અંબ અંદૌરા એ મોરિન્ડા – રૂપનગર – આનંદપુર સાહિબ – દૌલતપુર ચોક લાઇન પરનું એક અસ્તિત્વમાં રહેલું સ્ટેશન છે જેને વિસ્તરણ માટે લેવામાં આવ્યું છે અને જલંધર – જમ્મુ રૂટ પર મુકેરિયનને જોડશે. આ પ્રોજેક્ટનો નાંગલ ડેમ – દૌલતપુર ચોક (60 કિમી) સેક્શન કમિશન કરવામાં આવ્યો છે. દૌલતપુર ચોક – મુકેરિયન (42 કિમી) માં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. સેક્શન મુજબની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

A. દૌલતપુર ચોક- કાર્તોલી પંજાબ (10.5 કિમી) : તમામ કામ પૂર્ણ.

B. કાર્તોલી પંજાબ – તલવાડા (13.65 કિમી) :

પ્રવૃત્તિ	વ્યાપ	સ્થિતિ
વાયાડક્ટ	9.2 કિમી	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું, લગભગ 25% પૂર્ણ
મોટા પુલો	1	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
નાના પુલો	7	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
ROBs	2	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
RUBs	8	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું

C. તલવાડા – મુકેરિયન (28.70 કિમી) :

પ્રવૃત્તિ	વ્યાપ	સ્થિતિ
મોટા પુલો	13	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું, લગભગ 70% પૂર્ણ
RUBs	40	29 પૂર્ણ, બાકીના 11 RUB માં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
સ્ટેશન બિલ્ડિંગ	3	2 પૂર્ણ, બાકીના 1 સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું

ચંદીગઢ-બદ્દી નવી લાઇન (33 કિમી)

ચંદીગઢ-બદ્દી (33 કિમી) નવી રેલ લાઇન પ્રોજેક્ટ હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર સાથે 50:50 ખર્ચ શેરિંગના આધારે રૂ. 1540 કરોડના ખર્ચે મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. ચંદીગઢ-બદ્દી (30 કિમી) નવી રેલ લાઇન પ્રોજેક્ટનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. ફેબ્રુઆરી'26 સુધીમાં રૂ. 1068.88 કરોડનો ખર્ચ થયો છે.

પ્રોજેક્ટની પ્રગતિ હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર દ્વારા પ્રોજેક્ટ ખર્ચના તેમના હિસ્સાની જમા ન કરાવવાને કારણે પ્રભાવિત થઈ છે. વિગતો નીચે મુજબ છે:

કુલ ખર્ચ (Cr)	હિમાચલ પ્રદેશ સરકારનો હિસ્સો (50%) (Cr)	હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર દ્વારા જમા કરાવેલ નાણાં (Cr)	બાકી (Cr)
1069	534	348	186

પ્રોજેક્ટની સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:

S. No.	પ્રવૃત્તિ	વ્યાપ	સ્થિતિ
1	જમીન સંપાદન	97 હેક્ટર	પૂર્ણ
2	ફોરેસ્ટ ક્લિયરન્સ	-	પૂર્ણ
3	વાયાડક્ટ	9 કિમી	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું, 75% પૂર્ણ
4	મોટા પુલો	15	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
5	ROBs	2	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
6	સ્ટેશન બિલ્ડિંગ	3	કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું

વધુમાં, હિમાચલ પ્રદેશમાં રેલ કનેક્ટિવિટી સુધારવા માટે, બદ્દી-ઘનૌલી નવી લાઇન (25 કિમી) માટે સર્વે પૂર્ણ થઈ ગયો છે અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

ભાનુપલ્લી-બિલાસપુર-બેરી નવી લાઇન (63 કિમી)

ભાનુપલ્લી-બિલાસપુર-બેરી (63 કિમી) નવી રેલ લાઇન પ્રોજેક્ટ ખર્ચ શેરિંગના આધારે મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે જેમાં હિમાચલ પ્રદેશની રાજ્ય સરકારનો 25% હિસ્સો અને કેન્દ્ર સરકારનો 75% હિસ્સો છે. વધુમાં, રૂ. 70 કરોડથી વધુની જમીનનો સંપૂર્ણ ખર્ચ હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર દ્વારા ભોગવવાનો છે. પ્રોજેક્ટનો વિગતવાર અંદાજ રૂ. 6753 કરોડના ખર્ચે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં રૂ. 1617 કરોડની જમીનની કિંમતનો સમાવેશ થાય છે.

જમીન સંપાદનની સ્થિતિ:

હિમાચલ પ્રદેશમાં, પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે 124 હેક્ટર જમીનની જરૂર છે. આ જરૂરિયાતની સામે, હિમાચલ પ્રદેશની રાજ્ય સરકાર દ્વારા માત્ર 82 હેક્ટર જમીન પૂરી પાડવામાં આવી છે. ઉપલબ્ધ જમીન પર કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. બિલાસપુરથી બેરી સુધીની જમીન હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર દ્વારા હજુ સોંપવાની બાકી છે. જમીનની અનુપલબ્ધતા પ્રોજેક્ટને પ્રતિકૂળ અસર કરી રહી છે.

રૂ. 7,729 કરોડનો ખર્ચ થયો છે. વિગતો નીચે મુજબ છે:

કુલ ખર્ચ (Cr)	હિમાચલ પ્રદેશ સરકારનો હિસ્સો (50%) (Cr)	હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર દ્વારા જમા કરાવેલ નાણાં (Cr)	બાકી (Cr)
7,729	2,781	847	1,934

પ્રોજેક્ટની સ્થિતિ:

S N	પ્રવૃત્તિ	વ્યાપ	સ્થિતિ
1	ટનલ	16	15 પૂર્ણ, બાકીની 1 ટનલમાં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
2	મોટા પુલો	27	10 પૂર્ણ, 14 પુલોમાં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
3	ROBs	8	6 પૂર્ણ, બાકીના 2 ROB માં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
4	RUBs	5	4 પૂર્ણ, બાકીના 1 RUB માં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું
5	સ્ટેશન બિલ્ડિંગ	6	3 પૂર્ણ, બાકીના 3 સ્ટેશનોમાં કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું

રાજ્ય સરકાર દ્વારા તેમની પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂરી ન કરવાને કારણે આ પ્રોજેક્ટની પ્રગતિ પ્રભાવિત થઈ છે.

ભારત સરકાર પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ માટે તૈયાર છે, જોકે સફળતા હિમાચલ પ્રદેશ સરકારના સમર્થન પર આધારિત છે.

બિલાસપુર – મનાલી – લેહ નવી લાઇન (489 કિમી)

બિલાસપુર – મનાલી – લેહ નવી લાઇનને સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા વ્યૂહાત્મક લાઇન તરીકે ઓળખવામાં આવી છે. સર્વે પૂર્ણ થઈ ગયો છે અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. પ્રોજેક્ટ હિમાલયના મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે, જે ભૌગોલિક આશ્ચર્ય અને અસંખ્ય સમસ્યાઓથી ભરેલા છે. પ્રોજેક્ટની કુલ લંબાઈ 270 કિમી લંબાઈની ટનલ સહિત 489 કિમી છે. વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ મુજબ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ ₹1,31,000 કરોડ છે.

એલાઈનમેન્ટ બેરી, સુંદરનગર, મંડી, મનાલી, સિસુ, દરચા, કેલોંગ, સરચુ, પાંગ, રૂમત્સે, ઉપશી, ખારુમાંથી પસાર થાય છે અને લેહ ટર્મિનસ પર સમાપ્ત થાય છે, જે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખના મહત્વપૂર્ણ નગરોને જોડે છે.

પઠાણકોટ – જોગિન્દર નગર ગેજ કન્વર્ઝન (200 કિમી)

અસ્તિત્વમાં રહેલા પઠાણકોટ – જોગિન્દર નગર નેરો ગેજ સેક્શન (200 કિમી) ના ગેજ કન્વર્ઝનનો સર્વે મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (DPR) તૈયાર કરવા માટે ફિલ્ડ સર્વે હાથ ધરવામાં આવ્યો છે.

DPR તૈયાર કર્યા પછી, પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવા માટે રાજ્ય સરકારો સહિત વિવિધ હિતધારકો સાથે પરામર્શ અને જરૂરી મંજૂરીઓ જેમ કે NITI આયોગ, નાણા મંત્રાલય, સંરક્ષણ મંત્રાલય વગેરેનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે. પ્રોજેક્ટ્સની મંજૂરી એ સતત અને ગતિશીલ પ્રક્રિયા હોવાથી, ચોક્કસ સમયરેખા નક્કી કરી શકાતી નથી.

હિમાચલ પ્રદેશ :

રેલવે બજેટ:

હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને સુરક્ષા કામો માટે બજેટ ફાળવણી નીચે મુજબ છે:

સમયગાળો	ખર્ચ
2009-14	₹108 કરોડ/વર્ષ
2025-26	₹ 2716 કરોડ (25 ગણાથી વધુ)

મંજૂર થયેલા પ્રોજેક્ટ્સ:

01.04.2025 સુધીમાં, હિમાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા ₹17,622 કરોડના ખર્ચે કુલ 214 કિમી લંબાઈની 03 નવી લાઇન નિર્માણના તબક્કે છે, જેમાંથી 64 કિમી લંબાઈનું કમિશનિંગ કરવામાં આવ્યું છે અને માર્ચ, 2025 સુધીમાં ₹8,280 કરોડનો ખર્ચ થયો છે. કામની સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:-

કેટેગરી	પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા	કુલ લંબાઈ (કિમીમાં)	કમિશન કરેલ લંબાઈ (કિમીમાં)	માર્ચ 2025 સુધીનો ખર્ચ (₹Cr માં)
નવી લાઇન	3	214	64	8,280

રેલવે પ્રોજેક્ટ/પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થવાનો આધાર નીચે મુજબના વિવિધ પરિબળો પર રહેલો છે:

રાજ્ય સરકાર દ્વારા જમીન સંપાદન

ફોરેસ્ટ ક્લિયરન્સ

ઉપયોગિતાઓનું સ્થળાંતર

વિવિધ સત્તાવાળાઓ પાસેથી વૈધાનિક મંજૂરીઓ

વિસ્તારની ભૌગોલિક અને સ્થળાકૃતિની સ્થિતિ

પ્રોજેક્ટ સાઇટના વિસ્તારમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ

ચોક્કસ પ્રોજેક્ટ સાઇટ માટે વર્ષમાં કામના મહિનાઓની સંખ્યા વગેરે.

આ તમામ પરિબળો પ્રોજેક્ટ/પ્રોજેક્ટ્સના પૂર્ણ થવાના સમય અને ખર્ચને અસર કરે છે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તથા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીના કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે રાજ્યસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2239988) મુલાકાતી સંખ્યા : 14