ભારત સરકારે આજે મિશન કર્મયોગી હેઠળ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ પહેલ 'કર્મયોગી સાધના સપ્તાહ' શરૂ કર્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશભરના જાહેર સેવકોની ક્ષમતા, પ્રતિબદ્ધતા અને નાગરિક-કેન્દ્રિત અભિગમને મજબૂત કરવાનો છે. તેમના સંદેશમાં, પ્રધાનમંત્રીએ તેમની શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઝડપથી બદલાતી દુનિયામાં શાસન "નાગરિક દેવો ભવ" ની ભાવનાથી પ્રેરિત થઈને વિકસતી જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત રહેવું જોઈએ. ભારત જ્યારે વિકસિત ભારત 2047 ના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે તેમણે સતત શીખવા, નિર્ણય લેવામાં ટેકનોલોજી અને ડેટાનો વધુ ઉપયોગ કરવા અને કર્તવ્ય-લક્ષી જાહેર સેવા તરફ વળવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું.

2 એપ્રિલથી 8 એપ્રિલ, 2026 દરમિયાન આયોજિત કર્મયોગી સાધના સપ્તાહનું ઉદ્ઘાટન ડૉ. આંબેડકર ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું, જે મિશન કર્મયોગીના પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થયાની ઉજવણી છે. દેશવ્યાપી ક્ષમતા-નિર્માણના પ્રયાસ તરીકે કલ્પના કરવામાં આવેલી આ પહેલ મંત્રાલયો, રાજ્યો અને સિવિલ સર્વિસ ટ્રેનિંગ સંસ્થાઓને સહિયારા લર્નિંગ ફ્રેમવર્ક હેઠળ એકસાથે લાવે છે. આ કાર્યક્રમ ટેકનોલોજી, પરંપરા અને મૂર્ત પરિણામો (Tangible Outcomes) એમ ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે, અને તેમાં ભવિષ્ય માટે તૈયાર ગવર્નન્સ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે વર્કશોપ, માસ્ટરક્લાસ અને સંસ્થાગત વિચાર-વિમર્શ જેવા કેન્દ્રિત જોડાણોનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રધાનમંત્રીના અગ્ર સચિવ ડૉ. પી. કે. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે સાધના સપ્તાહ સક્ષમ, પ્રતિબદ્ધ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સિવિલ સર્વિસ તરફના પરિવર્તનને વધુ મજબૂત બનાવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ક્ષમતા નિર્માણ મર્યાદિત, નિયમ-આધારિત તાલીમમાંથી iGOT જેવા પ્લેટફોર્મ દ્વારા સક્ષમ સતત, ગમે ત્યારે-ગમે ત્યાં શિક્ષણની સિસ્ટમમાં વિકસિત થયું છે. તેમણે નિયમ-આધારિત શાસનમાંથી ભૂમિકા-આધારિત (role-based) શાસન તરફના સંક્રમણ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જ્યાં યોગ્યતા, વર્તન અને સેવા અભિગમ કેન્દ્ર સ્થાને છે. દેશભરની તાલીમ સંસ્થાઓના એકીકરણનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે ક્ષમતા નિર્માણ આયોગે આ ઇકોસિસ્ટમમાં સુસંગતતા અને વ્યાપ લાવ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આજના શાસનમાં ટેકનોલોજીકલ વિક્ષેપ, આબોહવા પરિવર્તન, શહેરીકરણ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓનો પ્રતિસાદ આપવા માટે નવી ક્ષમતાઓની જરૂર છે, વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે સતત શિક્ષણ નવીનતા, અનુકૂલનક્ષમતા અને વ્યવસાયિકતાને મજબૂત બનાવે છે, જ્યારે માનસિકતા અને સહાનુભૂતિ અસરકારક જાહેર સેવા માટે નિર્ણાયક રહે છે.

ક્ષમતા નિર્માણ આયોગના અધ્યક્ષ શ્રીમતી એસ. રાધા ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસંગ મિશન કર્મયોગીની સફરમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ અને ચિંતનની ક્ષણ બંને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ મિશન જાહેર સેવામાં જ્ઞાન, કૌશલ્ય અને મૂલ્યોને એકીકૃત કરીને ક્ષમતા નિર્માણ માટે એક વિશિષ્ટ મોડેલ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તેમણે સમજાવ્યું કે કર્મયોગીની વિભાવના એવા જાહેર સેવકને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે ક્રિયા સાથે ડહાપણને જોડે છે અને સહાનુભૂતિ તથા સંદર્ભિત સમજ સાથે શાસન પ્રદાન કરે છે. તેમણે કહ્યું કે સાધના સપ્તાહ અધિકારીઓને તેમના સેવાના મૂળ ઉદ્દેશ્ય સાથે ફરીથી જોડાવા અને ટેકનોલોજી, પરંપરા અને મૂર્ત પરિણામોના વિષયો દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવીને નાગરિક-કેન્દ્રિત શાસન માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાને નવીકરણ કરવાની તક પૂરી પાડે છે.

પર્સનલ એન્ડ ટ્રેનિંગ વિભાગના સચિવ શ્રીમતી રચના શાહે જણાવ્યું હતું કે મિશન કર્મયોગીએ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ક્ષમતા નિર્માણમાં પાયાનું પરિવર્તન લાવ્યું છે. તેમણે પ્રસંગોપાત તાલીમમાંથી સતત, ભૂમિકા-આધારિત યોગ્યતા ફ્રેમવર્ક તરફના પરિવર્તન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો જેમાં હવે મોટા પાયે ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકરોનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે iGOT પ્લેટફોર્મ પર 1.5 કરોડથી વધુ લર્નર્સ નોંધાયેલા છે, જેમાં 8 કરોડથી વધુ કોર્સ પૂર્ણ થયા છે અને અનેક ભાષાઓમાં 4,600 થી વધુ કોર્સ ઉપલબ્ધ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે 130 થી વધુ ક્ષમતા-નિર્માણ યોજનાઓ વિકસાવવામાં આવી છે અને શિક્ષણને કાર્યક્ષમતા મૂલ્યાંકન પ્રણાલીઓ (performance appraisal systems) સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. તેમણે શિક્ષણને વ્યક્તિગત બનાવવા અને તાલીમ વિતરણ વધારવા માટે AI-સક્ષમ સાધનોના વધતા ઉપયોગની પણ નોંધ લીધી હતી, જે શાસનમાં સતત શિક્ષણની ટકાઉ સંસ્કૃતિમાં ફાળો આપે છે.

કર્મયોગી ભારતના અધ્યક્ષ શ્રી સુબ્રમણ્યમ રામાદોરાઈએ જણાવ્યું હતું કે સાધના સપ્તાહ સિવિલ સર્વિસીસમાં સતત શીખવા અને સ્વ-સુધારણા તરફની ઊંડી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે આજનું શાસન ઝડપી તકનીકી પરિવર્તન, સભ્યતાના જ્ઞાન અને નાગરિક-કેન્દ્રિત પરિણામો પરના મજબૂત ધ્યાન દ્વારા આકાર લે છે. તેમણે કહ્યું કે ક્ષમતા નિર્માણ સતત, સંદર્ભિત અને વાસ્તવિક દુનિયાની શાસન જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત હોવું જોઈએ. તેમણે iGOT પ્લેટફોર્મ પર સહભાગિતાના વ્યાપની નોંધ લીધી અને અધિકારીઓને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ઉભરતી ટેકનોલોજીમાં ક્ષમતાઓ કેળવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કર્મયોગી ભારત, મિશન કર્મયોગીના અમલીકરણ હાથ તરીકે, iGOT પ્લેટફોર્મને સ્કેલેબલ ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ તરીકે ચલાવી રહ્યું છે જે સમગ્ર સરકારમાં સતત, યોગ્યતા-આધારિત શિક્ષણને સક્ષમ બનાવે છે, અને આ પહેલ શિક્ષણને શાસનના પરિણામોમાં માપી શકાય તેવા સુધારાઓમાં અનુવાદિત કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે.

ક્ષમતા નિર્માણ આયોગના સભ્ય (વહીવટ) ડૉ. અલકા મિત્તલે જણાવ્યું હતું કે ગ્રામ પંચાયતો, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને નાગરિકો સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી સેવાઓ સહિતના ક્ષેત્રોમાં ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકર્તાઓ સુધી પહોંચવા માટે ક્ષમતા નિર્માણના પ્રયાસો વિસ્તૃત કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ કાર્યકર્તાઓ સરકાર અને નાગરિકો વચ્ચેના પ્રાથમિક ઇન્ટરફેસ બનાવે છે અને તેમને ધ્યાન કેન્દ્રિત ક્ષમતા વૃદ્ધિની જરૂર છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે જાહેર ક્ષેત્રના સાહસોના છ લાખથી વધુ કર્મચારીઓને iGOT પ્લેટફોર્મ પર જોડવામાં આવ્યા છે, જેમાં નેતૃત્વ, ઉત્તરાધિકાર આયોજન અને હિતધારકોના જોડાણ પર અનુરૂપ કાર્યક્રમો છે. તેમણે પ્રિડિક્ટિવ મેન્ટેનન્સ સહિત AI એપ્લિકેશન્સ પરના નવા મોડ્યુલોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય તમામ સ્તરના કર્મચારીઓને સંબંધિત કૌશલ્યોથી સજ્જ કરવાનો અને સેવા વિતરણને મજબૂત બનાવવાનો છે.

ક્ષમતા નિર્માણ આયોગના સભ્ય (HR) ડૉ. આર. બાલસુબ્રમણ્યમે જણાવ્યું હતું કે મિશન કર્મયોગી એક વ્યાપક ક્ષમતા-નિર્માણ ઇકોસિસ્ટમમાં વિકસિત થયું છે અને તે વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી મોટી પરિવર્તન વ્યવસ્થાપન (change management) પહેલ પૈકીની એક છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે કોમ્પિટન્સી ફ્રેમવર્કે સમગ્ર સરકારમાં એક સહિયારી ભાષા બનાવી છે અને કાર્યક્રમો પંચાયતો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ સહિત પાયાના સ્તર સુધી પહોંચ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે AI નું એકીકરણ ક્ષમતા નિર્માણને વેગ આપી રહ્યું છે અને વધુ ઝડપી અને વધુ અસરકારક આયોજન અને શિક્ષણને સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે, જેમાં તમામ હસ્તક્ષેપો નાગરિકો માટે સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવા સાથે જોડાયેલા છે.

ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન, મોટા પાયે ક્ષમતા નિર્માણને મજબૂત કરવા માટે મુખ્ય પહેલોનો સમૂહ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ક્ષમતા નિર્માણ આયોગ દ્વારા નિર્મિત 'કર્મયોગી ગીત'નું અનાવરણ સિવિલ સેવકોમાં નિઃસ્વાર્થ સેવા, અખંડિતતા અને પ્રતિબદ્ધતાની ભાવના જગાડવા માટે કરવામાં આવ્યું હતું, જે રાષ્ટ્ર નિર્માણના સિદ્ધાંતોને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

'કર્મયોગી ક્ષમતા કનેક્ટ' (Karmayogi Kshamata Connect) તમામ ક્ષેત્રોમાં ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકર્તાઓને સશક્ત બનાવવા માટે એક પાયાની પહેલ તરીકે શરૂ કરવામાં આવી હતી. iGOT કર્મયોગી પ્લેટફોર્મ દ્વારા બહુવિધ પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં વિતરિત કરવામાં આવતી આ પહેલ અધિકારીઓને રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓ, સહભાગી શાસન, ડિજિટલ સુરક્ષા અને ઉભરતી ટેકનોલોજી વિશેના જ્ઞાનથી સજ્જ કરે છે, જે તેમની ભૂમિકાઓને વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન સાથે જોડે છે.

'કર્મયોગી કર્તવ્ય કાર્યક્રમ', એક રાષ્ટ્રીય વર્તણૂકીય તાલીમ કાર્યક્રમ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય 'સેવા ભાવ' ને પ્રોત્સાહન આપીને જાહેર સેવાના નૈતિક મૂલ્યોને બદલવાનો છે. ખાસ કરીને પાયાના સ્તરે આશરે 1.3 કરોડ અધિકારીઓને લક્ષ્યમાં રાખીને, તે પ્રતિભાવશીલતા અને જવાબદારી કેળવવા માટે ડિજિટલ લર્નિંગ, રૂબરૂ તાલીમ અને જૂથ ચર્ચાઓના મિશ્રિત અભિગમને અપનાવે છે.

વાસ્તવિક દુનિયામાં શિક્ષણના ઉપયોગને સાંકળવા માટે iGOT કર્મયોગી પર એક નવીન 'ટ્રસ્ટ-બેઝ્ડ પીઅર એસેસમેન્ટ ફ્રેમવર્ક' (Trust-Based Peer Assessment Framework) રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે સાથીદારો અને સુપરવાઇઝરી રિવ્યુ દ્વારા કૌશલ્યોની પુષ્ટિ કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે, જે પરિણામ-સંચાલિત ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

અમૃત જ્ઞાન કોષ (AGK) માટે AI-સંચાલિત 'કેસ સ્ટડી સ્યુટ', જે સિવિક ઇનોવેશન ફાઉન્ડેશન (Civis) સાથે મળીને વિકસાવવામાં આવ્યો છે, તેમાં કેસ-આધારિત શિક્ષણ અને અભ્યાસક્રમ સંકલનને સમર્થન આપવા માટે 'કેસ સ્ટડી એનાલાઇઝર' અને 'કેસ કનેક્ટ' જેવા સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. આ પહેલોનો સામૂહિક ઉદ્દેશ્ય લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરી મજબૂત કરવાનો, જવાબદારી સુધારવાનો અને ક્ષમતા નિર્માણને શાસનના પરિણામો સાથે જોડવાનો છે.

મિશન કર્મયોગી, જે પાંચ વર્ષ પૂર્ણ કરે છે, તે નિયમ-આધારિત અભિગમોમાંથી જ્ઞાન, કૌશલ્ય, વર્તન અને વલણને એકીકૃત કરતા યોગ્યતા-સંચાલિત ફ્રેમવર્ક તરફ માળખાકીય પરિવર્તન દર્શાવે છે. ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા મોટા પાયે શિક્ષણની ઍક્સેસ સક્ષમ કરીને અને તાલીમને કાર્યક્ષમતા અને શાસનના પરિણામો સાથે જોડીને, મિશન દ્વારા સમગ્ર સરકારમાં સતત ક્ષમતા નિર્માણ માટે મજબૂત પાયો નાખવામાં આવ્યો છે. સાધના સપ્તાહ આ પાયા પર નિર્મિત છે અને તેનાથી વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન સાથે સુસંગત કુશળ, પ્રતિભાવશીલ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સિવિલ સર્વિસના નિર્માણને વધુ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.

ઉદ્ઘાટન સત્રમાં દેશભરમાંથી વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, મંત્રાલયો, વિભાગો, તાલીમ સંસ્થાઓ, રાજ્યોના પ્રતિનિધિઓ અને અન્ય હિતધારકોએ ભાગ લીધો હતો. આ પ્રસંગે ક્ષમતા નિર્માણ આયોગના સભ્યો અને કર્મયોગી ભારતના CEO ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com