જમીનથી 35,000 ફૂટ ઉપર, સમય ધીમો પડી જાય છે - પણ શરીરની ગતિ પણ ધીમી પડી જાય છે. મર્યાદિત સીટ પર કલાકો વિતાવવાથી સૌથી અનુભવી પ્રવાસી પણ કઠોરતા, થાક અને માનસિક રીતે થાકનો અનુભવ કરે છે. આ આધુનિક મુસાફરી પડકારનો સામનો કરવા માટે, એક સરળ છતાં શક્તિશાળી ઉકેલ છે ઉડાન ભરવી: 'હવાઈ મુસાફરી માટે યોગ' - એક વિચારપૂર્વક રચાયેલ, ફ્લાઇટ દરમિયાન અનુસરવા માટે 5-મિનિટનો વેલનેસ પ્રોટોકોલ.

યોગ મહોત્સવ 2026 દરમિયાન આયુષ મંત્રાલયના માનનીય કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવ દ્વારા શરૂ કરાયેલ આ નવીન પહેલ, વિમાન કેબિનમાં યોગના શાશ્વત જ્ઞાનને લાવે છે, જે તમારી બેઠકને તાજગીભર્યા સ્થાનમાં પરિવર્તિત કરે છે. મોરારજી દેસાઈ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ યોગા દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ, આ પ્રોટોકોલ ખાસ કરીને આજના વારંવાર હવાઈ પ્રવાસીઓ માટે રચાયેલ છે - જે તેમને હવામાં તાજગીભર્યા રહેવાની ઝડપી, સલામત અને અસરકારક રીત પ્રદાન કરે છે.

આ પહેલ પાછળના વિઝન વિશે વાત કરતા, આયુષ મંત્રાલયના માનનીય કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે જણાવ્યું હતું કે, "યોગ એ નિવારક સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારી માટે એક શક્તિશાળી સાધન છે. આ ફ્લાઇટમાં યોગ પ્રોટોકોલ યોગને દરેક જગ્યાએ - 35,000 ફૂટની ઊંચાઈએ પણ - સુલભ બનાવવા માટેની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે જેથી લોકો મુસાફરી કરતી વખતે પણ સક્રિય, હળવા અને સંતુલિત રહી શકે."

ફ્લાઇટમાં યોગ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

હવાઈ ​​મુસાફરી, ખાસ કરીને લાંબા અંતરની મુસાફરી, ઘણીવાર લાંબા સમય સુધી ગતિશીલતા ગુમાવે છે. આના પરિણામે સ્નાયુઓમાં જડતા, રક્ત પરિભ્રમણમાં ખામી, થાક, જેટ લેગ અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ડીપ વેઇન થ્રોમ્બોસિસ (DVT) જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. મુસાફરી સંબંધિત તણાવ અને કેબિન પ્રેશરમાં ફેરફાર સાથે, સરળ સુખાકારી હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.

આ 5-મિનિટનો યોગ પ્રોટોકોલ હળવા હલનચલન, સભાન શ્વાસ અને ટૂંકા ધ્યાન દ્વારા આ પડકારોનો સામનો કરે છે, જે તન અને મન બંનેમાં સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરે છે.

આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ તેના વૈજ્ઞાનિક અને નિવારક પાસા પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું હતું કે, "યોગને તમારી દિનચર્યામાં સામેલ કરવાથી - ફ્લાઇટ જેવી મર્યાદિત જગ્યાઓમાં પણ - રક્ત પરિભ્રમણમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે, તણાવ ઓછો થઈ શકે છે અને એકંદર સુખાકારીને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. આવા વ્યવહારુ પગલાં નિવારક આરોગ્યસંભાળને સરળ અને સુલભ બનાવે છે."

તમારી સીટ પર એક સુખાકારી દિનચર્યા

સરળતા અને સુલભતાને ધ્યાનમાં રાખીને રચાયેલ, આ પ્રોટોકોલને કોઈ ખાસ સાધનોની જરૂર નથી અને બેઠાં-બેઠાં કરી શકાય છે. તે શ્વાસ જાગૃતિ અને માનસિક શાંતિ સાથે શારીરિક ગતિવિધિઓને એકીકૃત રીતે જોડે છે:

1. કેન્દ્રમાં બેસવું (15 સેકન્ડ): પોતાને જમીન સાથે જોડાયેલા હોવાનો અનુભવ કરવા, થોડા ક્ષણની શાંત જાગૃતિ અથવા ઇરાદાથી શરૂઆત કરો.
2. સાંધાના હળવા હલનચલન (45 સેકન્ડ): ખભા ફેરવવા, પગની ઘૂંટીને સ્ટ્રેચ કરવી અને પરિભ્રમણ સુધારવા અને જડતા ઘટાડવા માટે કેટલીક સરળ હિલચાલ.
3. બેસીને કરી શકાય તેવા યોગ આસનો: તાડાસન (પામ ટ્રી પોઝ), બેસીને કરી શકાય તેવા કેટ-કાઉ આસન, કરોડરજ્જુના પરિભ્રમણ અને હળવા પગની હિલચાલ જેવા સંશોધિત પોસ્ચર - તણાવ દૂર કરવા અને મુદ્રામાં સુધારો કરવા માટે.
4. પ્રાણાયામ (શ્વાસ લેવાની કસરતો): ઊંડા શ્વાસ લેવા, અનુલોમ-વિલોમ, ભ્રામરી અને શીતળી - નર્વસ સિસ્ટમને શાંત કરવા અને ઓક્સિજન પ્રવાહ વધારવા માટે.
5. પ્રાણાયામ (શ્વાસ લેવાની પ્રેક્ટિસ): ઊંડા શ્વાસ, અનુલોમ વિલોમ, ભ્રામરી અને શીતળી નર્વસ સિસ્ટમને શાંત કરવા અને ઓક્સિજન પ્રવાહ વધારવા માટે.
6. ધ્યાન (30 સેકન્ડ): મનને તાજું કરવા અને શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક ટૂંકો વિરામ.

વર્તન પરિવર્તન માટેના વ્યાપક અભિગમને મજબૂત બનાવતા, આયુષ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ શ્રીમતી મોનાલિસા દાશે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "આ પહેલ દર્શાવે છે કે યોગને રોજિંદા પરિસ્થિતિઓમાં કેટલી સરળતાથી સમાવી શકાય છે. આવી સરળ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપીને, અમે એક સુખાકારી સંસ્કૃતિ બનાવવાનો ધ્યેય રાખીએ છીએ જે લોકો જ્યાં પણ જાય ત્યાં તેમની સાથે જાય."

નાનો અભ્યાસ, મોટી અસર

ફક્ત પાંચ મિનિટમાં, આ દિનચર્યા આ લાભો પ્રદાન કરી શકે છે:

• રક્ત પરિભ્રમણ સુધારે છે
• સ્નાયુઓની જડતા અને થાક ઘટાડે છે
• તણાવ અને ચિંતામાં રાહત આપે છે
• પાચન અને હાઇડ્રેશન પ્રત્યે જાગૃતિ લાવે છે
• જેટ લેગ સામે લડવામાં મદદ કરે છે

સૌથી અગત્યનું, હવાઈ મુસાફરી દરમિયાન પણ મુસાફરોને તેમના પોતાના સ્વાસ્થ્યની જવાબદારી લેવાની શક્તિ આપે છે.

સ્વાસ્થ્ય, તમે જ્યાં પણ હોવ

યોગની સૌથી મોટી વાત તેની અનુકૂલનક્ષમતા છે. તમે ઘરે હોવ, કામ પર હોવ અથવા વાદળોથી ઉપર હોવ તે દરેક જગ્યાએ તમારી સાથે છે. હવાઈ મુસાફરી માટે રચાયેલ આ ખાસ દિનચર્યા એ યાદ અપાવે છે કે સ્વસ્થ રહેવા માટે સમય કે જગ્યાની જરૂર નથી - ફક્ત એક મજબૂત નિશ્ચયની જરૂર છે.

જેમ જેમ તમે તમારી આગામી સફર માટે તૈયાર થાઓ છો, તેમ તેમ તમારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે થોડો સમય કાઢો. કારણ કે ક્યારેક, દૂર મુસાફરી કરવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો એ છે કે થોભો, ઊંડો શ્વાસ લો અને તમારા આંતરિક સ્વ સાથે ફરીથી જોડાવો.

સારી રીતે ઉડાન ભરો. આરામથી શ્વાસ લો. સંતુલિત રહો.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com