ભારતીય રેલવે રેલવે કર્મચારીઓને, સેવારત અને નિવૃત્ત બંને, તેમના પાત્ર આશ્રિતો સાથે વ્યાપક આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડે છે. આરોગ્ય સેવાઓ રેલવે આરોગ્ય સંસ્થાઓના નેટવર્ક દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. હાલમાં, ભારતીય રેલવે પર 582 હેલ્થ યુનિટ્સ અને 128 રેલવે હોસ્પિટલો અસ્તિત્વમાં છે.

આ રેલવે હોસ્પિટલોમાં રેલવે લાભાર્થીઓને વ્યાપક આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આવશ્યક તબીબી સાધનો અને પ્રશિક્ષિત આરોગ્ય કર્મચારીઓ છે.

રેલવેના કદ, અવકાશી વિતરણ અને કામગીરીની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લેતા મેડિકલ સ્ટાફ સહિતની ખાલી જગ્યાઓનું ઉદ્ભવ અને તેને ભરવાની પ્રક્રિયા ભારતીય રેલવે પર સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે. નિયમિત કામગીરી, ટેકનોલોજીમાં ફેરફાર, મિકેનાઇઝેશન અને નવીન પદ્ધતિઓને પૂરી કરવા માટે પૂરતા અને યોગ્ય કર્મચારીઓ પૂરા પાડવામાં આવે છે. ખાલી જગ્યાઓ મુખ્યત્વે કામગીરી અને તકનીકી જરૂરિયાતો મુજબ ભરતી એજન્સીઓ સાથે રેલવે દ્વારા ઇન્ડેન્ટ મૂકીને ભરવામાં આવે છે.

ભારતીય રેલવે હેલ્થ સર્વિસ (IRHS) માં ભરતી સમગ્ર મંત્રાલય માટે યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) દ્વારા કરવામાં આવે છે. 2004–2013 અને 2014–2025 ના સમયગાળા દરમિયાન, અનુક્રમે કુલ 2277 અને 5,140 ડોકટરોની ભરતી કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત, વર્ષ 2025 અને 2026 માટે 620 ડોકટરો માટે UPSC પર ઇન્ડેન્ટ મૂકવામાં આવ્યો હતો.

રેલવે, કેન્દ્ર સરકારની સંસ્થા હોવાથી તમામ ભારત સ્તરે નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓ માટે ભરતી કરે છે. હાલમાં, વાર્ષિક કેલેન્ડર 2024 અને 2025 મુજબ ભારતીય રેલવે પર નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓની 1,43,086 ખાલી જગ્યાઓ સામે ભરતી હાથ ધરવામાં આવી છે.

જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર 2024 દરમિયાન, 92,116 ખાલી જગ્યાઓ માટે દસ કેન્દ્રીયકૃત રોજગાર સૂચનાઓ (CENs) સૂચિત કરવામાં આવી હતી, જેના માટે પ્રથમ તબક્કા/સિંગલ સ્ટેજ કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ ટેસ્ટ (CBTs) ની વિગતો નીચે મુજબ છે:-

પરીક્ષા	ઉમેદવારો	શહેરો	ભાષાઓ
ALP ની પોસ્ટ માટે 1લી સ્ટેજ CBT (18,799 ખાલી જગ્યાઓ)	18,40,347	156	15
ટેકનિશિયનની પોસ્ટ માટે CBT (14,298 ખાલી જગ્યાઓ)	26,99,892	139	15
JE/DMS/CMA ની પોસ્ટ માટે 1લી સ્ટેજ CBT (7,951 ખાલી જગ્યાઓ)	11,01,266	146	15
RPF-SI ની પોસ્ટ માટે CBT (452 ખાલી જગ્યાઓ)	15,35,635	143	15
RPF-કોન્સ્ટેબલની પોસ્ટ માટે CBT (4,208 ખાલી જગ્યાઓ)	45,30,288	147	15
પેરામેડિકલ કેટેગરીઝ માટે CBT (1,376 ખાલી જગ્યાઓ)	7,08,321	143	15
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ) માટે 1લી સ્ટેજ CBT (8,113 ખાલી જગ્યાઓ)	58,41,774	141	15
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (અંડર ગ્રેજ્યુએટ) માટે 1લી સ્ટેજ CBT (3,445 ખાલી જગ્યાઓ)	63,27,473	157	15
મિનિસ્ટ્રીયલ અને આઇસોલેટેડ કેટેગરીઝ માટે CBT (1,036 ખાલી જગ્યાઓ)	4,46,013	139	15
લેવલ-1 પોસ્ટ માટે CBT (32,438 ખાલી જગ્યાઓ)	1,08,28,261	152	15
કુલ ઉમેદવારો	3,58,59,270

નીચેની પોસ્ટ્સ માટે 2જી સ્ટેજ CBTs પણ પૂર્ણ કરવામાં આવી છે:

પરીક્ષા	ઉમેદવારો	શહેરો	ભાષાઓ
ALP ની પોસ્ટ માટે 2જી સ્ટેજ CBT (18,799 ખાલી જગ્યાઓ)	2,66,363	112	15
JE/DMS/CMA ની પોસ્ટ માટે 2જી સ્ટેજ CBT (7,951 ખાલી જગ્યાઓ)	1,17,339	118	15
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ) માટે 2જી સ્ટેજ CBT (8,113 ખાલી જગ્યાઓ)	1,21,931	129	15
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (અંડર ગ્રેજ્યુએટ) માટે 2જી સ્ટેજ CBT (3,445 ખાલી જગ્યાઓ)	51,978	79	15
કુલ ઉમેદવારો	5,57,611

ALP અને નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ) ની પોસ્ટ માટે કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ એપ્ટિટ્યુડ ટેસ્ટ (CBAT) અને નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ-લેવલ) અને મિનિસ્ટ્રીયલ અને આઇસોલેટેડ કેટેગરીઝની પોસ્ટ માટે કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ સ્કિલ ટેસ્ટ પણ પૂર્ણ કરવામાં આવી છે. વિગતો નીચે મુજબ છે:

પરીક્ષા	ઉમેદવારો	શહેરો	ભાષાઓ
ALP ની પોસ્ટ માટે CBAT (18,799 ખાલી જગ્યાઓ)	1,32,044	84	2
મિનિસ્ટ્રીયલ અને આઇસોલેટેડ કેટેગરીઝ માટે ટ્રાન્સલેશન ટેસ્ટ	1,233	8	2
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ) ની પોસ્ટ માટે CBAT	13,616	38	2
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ) ની પોસ્ટ માટે કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ ટાઇપિંગ સ્કિલ ટેસ્ટ (CBTST)	30,341	58	2
નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (અંડર-ગ્રેજ્યુએટ-લેવલ) ની પોસ્ટ માટે કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ ટાઇપિંગ સ્કિલ ટેસ્ટ (CBTST)	13,145	44	2
કુલ ઉમેદવારો	1,90,379

ટેકનિશિયન, જુનિયર એન્જિનિયરો, પેરામેડિકલ કેટેગરીઝ, સબ-ઇન્સ્પેક્ટર્સ અને કોન્સ્ટેબલ (RPF) અને આસિસ્ટન્ટ લોકો પાઇલટ્સની પોસ્ટ્સ સહિત વિવિધ પોસ્ટ્સ માટે 41,000 થી વધુ ઉમેદવારો માટેની પેનલને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો છે. તેમાંના મોટાભાગના સુરક્ષા કેટેગરીમાં છે.

આ ઉપરાંત, વર્ષ 2025 માટેના વાર્ષિક કેલેન્ડર મુજબ, 50,970 ખાલી જગ્યાઓ માટે નવ કેન્દ્રીયકૃત રોજગાર સૂચનાઓ (CENs) પણ જારી કરવામાં આવી છે. વિગતો નીચે મુજબ છે:

CEN No.	પોસ્ટનું નામ	સૂચિત ખાલી જગ્યાઓની સંખ્યા	સૂચનાનો મહિનો
01/2025	આસિસ્ટન્ટ લોકો પાઇલટ્સ	9,970	માર્ચ, 2025
02/2025	ટેકનિશિયન	6,238	જૂન, 2025
03/2025	પેરામેડિકલ કેટેગરીઝ	434	જુલાઈ, 2025
04/2025	સેક્શન કંટ્રોલર	368	ઓગસ્ટ, 2025
05/2025	જુનિયર એન્જિનિયર/ડેપો મટિરિયલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ	2,585	ઓક્ટોબર, 2025
06/2025	નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (ગ્રેજ્યુએટ)	5,810	ઓક્ટોબર, 2025
07/2025	નોન-ટેકનિકલ પોપ્યુલર કેટેગરીઝ (અંડર-ગ્રેજ્યુએટ)	3,058	ઓક્ટોબર, 2025
08/2025	આઇસોલેટેડ કેટેગરીઝ	312	ડિસેમ્બર, 2025
09/2025	લેવલ-1	22,195	ડિસેમ્બર, 2025

12,923 પોસ્ટ્સ માટે પ્રથમ તબક્કા/સિંગલ સ્ટેજ કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ ટેસ્ટ (CBTs) પૂર્ણ કરવામાં આવી છે. વિગતો નીચે મુજબ છે:-

પરીક્ષા	ઉમેદવારો	શહેરો	ભાષાઓ
ALP ની પોસ્ટ માટે 1લી સ્ટેજ CBT (9,970 ખાલી જગ્યાઓ)	10,03,719	141	15
સેક્શન કંટ્રોલરની પોસ્ટ માટે CBT (368 ખાલી જગ્યાઓ)	4,33,748	131	15
JE/DMS ની પોસ્ટ માટે 1લી સ્ટેજ CBT (2,585 ખાલી જગ્યાઓ)	5,74,351	133	15
કુલ ઉમેદવારો	20,11,818

રેલવે રિક્રુટમેન્ટ બોર્ડ (RRB) ની પરીક્ષાઓ પ્રકૃતિમાં તકનીકી છે જે માણસો અને સંસાધનોના મોટા પાયે એકત્રીકરણ અને કર્મચારીઓની તાલીમ સૂચવે છે. રેલવેએ આ તમામ પડકારોને પાર કર્યા છે અને તમામ નિર્ધારિત માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરીને પારદર્શક રીતે સફળતાપૂર્વક ભરતી હાથ ધરી છે. સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન પેપર લીક અથવા સમાન ગેરરીતિનો કોઈ કિસ્સો બન્યો નથી.

2004-2005 થી 2013-2014 દરમિયાન ભારતીય રેલવેમાં કરવામાં આવેલી ભરતી વિરુદ્ધ 2014-2015 થી 2024-2025 દરમિયાન કરવામાં આવેલી ભરતી નીચે મુજબ છે: -

સમયગાળો	ભરતી
2004-2005 થી 2013-2014	4.11 લાખ
2014-2015 થી 2023-2024	5.08 લાખ
2025-26 અત્યાર સુધીમાં	41,343

વધુમાં, સિસ્ટમમાં સુધારા તરીકે, રેલવે મંત્રાલયે ગ્રુપ ‘C’ પોસ્ટ્સની વિવિધ કેટેગરીમાં ભરતી માટે 2024 થી વાર્ષિક કેલેન્ડર પ્રકાશિત કરવાની સિસ્ટમ દાખલ કરી છે. વાર્ષિક કેલેન્ડરની શરૂઆત નીચે મુજબ ઉમેદવારોને લાભ આપી રહી છે:

• ઉમેદવારો માટે વધુ તકો;

• દર વર્ષે પાત્ર બનતા લોકો માટે તકો;

• પરીક્ષાઓની નિશ્ચિતતા;

• ઝડપી ભરતી પ્રક્રિયા, તાલીમ અને નિમણૂકો

હોસ્પિટલના કામકાજમાં તબીબી બેદરકારી અને ખામીઓ અંગે મળેલી ફરિયાદોને હેન્ડલ કરવા માટે નિર્ધારિત માળખા અનુસાર યોગ્ય વહીવટી ધ્યાન અને જરૂરી કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.

નવી આરોગ્ય સેવાઓની સુવિધાઓની સ્થાપના અને અસ્તિત્વમાં રહેલી સુવિધાઓનું અપગ્રેડેશન એ એક ચાલુ પ્રક્રિયા છે, જે લાભાર્થીઓની જરૂરિયાતો અને તબીબી વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં થયેલા વિકાસ પર આધારિત છે.

ભારતીય રેલવે નેશનલ બોર્ડ ઓફ એક્ઝામિનેશન ઇન મેડિકલ સાયન્સ (NBEMS) દ્વારા ચલાવવામાં આવતા પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામનો એક ભાગ બનીને તબીબી શિક્ષણમાં પણ યોગદાન આપે છે. આ કાર્યક્રમ હેઠળ રેલવે અને નોન-રેલવે બંને ડોકટરો માટે પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ ડિપ્લોમા, ડોક્ટરેટ અને ફેલોશિપ મેડિકલ કોર્સ ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે.

ભારતીય રેલવેએ હવે રેલવે હોસ્પિટલો સાથે જોડાયેલી પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ સંસ્થાઓ સ્થાપવાનું નક્કી કર્યું છે. આ ભારતમાં સ્પેશિયાલિસ્ટ તબીબી વ્યાવસાયિકોની સંખ્યામાં વધારો કરવામાં વધુ યોગદાન આપશે. પ્રથમ સંસ્થા ઉત્તરી રેલવે સેન્ટ્રલ હોસ્પિટલ, નવી દિલ્હી ખાતે શરૂ કરવામાં આવી છે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તથા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીના કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે રાજ્યસભામાં એક પ્રશ્નના જવાબમાં આપી હતી.

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2239971) મુલાકાતી સંખ્યા : 15