શાળાઓ અને કોલેજોમાં નેશનલ સર્વિસ સ્કીમ (NSS)માં ભાગીદારી વધારવા માટે સેલ્ફ-ફન્ડિંગ યુનિટ્સ (SFUs) ની જોગવાઈ રજૂ કરવામાં આવી છે. SFUs ની સ્થાપના કરતી સંસ્થાઓ ઉપર NSS એકમોને સ્વતંત્ર રીતે ચલાવવા માટે જરૂરી નાણાકીય સંસાધનો એકઠું કરવા માટેની જવાબદારી છે. પ્રવૃત્તિઓને ટકાવી રાખવા માટે, સંસ્થાઓ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં NSS કાર્યક્રમો માટે નજીવો દર (ફી) વસૂલ કરી શકે છે. વધુમાં, કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) પહેલો અને અન્ય કાયદેસરના સ્ત્રોતો દ્વારા ભંડોળ મેળવી શકાય છે. આવી તમામ સંસ્થાઓએ NSS એકમોને લાગુ પડતા નિર્ધારિત નાણાકીય ધોરણો અને એકાઉન્ટિંગ પ્રક્રિયાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જરૂરી છે.

NSS સામુદાયિક સેવા પહેલો ગ્રામીણ અને ઝૂંપડપટ્ટી વિકાસ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, આરોગ્ય જાગૃતિ અને શિક્ષણ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોની આસપાસ રચાયેલ છે. સ્વયંસેવકોએ વાર્ષિક ઓછામાં ઓછા 120 કલાકની સેવા આપવી જરૂરી છે, જેમાં ફરજિયાત સાત દિવસની વિશેષ શિબિરમાં ભાગીદારીનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓમાં વૃક્ષારોપણ અભિયાન, રક્તદાન શિબિર, સાક્ષરતા કાર્યક્રમો અને સ્વચ્છ ભારત પહેલ હેઠળ સ્વચ્છતા અભિયાનનો સમાવેશ થાય છે.

NSS પ્રવૃત્તિઓના વિષયવસ્તુ (thematic) પર કેન્દ્રિત ક્ષેત્રોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• પર્યાવરણ સંરક્ષણ: વૃક્ષારોપણ, કચરો વ્યવસ્થાપન અને પ્લાસ્ટિક જાગૃતિ અભિયાન.
• આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા: રક્તદાન શિબિરોનું આયોજન, આરોગ્ય તપાસ અને એઇડ્સ, સ્વચ્છતા અને પોષણ અંગે જાગૃતિ અભિયાન.
• શિક્ષણ અને સાક્ષરતા: પુખ્ત શિક્ષણ પહેલ, કાર્યાત્મક સાક્ષરતા કાર્યક્રમો અને વંચિત બાળકો માટે શિક્ષણ સહાય.
• સમુદાય વિકાસ અને માળખાગત સુવિધાઓ: સ્વચ્છતા, સફાઈ અને પાયાની માળખાગત સુવિધાઓના નિર્માણ જેવી વિકાસલક્ષી પ્રવૃત્તિઓ માટે ગામડાઓ અથવા ઝૂંપડપટ્ટીઓ દત્તક લેવી.
• સામાજિક જાગૃતિ: જાતીય સમાનતા, મતદારોમાં જાગૃતિ, નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગ નિવારણ અને માર્ગ સલામતી પર રેલીઓ અને વર્કશોપનું આયોજન.

NSS નો ઉદ્દેશ્ય સામાજિક જવાબદારી કેળવીને, રોજગારી કૌશલ્યમાં વધારો કરીને અને શૈક્ષણિક અસમાનતાઓ ઘટાડીને યુવાનોને સશક્ત બનાવવાનો છે. સંસ્થાકીય અને સામુદાયિક જોડાણ પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા, યુવા બાબતોનો વિભાગ વિવિધ સામાજિક-આર્થિક અને પ્રાદેશિક પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા યુવાનો માટે તકોની સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

NSS પહેલના પ્રાથમિક લાભાર્થીઓમાં વિદ્યાર્થીઓ અને વ્યાપક સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે. NSS સ્વયંસેવકો પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડ કેમ્પ, સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી, વીર બાલ દિવસ, સરદાર પટેલની 150 મી જન્મજયંતિ એકતા કૂચ, કારગિલ વિજય દિવસ પદયાત્રા, વિકસિત ભારત યંગ લીડર્સ ડાયલોગ, MY Bharat–NSS Awards, વિકસિત ભારત યુવા કનેક્ટ પ્રોગ્રામ, બંધારણ દિવસ, આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ, મતદાર જાગૃતિ અભિયાન, એડવેન્ચર કેમ્પ, નેશનલ ઇન્ટિગ્રેશન કેમ્પ અને નોર્થ ઈસ્ટ NSS ફેસ્ટિવલ સહિતના રાષ્ટ્રીય અને સંસ્થાકીય કાર્યક્રમોમાં સક્રિયપણે ભાગ લે છે.

નેશનલ સર્વિસ સ્કીમ (NSS) હેઠળ હાલમાં નોંધાયેલા વિદ્યાર્થીઓની રાજ્યવાર વિગતો પરિશિષ્ટ (Annexure) માં જોડાયેલ છે.

પરિશિષ્ટ (Annexure)

નેશનલ સર્વિસ સ્કીમ (NSS) હેઠળ હાલમાં નોંધાયેલા વિદ્યાર્થીઓની રાજ્યવાર વિગતો

ક્રમ	રાજ્યો / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો	હાલમાં નોંધાયેલા વિદ્યાર્થીઓ (કોલેજો)	હાલમાં નોંધાયેલા વિદ્યાર્થીઓ (શાળાઓ)
1	અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ	1350	650
2	આંધ્ર પ્રદેશ	217300	Nil
3	અરુણાચલ પ્રદેશ	10000	7800
4	આસામ	32100	32000
5	બિહાર	61700	NIL
6	ચંદીગઢ	7246	11237
7	છત્તીસગઢ	65836	43891
8	દાદરા અને નગર હવેલી, દમણ અને દીવ	400	2400
9	દિલ્હી	18700	51500
10	ગોવા	11900	19000
11	ગુજરાત	129100	73800
12	હરિયાણા	60500	61900
13	હિમાચલ પ્રદેશ	20503	74435
14	જમ્મુ અને કાશ્મીર	34600	6800
15	ઝારખંડ	60300	12600
16	કર્ણાટક	232000	89000
17	કેરળ	137000	94300
18	લદ્દાખ	600	0
19	લક્ષદ્વીપ	-	1400
20	મધ્ય પ્રદેશ	134728	33682
21	મહારાષ્ટ્ર	323200	33600
22	મણિપુર	14500	6400
23	મેઘાલય	28700	8700
24	મિઝોરમ	22000	8100
25	નાગાલેન્ડ	15600	2100
26	ઓડિશા	93400	30700
27	પુડુચેરી	15250	4350
28	પંજાબ	95467	81246
29	રાજસ્થાન	124000	94900
30	સિક્કિમ	15120	1280
31	તમિલનાડુ	333900	97650
32	તેલંગાણા	150700	Nil
33	ત્રિપુરા	31230	3070
34	ઉત્તર પ્રદેશ	292100	28900
35	ઉત્તરાખંડ	27500	33100
36	પશ્ચિમ બંગાળ	90100	19200
	કુલ (TOTAL)	2908630	1069691

આ માહિતી યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયાએ ગુરુવારે રાજ્યસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આપી હતી.

SM/NP/JD

 

(રીલીઝ આઈડી: 2242720) મુલાકાતી સંખ્યા : 16