ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવા વિતરણને મજબૂત કરવાના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે, 10 માર્ચ 2026 ના રોજ કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા JJM 2.0 ની મંજૂરી બાદ આજે ગુજરાત, હરિયાણા, હિમાચલ પ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને ગોવા રાજ્યો સાથે જલ જીવન મિશન (JJM) 2.0 હેઠળ સુધારા-લક્ષી સમજૂતી કરાર (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ MoUs વિડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા યોજાયેલી અલગ-અલગ નિર્ધારિત બેઠકો દરમિયાન, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલની હાજરીમાં કરવામાં આવ્યા હતા, જેઓ દરેક બેઠકમાં વર્ચ્યુઅલી જોડાયા હતા.

ગુજરાત સાથેના MoU પર ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ અને ગુજરાતના પાણી પુરવઠા અને જળ સંપત્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ઈશ્વરસિંહ પટેલની હાજરીમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા; જેઓ ગુજરાત સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે વર્ચ્યુઅલી આ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.

ગુજરાત માટે, MoU પર શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાયક, સંયુક્ત સચિવ (જળ), DDWS, અને સુશ્રી શાહમીના હુસૈન, અગ્ર સચિવ, પાણી પુરવઠા વિભાગ, ગુજરાત વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. ડૉ. વિક્રાંત પાંડે, મુખ્યમંત્રીના અધિક અગ્ર સચિવ અને ગુજરાત સરકારના રેસિડેન્ટ કમિશનરે MoU ની આપ-લે કરી હતી.

કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગના મુખ્ય પગલા તરીકે, હરિયાણા રાજ્ય સાથેના MoU પર સવારે 11 વાગ્યે મુખ્યમંત્રી શ્રી નાયબ સિંહ સૈની, શ્રી રણબીર ગંગવા, PHED મંત્રી અને રાજ્યના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓની વર્ચ્યુઅલ હાજરીમાં ઔપચારિક રીતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ MoU પર શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાયક, સંયુક્ત સચિવ (જળ), DDWS, અને શ્રી મોહમ્મદ શાયન, કમિશનર અને સચિવ, હરિયાણા સરકાર, PHED વચ્ચે હસ્તાક્ષર અને આપ-લે કરવામાં આવી હતી.

છત્તીસગઢ અને હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યો માટે, MoU હસ્તાક્ષર અનુક્રમે સવારે 11:35 અને બપોરે 12:15 વાગ્યે થયા હતા. છત્તીસગઢ સાથેના MoU પર શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાયક, સંયુક્ત સચિવ (જળ) અને શ્રી રાજેશ સુકુમાર ટોપ્પો, સચિવ, PHED, છત્તીસગઢ સરકાર વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, અને છત્તીસગઢના મુખ્યમંત્રી શ્રી વિષ્ણુ દેવ સાય, નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી અરુણ સાવ અને રાજ્યના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓની વર્ચ્યુઅલ હાજરીમાં રેસિડેન્ટ કમિશનર શ્રીમતી શ્રુતિ સિંઘ દ્વારા આપ-લે કરવામાં આવી હતી.

હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્ય સાથેના MoU પર શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાયક, સંયુક્ત સચિવ (જળ), DDWS, જલ શક્તિ મંત્રાલય અને ડૉ. અભિષેક જૈન, સચિવ (JSV), હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર વચ્ચે મુખ્યમંત્રી શ્રી સુખવિંદર સિંહ સુખુ, નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી મુકેશ અગ્નિહોત્રી, એન્જિનિયર-ઇન-ચીફ અંજુ શર્મા અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓની વર્ચ્યુઅલ હાજરીમાં હસ્તાક્ષર અને આપ-લે કરવામાં આવી હતી.

MoU હસ્તાક્ષર દરમિયાન પેયજલ અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, જેમાં શ્રી અશોક કે. કે. મીના, સચિવ, DDWS, શ્રી કમલ કિશોર સોન, અધિક સચિવ અને મિશન ડાયરેક્ટર, નેશનલ જલ જીવન મિશન (NJJM) સહિતના અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ગોવા રાજ્ય સાથેના MoU પર શ્રીમતી સ્વાતિ મીના નાયક, સંયુક્ત સચિવ (જળ), DDWS, જલ શક્તિ મંત્રાલય અને શ્રી સરપ્રીત સિંહ ગિલ, કમિશનર કમ સચિવ (જળ સંપત્તિ), ગોવા સરકાર વચ્ચે ગોવાના મુખ્યમંત્રી ડૉ. પ્રમોદ સાવંત અને ગોવા સરકારના સામાજિક કલ્યાણ, પેયજળ, વિકલાંગ વ્યક્તિઓનું સશક્તિકરણ, નદી નેવિગેશન મંત્રી શ્રી સુભાષ ફાલ દેસાઈની વર્ચ્યુઅલ હાજરીમાં હસ્તાક્ષર અને આપ-લે કરવામાં આવી હતી.

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનરી નેતૃત્વમાં “હર ઘર જલ” નું લક્ષ્ય આજે ગ્રામીણ ભારતના લોકોના જીવનમાં પરિવર્તનનું એક શક્તિશાળી સાધન બની રહ્યું છે. “હર ઘર જલ, હર ગ્રામ સુજલ” ના ઉદ્દેશ્ય સાથે, જલ જીવન મિશન ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગૌરવ, આરોગ્ય અને સશક્તિકરણ વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે લોક-કેન્દ્રિત ચળવળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. નળ દ્વારા પાણી પુરવઠાની જોગવાઈએ માત્ર દૈનિક જીવનને વધુ અનુકૂળ બનાવ્યું નથી પરંતુ મહિલાઓને પાણી લાવવાની મહેનતમાંથી મુક્ત કરી છે, જેનાથી તેઓ આત્મ-વિકાસ માટે સમય અને તકો મેળવી શકે છે. સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત પીવાના પાણીની પહોંચ આરોગ્યના પરિણામોને મજબૂત કરે છે, સ્વચ્છતામાં સુધારો કરે છે અને સમુદાયોમાં સામાજિક ગૌરવને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

તાજેતરની સંસદીય ચર્ચાઓનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે કેન્દ્ર સરકાર ભ્રષ્ટાચાર સામે શૂન્ય-સહિષ્ણુતાની નીતિ અપનાવે છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જલ જીવન મિશન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવતા તમામ કાર્યોમાં ગુણવત્તા, પારદર્શિતા અને જવાબદારી માર્ગદર્શક હોવી જોઈએ. તેમણે બંને રાજ્યોને ગુણવત્તાના ધોરણોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી જેથી કરીને બનાવવામાં આવેલી મિલકતો લાંબા ગાળા સુધી કાર્યરત અને ટકાઉ રહે.

રાજ્ય-વિશિષ્ટ સંદર્ભોને સંબોધતા, શ્રી પાટીલે ગુજરાતના સતત અમલીકરણ અને નેતૃત્વ, હરિયાણાના અનુકરણીય વહીવટી સંકલન અને ટેકનોલોજી-સંચાલિત પારદર્શિતા, પડકારજનક પહાડી ભૂપ્રદેશ અને થીજી ગયેલી આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં હિમાચલ પ્રદેશની પીવાના પાણીની સેવાઓ અને જશપુર, સુકમા અને બીજાપુર જેવા પછાત જિલ્લાઓમાં કવરેજને વેગ આપવા પર છત્તીસગઢના ફોકસ તેમજ રિચાર્જ સિસ્ટમ્સ અને મલ્ટિ-વિલેજ સ્કીમ્સને મજબૂત બનાવવાની પ્રશંસા કરી હતી.

તેમણે કાર્યક્રમના અસરકારક અમલીકરણ અને જલ જીવન મિશન દ્વારા સમગ્ર રાજ્યમાં સુરક્ષિત પીવાના પાણીની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા બદલ ગોવાની પણ પ્રશંસા કરી હતી. મુખ્યમંત્રીના નેતૃત્વ અને રાજ્યના અધિકારીઓના પ્રયાસોની નોંધ લેવામાં આવી હતી. ગોવા જેવા દરિયાકાંઠાના રાજ્યમાં, ખારાશવાળી સ્થિતિ હોવા છતાં સ્વચ્છ પીવાનું પાણી પૂરું પાડવું એ વિશ્વસનીય સેવા વિતરણ પ્રત્યેની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

શ્રી પાટીલે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જલ જીવન મિશન માત્ર એક યોજના નથી, પરંતુ જીવનને પ્રભાવિત કરતું મિશન છે જે આરોગ્ય, ગૌરવ અને જીવનની ગુણવત્તામાં, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને ગ્રામીણ સમુદાયો માટે પાયાના સુધારા લાવી રહ્યું છે. તેથી, દરેક ગામમાં નિયમિત અને સતત પીવાના પાણીનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત થવો જોઈએ, અને જાહેર ફરિયાદોનો તાત્કાલિક નિકાલ થવો જોઈએ.

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ જણાવ્યું હતું કે ગુજરાત સરકારે હંમેશા કેન્દ્ર સરકાર સાથે સહયોગમાં કામ કર્યું છે. તેમણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે રાજ્ય સરકાર MoU ના તમામ મુદ્દાઓનું પાલન કરશે અને ખાતરી આપી કે ગુજરાત ગુણવત્તાયુક્ત કાર્યો, સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની લાંબા ગાળાના ટકાઉપણા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને JJM 2.0 હેઠળ કલ્પના કરાયેલ માળખાકીય સુધારાઓના સમયસર અમલીકરણ અને કડક પાલન દ્વારા તેના પર મૂકવામાં આવેલા વિશ્વાસને જાળવી રાખશે.

હરિયાણાના મુખ્યમંત્રી શ્રી નાયબ સિંહ સૈનીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે જલ જીવન મિશન 2.0 કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચેની ભાગીદારીને મજબૂત કરવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વમાં જળ સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ અગ્રતા આપવામાં આવી છે, પાણીને જીવન, આરોગ્ય અને ગૌરવ માટે આવશ્યક ગણવામાં આવ્યું છે અને ખાતરી આપી છે કે રાજ્ય કાર્યક્ષમતા સાથે લાસ્ટ માઇલ કનેક્ટિવિટી સુનિશ્ચિત કરશે.

શ્રી વિષ્ણુ દેવ સાય, છત્તીસગઢના મુખ્યમંત્રીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે છત્તીસગઢ એક આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતું રાજ્ય છે જેમાં ભૌગોલિક રીતે દૂરના અને પડકારરૂપ ગ્રામીણ વસવાટો છે, અને દરેક ગ્રામીણ ઘરને સુરક્ષિત અને પર્યાપ્ત પીવાનું પાણી પૂરું પાડવા માટે રાજ્યની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે MoU પર હસ્તાક્ષર થવાથી પીવાના પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણામાં વધુ મજબૂતી આવશે, જેમાં સ્ત્રોત વૃદ્ધિ અને રિચાર્જ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે. આદિવાસી અને પાછળ રહી ગયેલા પ્રદેશોમાં લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી પર ભાર મૂકતા, તેમણે ખાતરી આપી હતી કે રાજ્ય જલ જીવન મિશન હેઠળ સર્વસમાવેશક કવરેજ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્રિત પ્રયાસો સાથે કામ કરી રહ્યું છે.

હિમાચલ પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી શ્રી સુખવિંદર સિંહ સુખુએ પીવાના પાણીના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આગળ વધારવામાં રાજ્યને આપેલા સતત સહયોગ બદલ કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલનો હાર્દિક આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. હિમાચલ પ્રદેશની વિશિષ્ટ ભૌગોલિક અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓને હાઇલાઇટ કરતા તેમણે પાણી પુરવઠા પ્રણાલીની સંદર્ભ-વિશિષ્ટ ડિઝાઇન અને અમલીકરણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો, અને નોંધ્યું હતું કે શિવાલિક હિલ્સ, મધ્ય-હિમાલયન પટ્ટા અને ઉચ્ચ હિમાલયના વિસ્તારોમાં, ખાસ કરીને થીજી જતી પરિસ્થિતિઓમાં ખર્ચ અને ટેકનિકલ જટિલતાઓ નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે. સંસ્થાકીય મોરચે, તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે રાજ્યએ મોટાભાગના પ્રદેશોમાં પંચાયતોની સંડોવણી પહેલેથી જ સક્ષમ કરી દીધી છે અને ગ્રામ પંચાયતોને વપરાશકર્તા શુલ્ક વસૂલવા અને સ્થાનિક સ્તરે સંચાલન અને જાળવણી (O&M) ખર્ચનું સંચાલન કરવા સક્ષમ બનાવવા માટે સતત કામ કરી રહ્યું છે.

ગોવાના મુખ્યમંત્રી ડૉ. પ્રમોદ સાવંતે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણથી આગળ વધીને સેવા વિતરણના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા, પાણીની ગુણવત્તા અને લાંબા ગાળાની કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે MoU પર હસ્તાક્ષર થવાથી લાસ્ટ માઇલ કનેક્ટિવિટી, સંસ્થાકીય જવાબદારી અને સ્થાનિક સ્તરે કન્વર્જન્સ મજબૂત થશે. પંચાયતોની ભૂમિકાને રેખાંકિત કરતા, તેમણે સંચાલન અને જાળવણીના સંચાલનમાં સ્થાનિક સંસ્થાઓને સશક્ત બનાવવા, સમુદાયની માલિકીને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા પ્રણાલીની નાણાકીય ટકાઉપણા સુનિશ્ચિત કરવાના ચાલુ પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

સુધારા-લક્ષી MoU ગ્રામ પંચાયતની આગેવાની હેઠળના, સેવા-આધારિત અને સમુદાય-કેન્દ્રિત ગ્રામીણ જળ શાસન મોડેલને ફરજિયાત બનાવે છે, જે જલ જીવન મિશન 2.0 ના ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત છે.

વધારેલી નાણાકીય જોગવાઈ સાથે ડિસેમ્બર 2028 સુધી જલ જીવન મિશનનું વિસ્તરણ, ખાતરીપૂર્વક સેવા વિતરણ તરફ કાર્યક્રમને પુનઃરચિત અને પુનઃલક્ષિત કરવા માંગે છે, જેમાં કાર્યક્ષમતા, પાણીની ગુણવત્તા, સ્ત્રોત ટકાઉપણા અને સમુદાયની માલિકી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી JJM 2.0 ને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓ માટે એક મજબૂત અને ટકાઉ રાષ્ટ્રીય મોડેલ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

સુધારા-લક્ષી MoU એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે દરેક ગ્રામીણ ઘરને પર્યાપ્ત જથ્થામાં અને નિર્ધારિત ગુણવત્તામાં નિયમિત ધોરણે પીવાના પાણીના પુરવઠાની પહોંચ મળે, જે મજબૂત સમુદાય ભાગીદારી (જન ભાગીદારી) અને ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીના ટકાઉ સંચાલન અને જાળવણી માટે માળખાકીય સુધારાઓ લાવીને વિકસિત ભારત @2047 ના રાષ્ટ્રીય વિઝન સાથે સંલગ્ન ગ્રામીણ સમુદાયોના જીવનધોરણમાં વધારો કરશે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2243214) મુલાકાતી સંખ્યા : 23