત્તમ ખાનગી મૂડી ગતિશીલતાને ફરજિયાત બનાવે છે, જે બજાર આધારિત રોકાણ શિસ્તને વધુ મજબૂત બનાવે છે. મેન્ટરશિપ, સહિયારા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઇકોસિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટ હસ્તક્ષેપ જેવી ઇકોસિસ્ટમ ક્ષમતા-નિર્માણની પહેલો માટે વળતરનો એક ભાગ ફાળવવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.

આ યોજના અગ્રતાના ક્ષેત્રોમાં મંત્રાલયો, વિભાગો અને સંસ્થાકીય રોકાણકારો તરફથી સહ-રોકાણ અને યોગદાનની જોગવાઈ પૂરી પાડે છે. ઓપરેશનલ ફ્રેમવર્કમાં અમલીકરણના અનુભવના આધારે વિકસિત થવાની લવચીકતાનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે ઉભરતી ઇકોસિસ્ટમ જરૂરિયાતો પ્રત્યે પ્રતિભાવ સુનિશ્ચિત કરે છે.

સ્ટાર્ટઅપ ઈન્ડિયા FoF 2.0, તેની સંરચિત ઓપરેશનલ ડિઝાઇન દ્વારા, સ્થાનિક વેન્ચર કેપિટલની ઊંડાઈ અને ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે, નવીનતા-સંચાલિત સાહસોને ટેકો આપશે અને અગ્રણી વૈશ્વિક સ્ટાર્ટઅપ હબ તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવશે તેવી અપેક્ષા છે.

સ્ટાર્ટઅપ ઈન્ડિયા FoF 2.0 માટે ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકાની લિંક: https://www.dpiit.gov.in/static/uploads/2026/04/8949d8e0dabf11cb9291b00ec1d1f727.pdf

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2255567) મુલાકાતી સંખ્યા : 13