સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ દ્વારા 15 ઓગસ્ટ 2020ના રોજ 272 ઓળખાયેલા સૌથી સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં નશા મુક્ત ભારત અભિયાન (NMBA)ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. ઉપરાંત, તેને 15 ઓગસ્ટ 2023 થી દેશના તમામ જિલ્લાઓમાં તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો છે. નશા મુક્ત ભારત અભિયાનનો હેતુ જન-જન સુધી પહોંચવાનો અને નશીલા પદાર્થોના સેવન વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.

અત્યાર સુધીમાં, જમીની સ્તરે હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા, દેશભરમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સહિત વિવિધ સ્તરે હાથ ધરવામાં આવેલી 8.3 લાખથી વધુ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા 9.5+ કરોડ યુવાનો, 6.47+ કરોડ મહિલાઓ અને 28,000+ માસ્ટર સ્વયંસેવકો સહિત 26+ કરોડ લોકોને નશીલા પદાર્થોના સેવન અંગે જાગૃત કરવામાં આવ્યા છે.

નેશનલ એક્શન પ્લાન ફોર ડ્રગ ડિમાન્ડ રિડક્શન (NAPDDR)ના મોનિટરિંગ અને અમલીકરણ માળખાને મજબૂત કરવા તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે, સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય અપગ્રેડેડ નશા મુક્ત ભારત અભિયાન (NMBA) એપ 2.0 લોન્ચ કરશે. આ ઉન્નત એપ્લિકેશન રાજ્યો/જિલ્લાઓ અને અન્ય હિતધારકો માટે રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય, જિલ્લા અને સંસ્થાકીય સ્તરે અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગ, દેખરેખ અને સંકલન સુવિધા માટે કેન્દ્રીય ડિજિટલ સાધન તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. અપગ્રેડેડ સંસ્કરણ વર્તમાન ક્ષમતાઓ પર નિર્માણ કરે છે જ્યારે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને ડેટા-સંચાલિત શાસનને વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે નવી સુવિધાઓ રજૂ કરે છે.

હાલમાં અધિકૃત વપરાશકર્તાઓ માટે સુલભ NMBA એપ રાજ્યો, જિલ્લાઓ, આધ્યાત્મિક સંગઠનો અને અન્ય હિસ્સેદારોને નશા મુક્ત ભારત અભિયાન હેઠળ પ્રવૃત્તિઓ અપલોડ અને ટ્રેક કરવામાં સહાય કરે છે, જેમાં વાસ્તવિક સમયની દૃશ્યતા સાથે એકીકૃત ડેશબોર્ડનો ઉપયોગ થાય છે. તે જાગૃતિના પ્રયાસોને સરળ બનાવવા માટે નશા મુક્તિ મિત્ર માટે મૂળભૂત સંદેશાવ્યવહાર સપોર્ટ સાથે માહિતી, શિક્ષણ અને સંદેશાવ્યવહાર (IEC) સામગ્રી પ્રદાન કરીને એક સંસાધન પ્લેટફોર્મ તરીકે પણ કામ કરે છે. આ એપમાં માસ્ટર સ્વયંસેવકો (નશા મુક્તિ મિત્ર) ને ઓનબોર્ડ કરવા અને મેનેજ કરવા માટે એક સરળ સિસ્ટમ શામેલ છે, અને સંસ્થાઓને તેમના આઉટરીચના ભાગ રૂપે પ્રતિજ્ઞા લેવાની પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવા સક્ષમ બનાવે છે. વધુમાં, તે મુખ્ય હેલ્પલાઇન નંબરો એટલે કે ડિ-એડિક્શન હેલ્પલાઇન અને MANAS હેલ્પલાઇનની ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે, જેમાં વ્યસન મુક્તિ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે, તેમજ મૂળભૂત તકનીકી સહાય સંપર્કો પણ શામેલ છે.

NMBA એપ 2.0 માં નવી સુવિધાઓ

હાલની સુવિધાઓ ઉપરાંત, NMBA એપ 2.0 માટે મજબૂતીકરણ પદ્ધતિમાં આનો સમાવેશ થશે:

• જાહેર હિતધારકો માટે સુલભતા: હવે ઈ-પ્લેજ (ઈ-શપથ) લેવાની સુવિધાઓ, IEC સામગ્રીની પહોંચ, હેલ્પલાઇન સપોર્ટ અને નશા મુક્તિ કેન્દ્રની વિગતો સાથે નાગરિકો માટે પણ સુલભ છે.

• ગ્રાન્ટ-ઈન-એઈડ સંસ્થાઓ (GIAs) માટે સમર્પિત પહોંચ: GIAને હવે ભૂમિકા-આધારિત એક્સેસ સાથે પ્લેટફોર્મ પર ઓનબોર્ડ કરવામાં આવશે, જે નશા મુક્તિ સુવિધાઓ પર પ્રવૃત્તિઓનું રિયલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગ અને મોનિટરિંગ સક્ષમ કરશે.
• GIA સંસ્થાઓ માટે અનુદાન (Grant) ની રિયલ ટાઇમ સ્થિતિ: એપ DoSJE, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને GIAs માટે સુલભ તમામ GIAs ની અનુદાન સ્થિતિનો સમાવેશ કરે છે, જે વધુ પારદર્શિતા, સુવ્યવસ્થિત ફંડ ટ્રેકિંગ અને ગ્રાન્ટના ઉપયોગમાં ઉન્નત જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરે છે.
• ‘નજીકનું નશા મુક્તિ કેન્દ્ર’ (Nearest De-addiction Centre) સુવિધા: વપરાશકર્તાઓને નજીકના નશા મુક્તિ કેન્દ્રને ઓળખવાની મંજૂરી આપે છે, જે ઝડપી રેફરલ અને સારવાર સેવાઓ સુધી વધુ સારી પહોંચને સક્ષમ બનાવે છે.
• ફીડબેક મિકેનિઝમ (પ્રતિસાદ પદ્ધતિ): સતત સુધારણા માટે લોકોને પ્રતિસાદ શેર કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

NMBA 2.0 એપનું લોન્ચિંગ સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સને મજબૂત કરવા અને નશીલા પદાર્થોની માંગ ઘટાડવાના પ્રયાસોના અસરકારક અમલીકરણ માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો લાભ લેવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

SM/BS/JD