સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલયે આજે ચંદીગઢમાં ત્રણ દિવસીય રાષ્ટ્રીય ચિંતન શિબિરની શરૂઆત કરી છે, જે ભારતના સામાજિક ન્યાય વિતરણ માળખાને મજબૂત કરવા માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એકસાથે લાવે છે. પંજાબના રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢના પ્રશાસક શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયા અને કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી ડો. વીરેન્દ્ર કુમાર દ્વારા રાજ્ય મંત્રી શ્રી બી. એલ. વર્માની ઉપસ્થિતિમાં સંયુક્ત રીતે ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. આ શિબિર “અંત્યોદય કા સંકલ્પ, અમૃત કાલ કા પ્રતિબિંબ – વિકસિત ભારત@2047” થીમ પર યોજાઈ રહી છે, જેમાં લાસ્ટ-માઈલ અમલીકરણ, ટેકનોલોજી-સક્ષમ શાસન અને વંચિત સમુદાયોના સર્વસમાવેશક સશક્તિકરણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પ્રસંગે મધ્યપ્રદેશ સરકારના સામાજિક ન્યાય અને નિઃશક્ત કલ્યાણ મંત્રી શ્રી નારાયણ સિંહ કુશવાહા; હરિયાણા સરકારના સામાજિક ન્યાય, અધિકારિતા, SC અને BC કલ્યાણ અને અંત્યોદય મંત્રી શ્રી કૃષ્ણ કુમાર બેદી; NCT દિલ્હી સરકારના સમાજ કલ્યાણ, SC અને ST કલ્યાણ અને સહકારી મંત્રી શ્રી રવિન્દર ઈન્દ્રજિત સિંહ; મિઝોરમ સરકારના સમાજ કલ્યાણ, મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી સુશ્રી પી લાલરિનપુઈ; અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના પછાત વર્ગ કલ્યાણ અને દિવ્યાંગજન સશક્તિકરણ મંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર કશ્યપ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ પ્રસંગે, મંત્રાલયની મુખ્ય પહેલો, ફ્લેગશિપ યોજનાઓ અને સિદ્ધિઓ પ્રદર્શિત કરતા પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન પંજાબના રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢના પ્રશાસક શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયા દ્વારા કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી ડો. વીરેન્દ્ર કુમાર અને કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા રાજ્ય મંત્રી શ્રી બી એલ વર્માની ઉપસ્થિતિમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પ્રસંગે બોલતા, પંજાબના રાજ્યપાલ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢના પ્રશાસક શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયાએ જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય ચિંતન શિબિર રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણના મુખ્ય મુદ્દાઓ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા અને સર્વસમાવેશક વિકાસ તરફના સામૂહિક પ્રયાસોને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે સામાજિક ન્યાય એ ભારતના લોકશાહી લોકાચારના મૂળમાં છે અને “અંત્યોદય કા સંકલ્પ, અમૃત કાલ કા પ્રતિબિંબ – વિકસિત ભારત @2047” નો સંકલ્પ ત્યારે જ સાકાર થઈ શકે જ્યારે નીતિ અને શાસનના કેન્દ્રમાં ગરીબ અને સૌથી વધુ વંચિતોની ચિંતાઓને રાખવામાં આવે.

શ્રી કટારિયાએ કલ્યાણકારી યોજનાઓના અસરકારક અમલીકરણ, કેન્દ્ર અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે ગાઢ સંકલન અને સક્રિય સામુદાયિક ભાગીદારીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો જેથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે લાભો કોઈપણ ભેદભાવ અથવા વિલંબ વિના દરેક પાત્ર લાભાર્થી સુધી પહોંચે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ચિંતન શિબિર સામાજિક સુરક્ષાને મજબૂત કરવા, બહિષ્કાર અને વંચિતતા જેવા પડકારોને ઉકેલવા અને પાયાના સ્તરે ગરિમા, સમાવેશ અને સામાજિક સંવાદિતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વ્યવહારુ, સમયબદ્ધ ભલામણો તરફ દોરી જશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારત 2047નું વિઝન ત્યાં સુધી સાકાર થઈ શકતું નથી જ્યાં સુધી સમાજના દરેક હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા વર્ગને વિકાસની મુખ્ય ધારામાં લાવવામાં ન આવે. તેમણે સર્વસમાવેશક નીતિઓ, તકોની સમાન પહોંચ અને રાષ્ટ્રની વિકાસ યાત્રામાં કોઈ પાછળ ન રહી જાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમના ઉદ્ઘાટન સંબોધનમાં, કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી ડો. વીરેન્દ્ર કુમારે રેખાંકિત કર્યું હતું કે ચિંતન શિબિર એ નીતિ નિર્માતાઓ અને વહીવટકર્તાઓની માત્ર રૂટિન મીટિંગ નથી, પરંતુ વિચારો, પ્રતિબદ્ધતા અને વહેંચાયેલા રાષ્ટ્રીય હેતુનું સામૂહિક પ્લેટફોર્મ છે. તેમણે કહ્યું કે વિકસિત ભારત 2047નું વિઝન ન્યાય, સમાનતા, ગરિમા અને તકના પાયા પર ટકેલું છે અને સર્વસમાવેશક વિકાસ એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે જેઓ ઐતિહાસિક રીતે હાંસિયામાં રહ્યા છે તેમના સુધી પ્રગતિ પહોંચે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે શિબિર દરમિયાન નીતિગત વિચાર-વિમર્શ ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો — ગરિમા, સુલભતા અને સાતત્ય દ્વારા માર્ગદર્શિત હોવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભલે તે શિક્ષણની ઈચ્છા રાખતો વિદ્યાર્થી હોય, સંભાળ ઈચ્છતા વરિષ્ઠ નાગરિક હોય અથવા આત્મનિર્ભરતા માટે પ્રયત્નશીલ દિવ્યાંગ વ્યક્તિ હોય, જાહેર નીતિ કલ્યાણથી આગળ વધીને સશક્તિકરણ તરફ વધવી જોઈએ અને એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે પ્રણાલીઓ માનવીય, પ્રતિભાવશીલ અને સર્વસમાવેશક હોય.

સુલભતા અને સાતત્યના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા ડો. વીરેન્દ્ર કુમારે જણાવ્યું હતું કે લોકો માટેના લાભો માત્ર નીતિ વિષયક દસ્તાવેજો પૂરતા મર્યાદિત ન રહેવા જોઈએ અને કોઈપણ પ્રક્રિયાગત અવરોધો વિના નિર્ધારિત લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચવા જોઈએ. તેમણે લાંબા ગાળાના અને પરિવર્તનકારી સશક્તિકરણના આવશ્યક તત્વો તરીકે સરળ શિષ્યવૃત્તિ પ્રણાલીઓ, વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સેવાઓની પહોંચ અને વંચિત યુવાનો માટે સહાયક માળખા સહિત ટેકનોલોજી-સક્ષમ અને સંકલિત અભિગમોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

આ પ્રસંગે બોલતા કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા રાજ્ય મંત્રી શ્રી બી. એલ. વર્માએ જણાવ્યું હતું કે ચિંતન શિબિર માનનીય પ્રધાનમંત્રીના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે હેઠળ કેન્દ્ર, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કલ્યાણકારી યોજનાઓના વિતરણને મજબૂત કરવા માટે એક ટીમ તરીકે સાથે આવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ કાર્યક્રમ સરકારના “વિકસિત ભારત @2047” ના સંકલ્પને સાકાર કરે છે, જેના મૂળમાં સામાજિક ન્યાય છે, અને દરેક નાગરિક, ખાસ કરીને વંચિત અને નબળા વર્ગના લોકો માટે સમાનતા, ગરિમા અને સમાવેશ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. શ્રી વર્માએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે મંત્રાલય સારી રીતે તૈયાર કરેલી નીતિઓ, લક્ષિત કાર્યક્રમો અને અસરકારક સેવા વિતરણ પદ્ધતિઓ દ્વારા આ વિઝનને મૂર્ત પરિણામોમાં પરિવર્તિત કરવા માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધતા સાથે કામ કરી રહ્યું છે.

શ્રી વર્માએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે સામાજિક ન્યાયના ક્ષેત્રમાં મંત્રાલયની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ વંચિતો સુધી પહોંચવું, સેવાઓની સુલભતામાં સુધારો કરવો, પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવી અને લાભાર્થી-કેન્દ્રી શાસન સુનિશ્ચિત કરવાની છે. તેમણે કહ્યું કે ચિંતન શિબિર માત્ર ચર્ચા માટે જ નહીં પરંતુ થીમેટિક જૂથ કાર્ય, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની વહેંચણી અને અમલીકરણ યોગ્ય ભલામણો તૈયાર કરવા દ્વારા મૂર્ત પરિણામો સુધી પહોંચવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.

સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા વિભાગના સચિવ શ્રી સુધાંશ પંતે જણાવ્યું હતું કે આ ચિંતન શિબિર છેલ્લી વ્યક્તિ સુધી પ્રથમ પહોંચવાની અને વિકાસ સર્વસમાવેશક અને પરિવર્તનકારી હોય તે સુનિશ્ચિત કરવાની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

દિવ્યાંગજન સશક્તિકરણ વિભાગના સચિવ સુશ્રી વી. વિદ્યાવતીએ જણાવ્યું હતું કે, “સર્વસમાવેશક ભારત વિના વિકસિત ભારત 2047નું વિઝન હાંસલ કરી શકાતું નથી, જ્યાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ સહિત સમાજના તમામ વર્ગો સંપૂર્ણપણે સામેલ હોય અને વિકાસના તમામ પાસાઓમાં ભાગ લેવા માટે સક્ષમ હોય.”

ઉદ્ઘાટન સત્રનું એક મુખ્ય આકર્ષણ સુલભતા, પારદર્શિતા અને સેવા વિતરણને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી અનેક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને જ્ઞાન સંસાધનોનું લોન્ચિંગ હતું. આમાં સશક્તિકરણ અને સામાજિક સંવાદિતાના બહુવિધ વર્ટિકલ્સ માટે સિંગલ એક્સેસ મિકેનિઝમ તરીકે SAMAVESH પોર્ટલ, નશા મુક્ત ભારત અભિયાનને મજબૂત કરવા માટે NMBA 2.0 એપ, શિષ્યવૃત્તિ સંબંધિત સેવાઓને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે SETU એપ અને નબળા જૂથો સુધી પહોંચવા અને પુનઃસ્થાપન માટે SMILE એપનો સમાવેશ થાય છે.

આ પ્રસંગે, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સંસ્થાકીય સંભાળ, પુનઃસ્થાપન માળખું અને સેવાની ગુણવત્તા મજબૂત કરવામાં મદદ કરવા માટે 'ડિમેન્શિયા કેર હોમ્સ માટે લઘુત્તમ ધોરણો' અને 'ભિખારી ગૃહો માટે મોડેલ માર્ગદર્શિકા' પરનું પ્રકાશન પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. સામાજિક ક્ષેત્રમાં ક્ષમતા નિર્માણ, તાલીમ અને સંશોધન પહેલને વિસ્તારવા માટે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોશિયલ ડિફેન્સ (NISD) અને ભાગીદાર સંસ્થાઓ વચ્ચે સમજૂતી કરાર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ પ્રસંગે, જાગૃતિ ફેલાવવા અને નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગ સામે લડવા માટેના તેમના પ્રશંસનીય પ્રયાસો અને પાયાના સ્તરના યોગદાનની માન્યતામાં મહાનુભાવો દ્વારા વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના નશા મુક્તિ મિત્રોનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નશામુક્ત સમાજના ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારવામાં તેમના સમર્પણ અને સક્રિય જોડાણને નિમિત્ત તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા.

ચિંતન શિબિર આગામી બે દિવસ સુધી થીમેટિક ચર્ચાઓ, બ્રેકઆઉટ સત્રો અને જૂથ પ્રસ્તુતિઓ સાથે ચાલુ રહેશે જે સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ કાર્યક્રમોના વિતરણને મજબૂત કરવા માટે અમલીકરણ યોગ્ય ભલામણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

SM/BS/JD