એક્સેસ એન્ડ બેનિફિટ-શેરિંગ (ABS) પરના નાગોયા પ્રોટોકોલ હેઠળ ઇન્ટરનેશનલી રેકગ્નાઇઝ્ડ સર્ટિફિકેટ્સ ઓફ કમ્પ્લાયન્સ (IRCCs) જારી કરવામાં ભારત વૈશ્વિક નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જે વિશ્વભરમાં જારી કરાયેલા તમામ પ્રમાણપત્રોના 56 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. ABS ક્લિયરિંગ-હાઉસ પરના નવીનતમ ડેટા અનુસાર, ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે કુલ 6,311 માંથી 3,561 IRCCs જારી કર્યા છે, જે તેને પ્રોટોકોલના અમલીકરણમાં અન્ય તમામ દેશો કરતા ઘણો આગળ રાખે છે.

પારદર્શિતા અને જવાબદારીને પ્રોત્સાહન આપતા વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ એવા ABS ક્લિયરિંગ-હાઉસ પર નોંધાયેલા 142 દેશોમાંથી અત્યાર સુધી માત્ર 34 દેશોએ જ IRCCs જારી કર્યા છે. ભારત પછી ફ્રાન્સ 964 પ્રમાણપત્રો સાથે બીજા ક્રમે છે, ત્યારબાદ સ્પેન (320), આર્જેન્ટિના (257), પનામા (156) અને કેન્યા (144) આવે છે. આ જૈવિક સંસાધનો અને તેનાથી સંબંધિત જ્ઞાનના ન્યાયી અને પારદર્શક ઉપયોગ પ્રત્યે ભારતની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરે છે.

નાગોયા પ્રોટોકોલ હેઠળ, આનુવંશિક સંસાધનો અને સંબંધિત પરંપરાગત જ્ઞાનની પહોંચ પ્રદાન કરતા દેશોએ IRCCs જારી કરવા જરૂરી છે. આ પ્રમાણપત્રો સત્તાવાર પુરાવા તરીકે કામ કરે છે કે 'પ્રાયર ઇન્ફોર્મ્ડ કન્સેન્ટ' (પૂર્વ જાણકારી સાથેની સંમતિ) મેળવવામાં આવી છે અને સંસાધનોના વપરાશકર્તાઓ અને પ્રદાતાઓ વચ્ચે 'મ્યુચ્યુઅલી એગ્રીડ ટર્મ્સ' (પરસ્પર સહમત શરતો) સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. ત્યારબાદ તેની વિગતો ABS ક્લિયરિંગ-હાઉસ પર અપલોડ કરવામાં આવે છે.

IRCCs આનુવંશિક સંસાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે થાય છે - સંશોધન અને નવીનતાથી લઈને અંતિમ વ્યાપારી ઉપયોગો સુધી - તે ટ્રેક કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે લાભો પ્રદાતા દેશ સાથે ન્યાયી રીતે વહેંચવામાં આવે છે.

ભારતનું આ અગ્રણી સ્થાન બાયોલોજિકલ ડાયવર્સિટી એક્ટ, 2002 હેઠળ તેના ABS ફ્રેમવર્કનું અસરકારક અમલીકરણ દર્શાવે છે, જે કેન્દ્રીય સ્તરે નેશનલ બાયોડાયવર્સિટી ઓથોરિટી, રાજ્ય સ્તરે સ્ટેટ બાયોડાયવર્સિટી બોર્ડ્સ/યુનિયન ટેરિટરી બાયોડાયવર્સિટી કાઉન્સિલ અને સ્થાનિક સ્તરે બાયોડાયવર્સિટી મેનેજમેન્ટ કમિટીઓ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે. સુવ્યવસ્થિત પ્રક્રિયાઓ અને મજબૂત સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સ દ્વારા અરજીઓની કાર્યક્ષમ પ્રક્રિયા શક્ય બની છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓનું પાલન સુનિશ્ચિત થયું છે.

આ સિદ્ધિ વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા શાસનમાં ભારતની સક્રિય ભૂમિકા અને જૈવિક સંસાધનોના ઉપયોગથી ઉદ્ભવતા લાભોની ન્યાયી અને સમાન વહેંચણીને પ્રોત્સાહન આપવાના તેના સતત પ્રયાસોને રેખાંકિત કરે છે. તે જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને ટકાઉ ઉપયોગ પરના આંતરરાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો સાથે પણ સુસંગત છે, જે વૈશ્વિક પર્યાવરણીય કરારોના અમલીકરણમાં મુખ્ય ખેલાડી તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત બનાવે છે.

 

SM/IJ/GP/JT

(રીલીઝ આઈડી: 2247172) મુલાકાતી સંખ્યા : 18