ಕೇಂದ್ರ ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶ ಕಚೇರಿ (ಎನ್.‌ಎಸ್.‌ಒ.) ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ "ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು - 2026" ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಸಚಿವಾಲಯದ http://www.mospi.gov.in ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

2. ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಧನ ಸರಕುಗಳ (ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಲಿಗ್ನೈಟ್, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಮೀಸಲು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಆಮದು/ರಫ್ತು ಬಗ್ಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾಹಿತಿ ಕೋಷ್ಟಕ(ಡೇಟಾಸೆಟ್)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಿನ್ನ ಕೋಷ್ಟಕಗಳು (ಇಂಧನ ಸಮತೋಲನದಂತೆ), ಗ್ರಾಫ್‌ ಗಳು (ಸ್ಯಾಂಕಿಕ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಂತೆ) ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಇಂಧನ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

3. ಪ್ರಕಟಣೆಯ 33 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯು ದೇಶೀಯ ಇಂಧನ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಹರಿವು, ವಿಶ್ವ ಇಂಧನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ; ಇ-ಹರಾಜಿನ ಮೂಲಕ ದೇಶೀಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಳಕೆ, ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕೋಕಿಂಗ್ ಅಲ್ಲದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ-ವಲಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ದತ್ತಾಂಶ ಅಂತರವನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ಎ.ಎಸ್.ಐ.) ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿಲ್ಲರೆ/‌ ಮರುಮಾರಾಟಗಾರರ ಮೂಲಕ ಎಚ್.‌ಎಸ್.‌ಡಿ. ಯ ಉದ್ಯಮವಾರು ವಿತರಣೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಮತ್ತು ಸಾಗರ/ಸಮುದ್ರ ಬಂಕರ್ ಡೇಟಾದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆ/ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

4. ಅಂತಿಮ-ಬಳಕೆಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಇಂಧನ ಸರಕುಗಳ ವಲಯವಾರು ಅಂತಿಮ-ಬಳಕೆಯ ಬಳಕೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ತಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

5. 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕಳೆದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 2.95% ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ (ಟಿಪಿಇಎಸ್) ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 9,32,816 ಕೆ.ಟಿ.ಒ.ಇ. (ಕಿಲೋ  ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಮಾನದಂಡ) ರಷ್ಟು ಇದೆ.

• ಭಾರತವು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬೃಹತ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 31, 25 ರಂದು 47,04,043 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೌರಶಕ್ತಿಯು 2023-24 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 748,990 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಂದ 2024-25 ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 33,43,378 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಗಳಿಗೆ ಅಗಾಧವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸುಮಾರು 71%), ಹಾಗೂ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ (11,63,856 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ (1,33,410). ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಈ ಆರು (6) ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ – ಅಂದರೆ , ರಾಜಸ್ಥಾನ (23.70%), ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (14.26%), ಗುಜರಾತ್ (9.10%), ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (9.1%), ಕರ್ನಾಟಕ (8.59%) ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ (8.09%) ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ (ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯೇತರ ಸೇರಿದಂತೆ) ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 31-ಮಾರ್ಚ್-2016 ರಂದು 90,134 ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್‌ ಗಳಿಂದ, 31-ಮಾರ್ಚ್-2025 ರಂದು 2,29,346 ಮೆಗಾ ವ್ಯಾಟ್‌ ಗಳಿಗೆ ಏರಿದೆ, ಇದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 10.93% ಸಿ.ಎ.ಜಿ.ಆರ್. ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.‌

• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯೇತರ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ) ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2015-16ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ 1,89,314 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ, 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 4,16,823 ಗಿಗಾವ್ಯಾಟ್  ಗೆ ಏರಿದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 9.17% ಸಿ.ಎ.ಜಿ.ಆರ್. ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.‌

• ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಇಂಧನ ಬಳಕೆ 2015-16ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 15,296 ಮೆಗಾ ಜೌಲ್/ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 18,096 ಮೆಗಾ ಜೌಲ್/ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 1.89% ಸಿ.ಎ.ಜಿ.ಆರ್. ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.‌

• ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ನಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಡಿತದಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. 2015-16ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22% ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ನಷ್ಟವು 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 17% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

• ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪ್ರಬಲ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ (ಲಿಗ್ನೈಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ 2015-16ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 3,87,761 ಕೆ.ಟಿ.ಒ.ಇ. ನಿಂದ 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 5,52,315 ಕೆ.ಟಿ.ಒ.ಇ.  ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.

• ವಿವಿಧ ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನದ ಒಟ್ಟು ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆ (ಟಿ.ಎಫ್.‌ಸಿ.) ಕೂಡ ಸ್ಥಿರವಾದ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇಂಧನದ ಟಿ.ಎಫ್.‌ಸಿ. 2015-16ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 4,69,212 ಕೆ.ಟಿ.ಒ.ಇ.ನಿಂದ 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 608,578 ಕೆ.ಟಿ.ಒ.ಇ.  ಗೆ 30.41% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾಲದ ಒಳಹರಿವು ಸಹ ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ ₹ 1,688 ಕೋಟಿಯಿಂದ, 2025 ರಲ್ಲಿ ₹ 10,325 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿದೆ, ಇದು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

*****