કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણની પહેલ પર 11 થી 13 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન રાયસેનના દશેરા મેદાનમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરનું અદ્યતન કૃષિ મહોત્સવ-પ્રદર્શન અને તાલીમ યોજાશે. આ કાર્યક્રમ એક જ મેદાન પર ‘પ્રયોગશાળાથી ખેતર સુધી’ (Laboratory to Field) અને ‘બીજથી બજાર સુધી’ (Seed to Market) ની સંપૂર્ણ સફર પ્રદર્શિત કરીને દેશના ખેડૂતોને વિકાસના પથ પર લઈ જશે. શ્રી ચૌહાણે કહ્યું છે કે આ માત્ર મેળો નહીં હોય, પરંતુ કૃષિ પર ત્રણ દિવસનો મેગા-સંગમ હશે, જે ખેડૂતોનું ભાગ્ય બદલવાની સૌથી મોટી તક હશે. એક તરફ, ઉદ્ઘાટન સત્રમાં કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહ ખેડૂતોનો ઉત્સાહ વધારશે અને મધ્યપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી ડૉ. મોહન યાદવ પણ ઉપસ્થિત રહેશે, જ્યારે બીજી તરફ, 13 એપ્રિલે સમાપન સત્ર દરમિયાન કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રી શ્રી નીતિન ગડકરીની હાજરીમાં આ પ્રદેશ માટે એક વ્યાપક કૃષિ રોડમેપ જાહેર કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે આ કાર્યક્રમ અંગે પ્રદેશના વિદ્વાન લોકો, પ્રગતિશીલ ખેડૂતો, પદાધિકારીઓ અને તમામ જનપ્રતિનિધિઓ સાથે વિગતવાર ચર્ચા કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે 11 થી 13 એપ્રિલ દરમિયાન રાયસેન (મધ્યપ્રદેશ) માં યોજાનાર રાષ્ટ્રીય સ્તરનો અદ્યતન કૃષિ મહોત્સવ ખેતી અને કૃષિ માટે ખરો 'ગેમ ચેન્જર' સાબિત થશે. રાયસેનના દશેરા મેદાનમાં યોજાનાર આ ભવ્ય રાષ્ટ્રીય કૃષિ મેળામાં ખેતીની નવી તકનીકો, સુધારેલા બીજ, ડ્રોન અને આધુનિક મશીનો, માઇક્રો ઇરિગેશન, પશુપાલન-મત્સ્યપાલન, પ્રોસેસિંગ, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FPOs) અને ગ્રામીણ આજીવિકા પર સેંકડો સ્ટોલ ઉભા કરવામાં આવશે, જ્યાં ખેડૂતો માત્ર જોશે જ નહીં પરંતુ ત્વરિત લાભ મેળવવાની રીતો પણ શીખશે અને સમજશે.

તેમણે માહિતી આપી હતી કે સમાપન સત્રમાં રાયસેન, વિદિશા, સીહોર અને આસપાસના સમાન કૃષિ-આબોહવા ઝોન માટે એક વિશેષ કૃષિ રોડમેપ રજૂ કરવામાં આવશે, જે ઉત્પાદન વધારવાથી લઈને બજારની પહોંચ મજબૂત કરવા સુધીની સ્પષ્ટ દિશા પ્રદાન કરશે અને જેનું અનાવરણ કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રી શ્રી નીતિન ગડકરીની ગરિમામય હાજરીમાં કરવામાં આવશે.

મેળાના મુખ્ય આકર્ષણો

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આશરે ત્રણસો સ્ટોલ સાથેનું આ બહુ-ક્ષેત્રીય પ્રદર્શન ખેતીના દરેક તબક્કા માટે - ઇનપુટ્સથી લઈને પ્રોસેસિંગ અને માર્કેટિંગ સુધી - એક જ જગ્યાએ ઉકેલો પ્રદાન કરશે. તેમાં કૃષિ, બાગાયત, માઇક્રો ઇરિગેશન, કૃષિ મશીનરી અને ટેકનોલોજી, ખાતર, જંતુનાશકો, બીજ કંપનીઓ, ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર, પાક વીમો, ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR), સ્ટેટ એગ્રીકલ્ચર યુનિવર્સિટીઓ (SAU), કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVK), પશુપાલન, મત્સ્યપાલન, ગ્રામીણ વિકાસ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, સૂક્ષ્મ-લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME), નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NAFED), FPOs અને સ્ટાર્ટ-અપ્સની સક્રિય ભાગીદારી જોવા મળશે. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે વિષયવાર સેમિનાર-તાલીમ સત્રો, લાઈવ ડેમો, શેરી નાટકો, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને વિવિધ રાજ્યોના પ્રગતિશીલ ખેડૂતોના અનુભવો શેર કરવા માટેના વિશેષ કાર્યક્રમોનું પણ આયોજન કરવામાં આવશે, જેથી ‘ખેતીનો ગેમ ચેન્જર – રાષ્ટ્રીય કૃષિ મેળો, રાયસેન’ નો સંદેશ માત્ર પોસ્ટરો પૂરતો મર્યાદિત ન રહે પણ જમીન પર દેખાય.

તાલીમ, ડેમો અને સુવિધાઓ

શ્રી શિવરાજ સિંહે માહિતી આપી હતી કે ત્રણેય દિવસ દરમિયાન વિવિધ હોલમાં સતત સેમિનાર અને તાલીમ સત્રો યોજાશે, જેમાં લણણી પછીનું વ્યવસ્થાપન (post-harvest management), કઠોળ-તેલીબિયાંમાં ઉત્પાદકતા વધારવી, જમીનનું સ્વાસ્થ્ય, પ્રાકૃતિક ખેતી, સંકલિત પોષક તત્વોનું સંચાલન, જંતુ વ્યવસ્થાપન, બીજ પ્રણાલી, પાક વીમો, AI-આધારિત ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, હાઇડ્રોપોનિક્સ (પાણી આધારિત ખેતી), પ્રિસિઝન ફાર્મિંગ (ચોક્કસ ખેતી) અને વર્ટિકલ ફાર્મિંગ (વર્ટિકલ ખેતી) જેવા વિષયોને આવરી લેવામાં આવશે. ખેતરમાં લાઈવ ડેમો દ્વારા ટપક અને ફુવારા માઇક્રો ઇરિગેશન, ફર્ટિગેશન (ખાતર-મિશ્રિત સિંચાઈ), ન્યુટ્રી-કેર દ્વારા સંતુલિત પોષણ, ઓટોમેશન-આધારિત સ્માર્ટ ફાર્મિંગ, ટીશ્યુ કલ્ચર છોડ, ડ્રોન છંટકાવ, રીપર-બાઈન્ડર, હેપ્પી સીડર, સુપર સીડર, બેલર, રોટાવેટર અને આવા આધુનિક મશીનો ચલાવીને પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે અને ખેડૂતોને પ્રત્યક્ષ તાલીમ આપવામાં આવશે. ICAR ની સોઈલ ટેસ્ટિંગ માટેની મોબાઈલ મિની-લેબ, ઈન્ટિગ્રેટેડ ફાર્મિંગ સિસ્ટમ અને પ્રાકૃતિક ખેતીના લાઈવ મોડલ, ડેરી, બકરી પાલન, મરઘા પાલન અને મત્સ્ય ઉછેર એકમો, મોબાઈલ વેટરનરી યુનિટ, સીડ મિની-કીટ વિતરણ, વીમા કંપનીઓ દ્વારા સ્થળ પર પાક વીમો અને ખેડૂતોની ફરિયાદો અને પરામર્શ માટે હેલ્પડેસ્કની વિશેષ વ્યવસ્થા હશે, જેથી "બીજથી બજાર સુધી, પ્રયોગશાળાથી ખેતર સુધી" ની સમગ્ર શૃંખલા એક જ કેમ્પસમાં પ્રદર્શિત થાય.

મેળામાં આ લોકો સામેલ થશે

શ્રી શિવરાજ સિંહે માહિતી આપી હતી કે કૃષિ મંત્રાલયના વિવિધ વિભાગો, ICAR, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ, KVK, ખાતર અને જંતુનાશક કંપનીઓ, બીજ કંપનીઓ, માઇક્રો-ઇરિગેશન અને મશીનરી ઉત્પાદકો, બેંકો અને ધિરાણ સંસ્થાઓ, વીમા કંપનીઓ, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FPOs), સ્ટાર્ટ-અપ્સ, MSMEs, NAFED, પશુપાલન અને મત્સ્યપાલન વિભાગો અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયની સાથે ઘણી ખાનગી અને સહકારી સંસ્થાઓ સક્રિયપણે ભાગ લેશે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી ચૌહાણના જણાવ્યા મુજબ, મધ્યપ્રદેશ સહિત દેશભરના પ્રગતિશીલ ખેડૂતો, મહિલા સ્વ-સહાય જૂથો, કૃષિ સખીઓ, ડ્રોન દીદીઓ, FPO પ્રતિનિધિઓ અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકોને ખાસ આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે જેથી તેઓ તેમના અનુભવો શેર કરી શકે અને અન્ય ખેડૂતો તેમના મોડલ અપનાવવા પ્રેરણા મેળવી શકે. 13 એપ્રિલે KVK કોન્ફરન્સ, FPO મીટ, બીજ અને ટેકનોલોજી પર વિશેષ સત્રો અને ખેડૂત-વૈજ્ઞાનિક સંવાદ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે, જેમાં પ્રદેશ-વિશિષ્ટ જરૂરિયાતોને આધારે સ્થાનિક ઉકેલો તૈયાર કરવામાં આવશે, જે પાછળથી કૃષિ રોડમેપનો આધાર બનશે.

રોડમેપ અને ભવિષ્યની દિશા

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે માહિતી આપી હતી કે સમાપન સત્રમાં રાયસેન, વિદિશા, સીહોર અને આસપાસના જિલ્લાઓ માટે એક વ્યાપક કૃષિ રોડમેપ રજૂ કરવામાં આવશે, જેમાં પાક વૈવિધ્યકરણ, જળ સંરક્ષણ, માઇક્રો ઇરિગેશન વિસ્તરણ, સંકલિત ખેતી, પશુપાલન-મત્સ્યપાલન, પ્રોસેસિંગ યુનિટો, FPOs અને બજાર જોડાણને મજબૂત કરવા માટેના નક્કર લક્ષ્યો નક્કી કરવામાં આવશે. રોડમેપ આધુનિક ટેકનોલોજી, AI-આધારિત સેવાઓ, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, પાક વીમો, સસ્તી ધિરાણ સુવિધાઓ અને બીજથી બજાર સુધીની સમગ્ર વેલ્યુ-ચેઈનને મજબૂત કરવા માટે ગ્રામીણ વિકાસ યોજનાઓના સંગમ દ્વારા ખેડૂતોની આવક વધારવાનો માર્ગ સ્પષ્ટપણે દર્શાવશે, જેની દિશા કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી નીતિન ગડકરી અને કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ સમાપન સત્રમાં સંયુક્ત રીતે પ્રદાન કરશે.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ મહોત્સવ માત્ર ત્રણ દિવસનો કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ રાયસેન, વિદિશા, સીહોર અને સમગ્ર આસપાસના પ્રદેશમાં ખેતીને વધુ ઉત્પાદક, નફાકારક અને ટકાઉ બનાવવાની લાંબા ગાળાની શરૂઆત સાબિત થશે, જેમાં દરેક ખેડૂતની સક્રિય ભાગીદારી સૌથી મોટી શક્તિ હશે, અને આ જ ‘ખેતીનો ગેમ ચેન્જર રાષ્ટ્રીય કૃષિ મેળા’ હોવાનો સાચો પુરાવો હશે.

SM/BS/JD