નવી દિલ્હી ખાતે આજે ભારત ઇલેક્ટ્રિસિટી સમિટ 2026 ના ત્રીજા દિવસે (21.3.2026) ભારત-આફ્રિકા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકની અધ્યક્ષતા કેન્દ્રીય ઊર્જા મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

આ બેઠકમાં ઊર્જા અને નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા રાજ્ય મંત્રી શ્રી શ્રીપદ નાયક, હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી શ્રી નાયબ સિંહ સૈની, મલાવી સરકારના ઊર્જા અને ખાણકામ મંત્રી ડૉ. જીન મથાંગા, આફ્રિકા50 ના CEO એલેન એબોબિસે, અનેક આફ્રિકન દેશોના મંત્રીઓ, આફ્રિકન યુનિયન અને આફ્રિકા50 ના નેતાઓ, રાજદૂતો, હાઈ કમિશનરો, પાવર યુટિલિટીઝના પ્રતિનિધિઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, વિકાસ ભાગીદારો અને ઉદ્યોગ જગતના નેતાઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ચર્ચાઓએ એક સ્પષ્ટ અને પ્રગતિશીલ વિઝન પ્રતિબિંબિત કર્યું કે ભારત અને આફ્રિકાના નક્કર પરિણામો આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, એક માળખાગત અને કાર્ય-લક્ષી ભાગીદારી દ્વારા તેમના જોડાણને ગાઢ બનાવશે. બેઠકમાં પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે ભારત અને આફ્રિકા પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા વિસ્તરણ, પરસ્પર જોડાયેલ ગ્રીડ પ્રણાલીઓના વિકાસ, ઊર્જા સંગ્રહ અને લચીલા ઉકેલોની પ્રગતિ અને સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ દ્વારા ક્ષમતા નિર્માણના ક્ષેત્રોમાં નજીકથી કામ કરશે. વિશ્વસનીય, સસ્તી અને ટકાઉ ઊર્જા વપરાશ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતના સાબિત થયેલા અનુભવ અને આફ્રિકાની વધતી જતી ક્ષમતાનો લાભ લેવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. બંને પક્ષોએ રોકાણ-લક્ષી સહયોગ, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય એક સર્વસમાવેશક, ન્યાયી અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર ઊર્જા ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે જે લાંબા ગાળાના સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તનને પ્રોત્સાહન આપે છે.

સભાને સંબોધતા શ્રી મનોહર લાલે જણાવ્યું હતું કે આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા, ગૌરવ સુનિશ્ચિત કરવા અને તકો ખોલવા માટે ઊર્જા નિર્ણાયક છે, અને વૈશ્વિક ઊર્જા કનેક્ટિવિટી માટે પરિવર્તનકારી માર્ગ તરીકે One Sun, One World, One Grid ના વિઝન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મંત્રીશ્રીએ આફ્રિકન ભાગીદારોનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું અને વિશ્વસનીય, સસ્તી અને ટકાઉ ઊર્જા હાંસલ કરવા માટેની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે નોંધ્યું કે ભારત અને આફ્રિકા, જે વૈશ્વિક વસ્તીના લગભગ એક તૃતીયાંશ ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેઓ સર્વસમાવેશક, સમાન અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર વિકાસ માટે સમાન આકાંક્ષાઓ ધરાવે છે. ઊર્જાની ખાધથી લઈને વધારા (સરપ્લસ) સુધીની ભારતની સફર અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જામાં તેની ઝડપી વૃદ્ધિને હાઇલાઇટ કરતા તેમણે જણાવ્યું કે આ અનુભવો આફ્રિકા માટે વ્યવહારુ અને સ્કેલેબલ મોડલ ઓફર કરે છે. તેમણે કેન્યા ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટ સહિત આફ્રિકા50 અને પાવર ગ્રીડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ વચ્ચેના સહયોગને એક મજબૂત ઉદાહરણ તરીકે ટાંક્યું કે કેવી રીતે નવીન ધિરાણ, ટેકનિકલ કુશળતા અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી સ્થિતિસ્થાપક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રદાન કરી શકે છે.

શ્રી મનોહર લાલે સહકારના મુખ્ય ક્ષેત્રોની રૂપરેખા આપી હતી, જેમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા વિસ્તરણ, ગ્રીડ આધુનિકીકરણ, ઊર્જા સંગ્રહ અને લવચીકતા, અને સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ સાથે ક્ષમતા નિર્માણનો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે આફ્રિકા સાથે સહયોગ ગાઢ બનાવવાની ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરી. તેમણે એમ કહીને નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે ભારત-આફ્રિકા ઊર્જા સહયોગ વ્યવહારિક (transactional) નથી પરંતુ પરિવર્તનકારી (transformational) છે, જે સહ-નિર્માણમાં મૂળ ધરાવે છે, અને આ સહિયારી સફરમાં વિશ્વાસુ ભાગીદાર તરીકે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.

શ્રી શ્રીપદ નાયકે ભાર મૂક્યો હતો કે ભારત-આફ્રિકા ભાગીદારી ઈરાદાથી ક્રિયા તરફ આગળ વધવી જોઈએ, ઊર્જા પહોંચને માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિતરણ તરીકે નહીં, પરંતુ આર્થિક પરિવર્તનના પ્રેરક તરીકે પુનઃવ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. તેમણે સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિના પાયા તરીકે તમામ માટે વિશ્વસનીય, સસ્તી અને ટકાઉ ઊર્જા સુનિશ્ચિત કરવા માટેની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે આ ભાગીદારી એવા વિઝન દ્વારા માર્ગદર્શિત છે જે સર્વસમાવેશક, ન્યાયી અને ભવિષ્યલક્ષી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય લાંબા ગાળાની અસર ઉભી કરવાનો અને ભારત અને આફ્રિકા બંનેના સમુદાયોને સશક્ત બનાવવાનો છે.

હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી શ્રી નાયબ સિંહ સૈનીએ ટકાઉ સુશાસન માટે હરિયાણાની પ્રતિબદ્ધતાની પુષ્ટિ કરી, અસરકારક સિંચાઈ પાણી વ્યવસ્થાપનને પ્રગતિના પાયાના પથ્થર તરીકે ભારપૂર્વક જણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે ભાગીદારી, વર્ચસ્વ નહીં; સહકાર, સ્પર્ધા નહીં એ ભારત અને આફ્રિકા માટે સહિયારા મૂલ્યો હોવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે હરિયાણા અને આફ્રિકન રાષ્ટ્રો વચ્ચેની ભાગીદારી ઊર્જા વ્યવસ્થાપન, ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને કૃષિ સહયોગના સ્તંભો પર બનેલી છે.

વૈશ્વિક રોકાણનો પરિપ્રેક્ષ્ય રજૂ કરતા, આફ્રિકા50 ના CEO શ્રી એલેન એબોબિસે જણાવ્યું હતું કે અમે મદદ (aid) નથી ઈચ્છી રહ્યા, અમે પ્રભાવ અને વળતર માટે રોકાણ ઈચ્છી રહ્યા છીએ. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે આફ્રિકા સંકલિત આયોજન અને નવા રોકાણ માળખા દ્વારા સમર્થિત બેન્કેબલ પ્રોજેક્ટ ડેવલપમેન્ટ, ટ્રાન્સમિશન વિસ્તરણ અને ખાનગી મૂડી એકત્રીકરણ પર વધુને વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.

ડૉ. જીન મથાંગા જણાવ્યું હતું કે ગ્રામીણ અને દૂરના વિસ્તારો માટે ઓછા ખર્ચના સોલર સોલ્યુશન્સ, પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અને ભારતીય છાપ ધરાવતા મજબૂત ઊર્જા સંક્રમણ સહિત પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પહેલો દ્વારા ટકાઉ વિકાસ અને લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂર છે. તેમણે વિદ્યુતીકરણ, ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ અને સ્માર્ટ મીટરિંગ, ગ્રીડ અને માઈક્રોગ્રીડ પર સહકારને અગ્રતા આપવા માટે આહવાન કર્યું હતું, જે આફ્રિકાના સર્વસમાવેશક પાવર સિસ્ટમના એજન્ડા સાથે સીમલેસ રીતે સંરેખિત છે. આ પ્રયાસો બહુપક્ષીય લાભોનું વચન આપે છે જેમ કે ઉન્નત ઊર્જા સુરક્ષા, ખનિજો સુધી પહોંચ અને વિસ્તૃત બજારો; આફ્રિકા માટે, તેઓ સસ્તી ટેકનોલોજી અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સુધારેલી ગ્રીડ વિશ્વસનીયતા, વિદ્યુતીકરણ અને કાયમી ભાગીદારી પ્રદાન કરે છે, જ્યારે સુરક્ષિત અને સર્વસમાવેશક પાવર સિસ્ટમ્સ બનાવવા માટે આફ્રિકાની વિશાળ સંસાધન ક્ષમતા સાથે ભારતની ટેકનોલોજીકલ શક્તિઓને પૂરક બનાવે છે.

ભારત-આફ્રિકા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ઊર્જા, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ક્ષમતા નિર્માણ પર મજબૂત ભાર સાથે ટકાઉ વિકાસ માટે સહયોગી અને પરસ્પર ફાયદાકારક માળખું બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે. તે આફ્રિકાના વિકસતા વિકાસના માર્ગને, ખાસ કરીને વિદ્યુતીકરણ, પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા અને ગ્રીડ કનેક્ટિવિટીમાં સમર્થન આપવા માટે મોડેલ તરીકે ભારતના અનુભવ અને ક્ષમતાઓનો લાભ લે છે. આફ્રિકા50 જેવી સંસ્થાઓ અને ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ જેવી પહેલો દ્વારા, ભાગીદારી રોકાણ, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને સોલર રૂફટોપ, હાઇડ્રો-સોલર ઇન્ટિગ્રેશન, મિની ગ્રીડ અને વિકેન્દ્રિત ઊર્જા પ્રણાલી જેવા સ્કેલેબલ સોલ્યુશન્સને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિને વેગ આપવા માટે નીતિ વિષયક માળખા, જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી અને માનવ સંસાધન વિકાસ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આખરે, ભાગીદારીનો ઉદ્દેશ્ય ઊર્જા પહોંચના અંતરને પૂરવા, પ્રાદેશિક એકીકરણ વધારવા અને આફ્રિકન રાષ્ટ્રોમાં લાંબા ગાળાની પરિવર્તનકારી અસર ઊભી કરવાનો છે.

SM/NP/JD