ફ્રેટ લોજિસ્ટિક્સ અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીને મજબૂત કરવા માટે, ભારતીય રેલવેએ નૂર કાર્યક્ષમતા વધારવા, સીમલેસ પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી સુનિશ્ચિત કરવા અને મજબૂત ફર્સ્ટ-એન્ડ-લાસ્ટ-માઈલ સોલ્યુશન્સ પૂરા પાડવા માટે બહુપક્ષીય વ્યૂહરચના અમલમાં મૂકી છે.

ટર્મિનલ્સ પર રેલ ફ્રેટ હેન્ડલિંગની કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે, ભારતીય રેલવેએ દ્વી-સ્તરીય અભિગમ અપનાવ્યો છે: ગતિ શક્તિ મલ્ટી-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT) નીતિ હેઠળ આધુનિક રેલ ફ્રેટ ટર્મિનલ્સના વિકાસને પ્રોત્સાહિત કરવા અને રેલવેની માલિકીના માલસામાન શેડમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારવા/અપગ્રેડ કરવા. 05.03.2026 સુધીમાં, 128 GCT કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે અને સમગ્ર ભારતીય રેલવેમાં 288 GCT માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ જારી કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, દેશભરના ગુડ્સ અને પાર્સલ ટર્મિનલ પર ગ્રાહક સુવિધાઓમાં સુધારા માટે, નાણાંકીય વર્ષ 2023-24, 2024-25 અને 2025-26 માટે ₹14,500 કરોડની રકમ ફાળવવામાં આવી છે.

રેલવે મંત્રાલય હેઠળની જાહેર ક્ષેત્રની કંપની (PSU) CONCOR પણ દિલ્હી-કોલકાતા અને મુંબઈ-કોલકાતા સેક્ટરમાં JPP-RCS નો ઉપયોગ કરીને ડોર-ટુ-ડોર પાર્સલ સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે. CONCOR સોનિક ગુડ્સ શેડ ખાતે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ડોર-ટુ-ડોર લોજિસ્ટિક્સ પણ પ્રદાન કરી રહી છે.

ઈન્ડિયા પોસ્ટ સાથે જોઈન્ટ પાર્સલ પ્રોડક્ટ (JPP) પહેલ 2022 માં અમુક રૂટ પર પાયલોટ ધોરણે બિઝનેસ-ટુ-કસ્ટમર (B2C) અને બિઝનેસ-ટુ-બિઝનેસ (B2B) માર્કેટને લક્ષ્યાંકિત કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઈ-કોમર્સ અને MSME માર્કેટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. 35 કિ.ગ્રાથી 100 કિગ્રા વચ્ચેની વજન કેટેગરીના બજાર વલણો મુજબ સસ્તું કિંમત નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ યોજના હેઠળ ઈન્ડિયા પોસ્ટે ફર્સ્ટ અને લાસ્ટ માઈલ સેવાઓ પૂરી પાડી હતી, અને ભારતીય રેલવેએ મિડલ માઈલ સેવાઓ પૂરી પાડી હતી.

પાયલોટ પ્રોજેક્ટમાંથી મેળવેલા અનુભવના આધારે, JPP સ્કીમ અન્ય પાર્સલ એગ્રીગેટર્સ માટે પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હતી અને તેનું નામ બદલીને જોઈન્ટ પાર્સલ પ્રોડક્ટ – રેપિડ કાર્ગો સર્વિસ (JPP-RCS) કરવામાં આવ્યું હતું. આ યોજના હેઠળ, JPP-RCS (VPs ના યુનિટ્સમાં) નું ઓનલાઈન બુકિંગ ભારતીય રેલવે દ્વારા વિકસિત "વર્ચ્યુઅલ એગ્રીગેશન પ્લેટફોર્મ" (VAP) દ્વારા એમ્પેનલ્ડ પાર્સલ એગ્રીગેટર્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે. હાલમાં નિર્ધારિત (ટાઇમ ટેબલ મુજબની) સેવાઓની 07 જોડી વિશિષ્ટ સ્થાનો વચ્ચે કાર્યરત છે જે બજારની માંગ અને કાર્યકારી સદ્ધરતાના આધારે આયોજિત કરવામાં આવી છે. ચાલુ વર્ષ દરમિયાન (ફેબ્રુઆરી 2026 સુધી) JPP-RCS માંથી પ્રાપ્ત થયેલ કુલ આવક આશરે ₹56 કરોડ છે.

રેલવે પાર્સલ લોજિસ્ટિક્સ માટે વ્યાપક "એપ-આધારિત પ્લેટફોર્મ" ના વિકાસ માટેનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ સાઉથ સેન્ટ્રલ રેલવે દ્વારા 25.02.2026 ના રોજ એક વર્ષના સમયગાળા માટે લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, લોજિસ્ટિક્સ સેવા પ્રદાતાઓના સહયોગથી ડોર-ટુ-ડોર પાર્સલ સેવા પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. સંકલિત પાર્સલ લોજિસ્ટિક્સ એપ, "રેલ પાર્સલ" (Rail Parcel), ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસ તરીકે વિકસાવવામાં આવી છે જેમાં પસંદગીના લોજિસ્ટિક્સ સેવા પ્રદાતાઓને ભાગીદારો તરીકે લેવામાં આવ્યા છે. આ લોજિસ્ટિક્સ ભાગીદારો ફર્સ્ટ-માઈલ પિકઅપ, લાસ્ટ-માઈલ ડિલિવરી, પેકેજિંગ જેવી મૂલ્યવર્ધિત સેવાઓ પ્રદાન કરે છે, જેમાં રેલવે તેની સેવાઓ દ્વારા મિડ-માઈલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન પ્રદાન કરે છે.

આ પ્રોજેક્ટ સાત શહેરો એટલે કે હૈદરાબાદ, વિશાખાપટ્ટનમ, વિજયવાડા, ગુંટુર, રાજમહેન્દ્રી, બેંગલુરુ અને ચેન્નાઈના સત્તર સ્ટેશનો પર અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. હાલમાં, એક્સપ્રેશન ઓફ ઈન્ટરેસ્ટ પ્રક્રિયા દ્વારા ત્રણ ખાનગી લોજિસ્ટિક્સ ભાગીદારોને જોડવામાં આવ્યા છે.

તમામ રેલવે ડિવિઝનમાં કાર્યરત બિઝનેસ ડેવલપમેન્ટ યુનિટ્સને ટ્રાફિક તેમજ ફર્સ્ટ અને લાસ્ટ માઈલ સેવા માટે લોજિસ્ટિક્સ સેવા પ્રદાતાની ઉપલબ્ધતા અને તત્પરતાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે વિવિધ હિતધારકો સાથે જોડાવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.

આ એપને સમગ્ર ભારતમાં રોલ આઉટ કરવાનો નિર્ણય પ્રોજેક્ટમાંથી મેળવેલા અનુભવ પર આધારિત રહેશે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજીના કેન્દ્રીય મંત્રી, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/DK/JD