ભારત સરકારના કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે નવી દિલ્હીમાં વર્ષ 2026 માટે બ્રિક્સ (BRICS) માળખા હેઠળ પ્રથમ હેલ્થ વર્કિંગ ગ્રુપ (HWG) બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠકમાં બ્રિક્સ સભ્ય દેશો—બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને ઇન્ડોનેશિયાના વરિષ્ઠ આરોગ્ય અધિકારીઓ, તકનીકી નિષ્ણાતો અને પ્રતિનિધિઓ જાહેર આરોગ્યમાં સહકારના અગ્રતા ક્ષેત્રો પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકત્ર થયા હતા.

2026 માટે બ્રિક્સ અધ્યક્ષ તરીકે, ભારત “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability” (સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ) ની સર્વોપરી થીમ દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવે છે, જે 2025 ની રિયો સમિટમાં માનનીય પ્રધાનમંત્રી દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલા લોકો-કેન્દ્રિત અને માનવતા-પ્રથમ અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ થીમ પ્રતિભાવશીલ, સર્વસમાવેશક અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર હોય તેવા સહયોગી માળખાને મજબૂત કરવાની ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

તેમના પ્રારંભિક સંબોધનમાં, કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલ શ્રીવાસ્તવે તમામ બ્રિક્સ સભ્ય દેશોનું સ્વાગત કર્યું અને જાહેર આરોગ્યમાં સહકાર વધારવા માટેના મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે હેલ્થ વર્કિંગ ગ્રુપના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો.

તેમણે નોંધ્યું હતું કે તાજેતરના વર્ષોમાં બ્રિક્સ હેલ્થ વર્કિંગ ગ્રુપની બેઠકોએ ચેપી અને બિન-ચેપી રોગો, આરોગ્ય પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા અને સસ્તી દવાઓ સુધીની પહોંચ સુધારવા સહિતના તાકીદના આરોગ્ય પડકારો પર સહયોગ માટે માર્ગ મોકળો કર્યો છે. આ પ્રયાસોએ રોગચાળાની સજ્જતા, આરોગ્ય તકનીકી નવીનતા અને સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ (Universal Health Coverage) ના પ્રચારમાં સહકારને વધુ મજબૂત બનાવ્યો છે.

તેમના 2026 ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ ભારતની અગ્રતાઓ પર ભાર મૂકતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે હેલ્થ વર્કિંગ ગ્રુપનો ઉદ્દેશ્ય સર્વસમાવેશક, ટકાઉ અને પુરાવા-આધારિત આરોગ્ય સહકારને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જ્યારે બ્રિક્સ રાષ્ટ્રોની વિવિધ આરોગ્ય પ્રણાલીઓ અને સામાજિક-આર્થિક સંદર્ભોને માન્યતા આપવી. તેમણે સ્કેલેબલ (વિસ્તારી શકાય તેવા) અને પ્રભાવશાળી આરોગ્ય દરમિયાનગીરીઓ તૈયાર કરવા માટે અનુકૂલનક્ષમતા, પરસ્પર શિક્ષણ અને સામૂહિક નિષ્ણાતતાનો લાભ લેવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

સચિવે એ વાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે ક્રમિક બ્રિક્સ આરોગ્ય મંત્રીઓની બેઠકો અને ઘોષણાઓએ સતત શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ વહેંચવા, આરોગ્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા અને જાહેર આરોગ્ય કટોકટીમાં અસરકારક રીતે પ્રતિસાદ આપવા સક્ષમ સ્થિતિસ્થાપક આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીઓના નિર્માણના મહત્વને રેખાંકિત કર્યું છે. તેમણે સંયુક્ત સંશોધન અને વિકાસ, રસીઓ અને દવાઓની સમાન પહોંચ અને ક્ષમતા નિર્માણની પહેલોમાં ઉન્નત સહકારની જરૂરિયાત પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો.

હાલની અગ્રતાઓ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરતા, કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે ભારતના અધ્યક્ષપદ હેઠળ બે નવા અગ્રતા ક્ષેત્રો પ્રસ્તાવિત કર્યા:

1. સ્વસ્થ જીવનશૈલી માટે બ્રિક્સ મિશન, જેનો હેતુ સ્વસ્થ વર્તણૂકોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને બિનઆરોગ્યપ્રદ આહાર, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા, તમાકુનો ઉપયોગ અને આલ્કોહોલના હાનિકારક ઉપયોગ જેવા મુખ્ય જોખમી પરિબળોને સંબોધિત કરવાનો છે; અને
2. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીનો પ્રચાર, જે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને મજબૂત કરવા, કલંક (stigma) ને દૂર કરવા અને વ્યાપક જાહેર આરોગ્ય માળખામાં માનસિક સ્વાસ્થ્યને એકીકૃત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

તેમણે જૈવવિવિધતા અને સ્વદેશી જ્ઞાન પ્રણાલીઓમાં મૂળ ધરાવતી પુરાવા-આધારિત પરંપરાગત દવા પર ભારતના ભારને સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ અને ટકાઉ વિકાસમાં મૂલ્યવાન યોગદાનકર્તા તરીકે પણ હાઇલાઇટ કર્યો હતો અને આ ક્ષેત્રમાં ઉન્નત આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર માટે હાકલ કરી હતી.

બહુપક્ષીયવાદ અને ભાગીદારીના મહત્વનો પુનરોચ્ચાર કરતા, કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે હેલ્થ ટ્રેક હેઠળની વિચાર-વિમર્શ બ્રિક્સ રાષ્ટ્રો વચ્ચે સહકારને મજબૂત કરશે અને પરસ્પર સમજણને ગાઢ બનાવશે. તેમણે તમામ પ્રતિનિધિઓને સક્રિયપણે જોડાવા અને સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાઓને વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય માટે મૂર્ત પરિણામોમાં પરિવર્તિત કરવા યોગદાન આપવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.

બેઠકમાં બ્રિક્સ હેલ્થ વર્કિંગ ગ્રુપ હેઠળ ઓળખવામાં આવેલા નવ અગ્રતા ક્ષેત્રો પર પણ વિચાર-વિમર્શ કરવામાં આવ્યો હતો, જે જાહેર આરોગ્ય પડકારોને સંબોધવા માટે વ્યાપક અને સહયોગી અભિગમ દર્શાવે છે. આમાં શામેલ છે: (i) બ્રિક્સ TB રિસર્ચ નેટવર્ક; (ii) બ્રિક્સ મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટીઝ વચ્ચે સહયોગ; (iii) સામૂહિક ચેપી રોગોના નિવારણ અને પ્રતિભાવ માટે બ્રિક્સ ઇન્ટિગ્રેટેડ અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ; (iv) દૂરના વિસ્તારોમાં વિશિષ્ટ આરોગ્યસંભાળ સહિતની સંભાળના સાતત્ય માટે ડિજિટલ હેલ્થ આર્કિટેક્ચર; (v) સ્વસ્થ જીવનશૈલી માટે બ્રિક્સ મિશન; (vi) માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીનો પ્રચાર; (vii) પરંપરાગત, પૂરક અને સંકલિત દવા (TCIM); (viii) સ્વાસ્થ્યના સામાજિક નિર્ધારકો દ્વારા સંચાલિત રોગો (DDSDH) સામે લડત; અને (ix) નેશનલ પબ્લિક હેલ્થ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સનું બ્રિક્સ નેટવર્ક.

આ અગ્રતા ક્ષેત્રોનો ઉદ્દેશ્ય સંશોધન, નવીનતા, નિયમનકારી સુમેળ, ડિજિટલ સ્વાસ્થ્ય અને સમાન આરોગ્યસંભાળ વિતરણમાં સહકારને મજબૂત કરવાનો છે, જ્યારે બ્રિક્સ દેશોમાં સામૂહિક સજ્જતા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવવાનો છે.

સભ્ય દેશોએ ભારતના નેતૃત્વ અને નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું દ્વારા સ્થિતિસ્થાપકતા બનાવવાના સહિયારા થીમનું સ્વાગત કર્યું. બ્રાઝિલ, ચીન, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા અને ઇન્ડોનેશિયાએ સ્વસ્થ જીવનશૈલી અને માનસિક સુખાકારીને પ્રોત્સાહન આપવાની નવી અગ્રતાઓ તેમજ આરોગ્ય પ્રણાલીઓમાં પરંપરાગત, પૂરક અને સંકલિત દવાઓને એકીકૃત કરવા માટે દ્રઢ સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું. તેઓએ બ્રિક્સ TB રિસર્ચ નેટવર્ક દ્વારા ટ્યુબરક્યુલોસિસ પર સહયોગને ગાઢ બનાવવા, ચેપી રોગો માટે બ્રિક્સની સંકલિત પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીને મજબૂત કરવા, ખાસ કરીને દૂરના અને સંવેદનશીલ સમુદાયોમાં પહોંચ સુધારવા માટે ડિજિટલ હેલ્થ આર્કિટેક્ચરમાં વધારો કરવા અને નિયમનકારી સહકાર અને દવાઓ અને રસીઓના સ્થાનિક ઉત્પાદનને આગળ વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તમામ નિવેદનોમાં, દેશોએ સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ, સામાજિક રીતે નિર્ધારિત રોગો અને સ્વાસ્થ્યના વ્યાપક સામાજિક નિર્ધારકોને સંબોધિત કરવા અને સહિયારા લક્ષ્યો તરીકે આરોગ્ય તકનીકોની ન્યાયી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

બેઠક અગ્રતાના ડિલિવરેબલ્સ પર સર્વસંમતિ અને બ્રિક્સ હેલ્થ ટ્રેક 2026 હેઠળ તકનીકી બેઠકો અને મંત્રી સ્તરની ચર્ચાઓ સહિતની અનુગામી વ્યસ્તતાઓ માટેના રોડમેપ સાથે સંપન્ન થઈ.

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે બ્રિક્સ એજન્ડાને આગળ વધારવા અને ભાગીદારી, નવીનતા અને સહિયારી જવાબદારી દ્વારા વૈશ્વિક આરોગ્ય સુરક્ષામાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપવા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.

SM/JY/JD