સહકાર મંત્રાલય હેઠળની કોઓપરેટિવ ઈલેક્શન ઓથોરિટી (CEA) દ્વારા આજે નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે “મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓની ચૂંટણીમાં પારદર્શિતા અને શુદ્ધતા” પર એક રાષ્ટ્રીય સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેમિનારે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના અધ્યક્ષો, મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારીઓ અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્યો, રિટર્નિંગ ઓફિસરો, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, રાજ્ય સહકારી ચૂંટણી સત્તામંડળોના અધ્યક્ષો, સહકારી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સહિત હિસ્સેદારોની વિશાળ શ્રેણીને એકત્ર કરી હતી.

સભાને સંબોધતા, સહકાર રાજ્ય મંત્રી શ્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જરે જણાવ્યું હતું કે કોઓપરેટિવ ઈલેક્શન ઓથોરિટી દ્વારા આયોજિત આ કાર્યક્રમ ઐતિહાસિક છે અને તે સહકારી આંદોલન માટે સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે પ્રથમ વખત સમગ્ર દેશમાંથી મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના પ્રતિનિધિઓ સહકારી ચૂંટણીઓમાં પારદર્શિતા અને અખંડિતતાને મજબૂત કરવા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એક જ પ્લેટફોર્મ પર એકત્ર થયા છે. શ્રી ગુર્જરે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના “સહકાર સે સમૃદ્ધિ” ના વિઝન અને કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ, ભારત સરકાર સહકારી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને ટકાઉ સહકારી વિકાસ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવવા માટે સતત કામ કરી રહી છે જેથી કરીને સહકારી મંડળીઓ 2047 સુધીમાં આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારતના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે.

સહકાર રાજ્ય મંત્રીએ પ્રકાશ પાડ્યું હતું કે સહકારી સંસ્થાઓને વધુ પારદર્શક, જવાબદાર અને લોકશાહી બનાવવા માટે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2023 દ્વારા ઘણા મહત્વપૂર્ણ સુધારાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે સુધારેલા એક્ટ હેઠળના સૌથી નોંધપાત્ર સુધારાઓમાંનું એક સ્વતંત્ર કોઓપરેટિવ ઈલેક્શન ઓથોરિટીની સ્થાપના છે, જે 11 માર્ચ 2024 ના રોજ ઔપચારિક રીતે જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેને મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓમાં મુક્ત, નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક ચૂંટણીઓ સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. અન્ય એક મુખ્ય સુધારો, તેમણે કહ્યું, મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સનો કાર્યકાળ નક્કી કરવા અને ચૂંટણી ન થાય ત્યાં સુધી બોર્ડને અનિશ્ચિત સમય સુધી ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપતી જોગવાઈઓને દૂર કરવા સાથે સંબંધિત છે, જેનાથી શાસનમાં વધુ શિસ્ત આવે છે અને ચૂંટણીઓ યોજવામાં વિલંબ અટકાવે છે.

શ્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જરે જણાવ્યું હતું કે સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા સુધારાઓનો ઉદ્દેશ્ય સહકારી સંસ્થાઓમાં લોકશાહી શાસન અને જવાબદારીને મજબૂત કરવાનો છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે કોઓપરેટિવ ઈલેક્શન ઓથોરિટીએ અત્યાર સુધીમાં આશરે 240 ચૂંટણીઓ સફળતાપૂર્વક યોજી છે, જ્યારે લગભગ 70 ચૂંટણીઓ હાલમાં ચાલી રહી છે, અને આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આશરે 130 વધારાની ચૂંટણીઓ યોજવાની અપેક્ષા છે. તેમણે એ પણ પ્રકાશ પાડ્યું કે સુધારેલો એક્ટ મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓના બોર્ડમાં મહિલાઓ માટે બે બેઠકો અને અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે એક-એક બેઠક માટે અનામતની જોગવાઈ કરે છે, જે સહકારી શાસનમાં વધુ વિવિધતા અને સર્વસમાવેશકતા સુનિશ્ચિત કરે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે અત્યાર સુધી યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં મહિલાઓ માટે અનામત છ બેઠકો અને SC/ST શ્રેણીઓ માટે અનામત તેર બેઠકો ખાલી છે અને સહકાર મંત્રાલય આ ખાલી જગ્યાઓ ભરવા માટે જરૂરી પગલાં લઈ રહ્યું છે.

સહકાર રાજ્ય મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે બેન્કિંગ રેગ્યુલેશન (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2025 એ મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ બેંકો સહિત સહકારી બેંકોના બોર્ડના કાર્યકાળને બંધારણની કલમ 243ZJ ની જોગવાઈઓ સાથે સંરેખિત કર્યો છે, જેનાથી સહકારી બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં લોકશાહી શાસન મજબૂત બન્યું છે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું હતું કે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (એમેન્ડમેન્ટ) એક્ટ, 2023 એ સહકારી બેંકોમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારવા માટે એવી જોગવાઈઓ રજૂ કરી છે કે જે આવી બેંકોને સહકારી મંડળીઓના કેન્દ્રીય રજિસ્ટ્રાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલ પેનલમાંથી ઓડિટરોની નિમણૂક કરવા માટે ફરજિયાત બનાવે છે. આ ઉપરાંત, બેન્કિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1949 માં સુધારાઓ જોગવાઈ કરે છે કે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ બેંકોના નિર્દેશકો દસ વર્ષથી વધુ સમય સુધી સતત હોદ્દો સંભાળી શકતા નથી, જેનાથી સહકારી સંસ્થાઓમાં નવા અને યુવા નેતૃત્વ માટે તકો ઊભી થાય છે.

શ્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જરે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે સહકારી મંડળીઓ સહકારી સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે, જે સહકારી આંદોલનના વિકાસ અને મજબૂતીકરણ માટે એક મજબૂત માળખું પૂરું પાડે છે. આ સિદ્ધાંતો સુનિશ્ચિત કરે છે કે સભ્યો સમાન રીતે યોગદાન આપે છે અને સહકારી મંડળીઓની મૂડી અને કામગીરી પર લોકશાહી નિયંત્રણનો ઉપયોગ કરે છે, જે તેમને નીતિ ઘડતર અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. સહકારી પ્રણાલીમાં જાહેર વિશ્વાસને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે સહકારી મંડળીઓએ પારદર્શક અને જવાબદાર વહીવટી માળખું વિકસાવવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભરતી તેમજ ઉત્પાદનો અને સેવાઓની પ્રાપ્તિ માટે પારદર્શક અને ગુણવત્તા-આધારિત પ્રણાલીઓ આવશ્યક છે જેથી સહકારી મંડળીઓ વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત સંસ્થાઓ તરીકે કાર્ય કરે જે વિકસિત ભારતના વિઝનમાં સાર્થક યોગદાન આપવા સક્ષમ હોય.

સહકાર રાજ્ય મંત્રીએ એ પણ પ્રકાશ પાડ્યું હતું કે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ એક્ટ, 2002 માં સુધારા કર્યા પછી, સરકારે સહકારી મંડળીઓના સભ્યોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે 5 માર્ચ 2024 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા કોઓપરેટિવ ઓમ્બડ્સમેનની નિમણૂકને સૂચિત કરી છે. ઓમ્બડ્સમેન સભ્યો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ફરિયાદોની તપાસ કરે છે અને મંડળીઓના કોઓપરેટિવ ઇન્ફોર્મેશન ઓફિસરોના આદેશો સામે અપીલ માટે અપીલ સત્તાધિકારી તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે અત્યાર સુધીમાં 38,000 થી વધુ ફરિયાદો પ્રાપ્ત થઈ છે, અને આમાંથી નોંધપાત્ર સંખ્યામાં ફરિયાદોનું નિરાકરણ કોઓપરેટિવ ઓમ્બડ્સમેન દ્વારા પસાર કરાયેલા આદેશો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.

આ પ્રસંગે બોલતા, કોઓપરેટિવ ઈલેક્શન ઓથોરિટીના અધ્યક્ષ શ્રી દેવેન્દ્ર કુમાર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ઓથોરિટી હવે તેના કાર્યકાળના ત્રીજા વર્ષમાં પ્રવેશ કરી રહી છે અને તેણે સહકારી સંસ્થાઓની વિશાળ શ્રેણીમાં ચૂંટણીઓ યોજવાનો મૂલ્યવાન અનુભવ મેળવ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સહકારી મંડળીઓ લોકશાહી સભ્ય નિયંત્રણના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે, અને તેથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા પારદર્શક, સહભાગી અને વિશ્વસનીય રહેવી જોઈએ.

અધ્યક્ષે રેખાંકિત કર્યું કે ચૂંટણી દરમિયાન વિવાદો ટાળવા માટે સહકારી મંડળીઓના પેટા-નિયમોમાં સ્પષ્ટતા આવશ્યક છે. તેમણે મતદાનના અધિકારો, સક્રિય સભ્યપદ અને ચૂંટણી લડવા માટેની પાત્રતાના માપદંડો જેવા પાસાઓને સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો, જેથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા નિષ્પક્ષ અને અસ્પષ્ટતાથી મુક્ત રહે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અનેક રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં કાર્યરત મોટી મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઓમાં, બોર્ડમાં પ્રતિનિધિત્વ સભ્યપદની વિવિધતાને પ્રતિબિંબિત કરવું જોઈએ અને સભ્યોના હિતોનું સાચું પ્રતિનિધિત્વ કરવું જોઈએ.

દિવસના ઉત્તરાર્ધમાં, “ચૂંટણી દ્વારા પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન” અને “ચૂંટણી પ્રક્રિયાઓમાં શુદ્ધતા અને અખંડિતતાને મજબૂત બનાવવી” વિષયો પર બે ટેકનિકલ સત્રોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. સત્રોમાં સહકારી ચૂંટણી વ્યવસ્થાપનના વિવિધ પાસાઓ પર હિસ્સેદારો વચ્ચે સક્રિય ભાગીદારી અને અર્થપૂર્ણ વિચાર-વિમર્શ જોવા મળ્યો હતો.

સેમિનારનું સમાપન સહકારી ચૂંટણીઓમાં પારદર્શિતા, નિષ્પક્ષતા અને લોકશાહી ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાના સામૂહિક સંકલ્પ સાથે થયું, જેનાથી સહકારી આંદોલનને ભારતના સામાજિક-આર્થિક વિકાસના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે અને સરકારના “સહકાર સે સમૃદ્ધિ” અને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતના વિઝનને આગળ વધારવા માટે મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2239224) મુલાકાતી સંખ્યા : 8