આયુષ મંત્રાલયે “ટકાઉ સ્વાસ્થ્ય માટે હોમિયોપેથી” (Homoeopathy for Sustainable Health) થીમ પર કેન્દ્રિત વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ 2026 ની ઉજવણી નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે એક ભવ્ય ઉદઘાટન સમારોહ સાથે કરી હતી, જેમાં દેશભરના નીતિ નિર્માતાઓ, સંશોધકો, પ્રેક્ટિશનરો, શિક્ષણવિદો અને વિદ્યાર્થીઓ એકઠા થયા હતા. આ કાર્યક્રમ ડો. સેમ્યુઅલ હેનીમેનની જન્મજયંતિ નિમિત્તે યોજાયો હતો અને તેમાં સર્વસમાવેશક અને ટકાઉ સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને આગળ વધારવામાં હોમિયોપેથીની વિસ્તરતી ભૂમિકા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

સભાને સંબોધતા આયુષ મંત્રાલયના કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે જણાવ્યું હતું કે, "વર્ષોથી ભારતે મજબૂત સંસ્થાઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ દ્વારા સમર્થિત એક મજબૂત અને વિસ્તરતું હોમિયોપેથી કાર્યબળ વિકસાવ્યું છે. CCRH, NCH અને NIH જેવી સંસ્થાઓ સંશોધન, શિક્ષણ અને ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સંભાળ વિતરણ દ્વારા હોમિયોપેથીમાં વૈજ્ઞાનિક પાયા, નિયમનકારી માળખા અને જાહેર વિશ્વાસને સતત મજબૂત કરી રહી છે, જેનાથી દેશભરમાં સુલભ અને પરવડે તેવી આરોગ્ય સેવાઓમાં અર્થપૂર્ણ યોગદાન મળી રહ્યું છે."

શ્રી જાધવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે હોમિયોપેથીને વિશ્વસનીય અને વૈશ્વિક સ્તરે સુસંગત ચિકિત્સા પદ્ધતિ તરીકે વધુ મજબૂત કરવા માટે પુરાવા-આધારિત પ્રગતિ, આંતરશાખાકીય સહયોગ અને સતત સંશોધન આવશ્યક છે. તેમણે ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી, દર્દી-કેન્દ્રીત આરોગ્ય સંભાળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ વધારવા, શિક્ષણના ધોરણો સુધારવા અને પ્રેક્ટિશનરો, સંશોધકો અને નીતિ નિર્માતાઓ વચ્ચે મજબૂત સંકલનને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓ અને વૈશ્વિક આરોગ્ય લક્ષ્યો સાથે સુસંગત રહીને સર્વગ્રાહી અને ટકાઉ હેલ્થકેર મોડેલને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ નોંધ્યું હતું કે સરકાર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ, સેવાઓના વિસ્તરણ અને પુરાવા-આધારિત આરોગ્ય સંભાળ વિતરણને ટેકો આપવા માટે આયુષ ગ્રીડ અને HMIS જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા આયુષ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહી છે. તેમણે કુશળ અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ કાર્યબળ બનાવવા માટે શિક્ષણ અને તાલીમ પ્રણાલીઓને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

શ્રી કોટેચાએ વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત હોમિયોપેથીમાં વૈશ્વિક લીડર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે મજબૂત સંસ્થાકીય નેટવર્ક અને સંશોધન તથા માનકીકરણ પર વધતા ભાર દ્વારા સમર્થિત છે, જે સુલભ અને ટકાઉ આરોગ્ય સંભાળમાં યોગદાન આપે છે.

આયુષ મંત્રાલયના જોઈન્ટ સેક્રેટરી સુશ્રી અલાર્મેલમંગઈ ડી.એ જણાવ્યું હતું કે સંસ્થાકીય વિકાસ, માનકીકરણ અને વૈશ્વિક પહોંચ પર મજબૂત ભાર સાથે હોમિયોપેથી ભારતની આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવાનું ચાલુ રાખે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે હોમિયોપેથીના પ્રેક્ટિશનરો માટેનું નેશનલ રજિસ્ટર જેવી પહેલો પારદર્શિતા વધારી રહી છે અને વ્યવસાયિક ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહી છે, જ્યારે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને પ્રેક્ટિશનરોનું વિસ્તરતું નેટવર્ક આ પદ્ધતિની વધતી જતી સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે. તેમણે સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય અને અસરકારક દર્દી સંભાળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ક્લિનિકલ તાલીમ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ગુણવત્તામાં ઉચ્ચ ધોરણો સાથે આ વિસ્તરણને સંરેખિત કરવાની જરૂરિયાત પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો.

આયુષ મંત્રાલયના સલાહકાર (હોમિયોપેથી) ડો. પ્રીથા કિઝક્કુટિલે જણાવ્યું હતું કે હોમિયોપેથી આરોગ્ય સંભાળ માટે દર્દી-કેન્દ્રીત અને ખર્ચ-અસરકારક અભિગમ પ્રદાન કરે છે, જેમાં નિવારક અને ક્રોનિક રોગ વ્યવસ્થાપનમાં નોંધપાત્ર સંભાવનાઓ છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે મંત્રાલય હેઠળની ચાલુ પહેલો સુલભતા અને સંકલનમાં સુધારો કરી રહી છે, જ્યારે શિક્ષણ, સંશોધન અને નૈતિક પ્રેક્ટિસ પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા અને પહોંચ મજબૂત થઈ રહી છે.

સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથીના ડાયરેક્ટર જનરલ ડો. સુભાષ કૌશિકે સ્વાગત પ્રવચન આપતા નોંધ્યું હતું કે, "વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ એક મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ તરીકે વિકસિત થયો છે જે હોમિયોપેથીની વધતી જતી ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ ફોરમ સંશોધકો, પ્રેક્ટિશનરો, શિક્ષકો અને નીતિ નિર્માતાઓને સંવાદ, નવીનતા અને સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એકસાથે લાવે છે. અમારું ધ્યાન આજે સંશોધન, નીતિ અને પ્રેક્ટિસ વચ્ચેની કડીને મજબૂત કરવા પર છે જેથી વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન અર્થપૂર્ણ જાહેર આરોગ્ય પરિણામોમાં પરિવર્તિત થઈ શકે."

નેશનલ કમિશન ફોર હોમિયોપેથીના અધ્યક્ષ ડો. તારકેશ્વર જૈને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “ભારતમાં હોમિયોપેથી આજે માત્ર એક વિકલ્પ નથી પરંતુ ચિકિત્સા પદ્ધતિની મુખ્ય પ્રવાહની સિસ્ટમ તરીકે સ્થાપિત થઈ છે, જેને 3.45 લાખથી વધુ નોંધાયેલા પ્રેક્ટિશનરો અને 291 શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું સમર્થન છે. નેશનલ કમિશન ફોર હોમિયોપેથી દ્વારા, અમે સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા અને અસરકારકતાને વધુ વધારવા માટે પારદર્શિતા, શિક્ષણમાં ગુણવત્તા અને નૈતિક ધોરણોને મજબૂત બનાવી રહ્યા છીએ.”

આ પ્રસંગે, CCRH ના નવા સત્તાવાર લોગો અને ઇવેન્ટ સ્મૃતિચિહ્ન (Souvenir) સહિત મહત્વપૂર્ણ પ્રકાશનો અને જ્ઞાન સંસાધનોની શ્રેણી બહાર પાડવામાં આવી હતી. અનાવરણ કરાયેલા મુખ્ય પ્રકાશનોમાં “CCRH જર્ની: પબ્લિકેશન આઉટરીચ એન્ડ નોલેજ ડિસેમિનેશન”, 'એકોરસ કેલેમસ' (Acorus calamus) પર એક મોનોગ્રાફ અને “સાયન્ટિફિક પર્સપેક્ટિવ્સ ઓફ હોમિયોપેથિક મેડિસિન્સ: અ પ્રેક્ટિશનર્સ ગાઇડ” નો સમાવેશ થાય છે. CCRH નું સુધારેલું ન્યૂઝલેટર અને ઇન્ડિયન જર્નલ ઓફ રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી (IJRH), વોલ્યુમ 20 ઇશ્યૂ 1 નો લેટેસ્ટ અંક પણ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, સાથે નેશનલ કમિશન ફોર હોમિયોપેથી (NCH) દ્વારા એક્ટ, રૂલ્સ અને રેગ્યુલેશન્સનું વોલ્યુમ 2 પણ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.

ડિજિટલ મોરચે, મુખ્ય પહેલોમાં આયુષ ગ્રીડ પોર્ટલ પર સર્ટિફિકેશન કોર્સ, AI-સક્ષમ જ્ઞાન પ્રસાર સામગ્રી, IRINS એકીકરણ, હિન્દી શબ્દકોશ વેબસાઇટ અને હોમિયોપેથિક અવેરનેસ વીક (એપ્રિલ 1–7, 2026) દરમિયાન આયોજિત દેશવ્યાપી પ્રવૃત્તિઓનું ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ સંકલન સામેલ હતું.

આ કાર્યક્રમે હોમિયોપેથીને પુરાવા-આધારિત, સુલભ અને દર્દી-કેન્દ્રીત આરોગ્ય સંભાળ પ્રણાલી તરીકે મજબૂત કરવા માટે ભારત સરકારની પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી. સંશોધન, શિક્ષણ, ડિજિટલ એકીકરણ અને જાહેર સંપર્ક પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, આયુષ મંત્રાલયનો ઉદ્દેશ્ય સમાજના તમામ વર્ગોને સસ્તું અને સર્વગ્રાહી આરોગ્ય સંભાળ પહોંચાડવામાં હોમિયોપેથીની ભૂમિકાને વધુ વધારવાનો છે.

SM/DK/JD