જલ શક્તિ મંત્રાલયના પેયજળ અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) એ આજે નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે 'જલ મહોત્સવ 2026' ના રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમનું આયોજન કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમ જલ જીવન મિશન (JJM) હેઠળ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવા પહોંચાડવામાં સમુદાયની ભાગીદારી અને ટકાઉપણું મજબૂત કરવા માટે 8–22 માર્ચ 2026 દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં મનાવવામાં આવી રહેલા અભિયાનના ભાગરૂપે યોજાયો હતો.

આ રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમની શોભા ભારતના માનનીય રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ વધારી હતી, જેમણે 'જલ કલશ' સમારોહનું નેતૃત્વ કર્યું હતું અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીના શાસનમાં તેમના અનુકરણીય યોગદાન માટે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પસંદ કરેલા સમુદાયના સભ્યોનું સન્માન કર્યું હતું.

સભાને સંબોધતા, માનનીય રાષ્ટ્રપતિએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પાણી એ માત્ર એક પાયાની સેવા નથી, પરંતુ આરોગ્ય, ગરિમા અને ટકાઉ વિકાસનો મૂળભૂત આધારસ્તંભ છે.

તેમણે ભારતની સાંસ્કૃતિક અને વિકાસાત્મક સંરચનામાં પાણીની કેન્દ્રિયતા પર ભાર મૂક્યો અને JJM હેઠળ સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓને આગળ વધારતા મહિલા-નેતૃત્વ, સમુદાય-માલિકીના મોડલની પ્રશંસા કરી. દાયકાઓ સુધી, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકોએ દૂરના સ્ત્રોતોમાંથી પાણી લાવવાનો બોજ ઉઠાવવો પડ્યો હતો, જે ઘણીવાર તેમના સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને એકંદર સુખાકારીને અસર કરતું હતું.

તેમણે પ્રશંસા કરી કે ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ જલ જીવન મિશન, કાર્યકારી નળ જોડાણો દ્વારા ગ્રામીણ પરિવારો સુધી સુરક્ષિત પીવાનું પાણી પહોંચાડીને પરિવર્તનકારી બદલાવ લાવ્યું છે.

તેમણે કહ્યું કે મિશનની સફળતા માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટમાં જ નથી, પરંતુ પીવાના પાણીની સિસ્ટમને સંચાલિત કરવા અને ટકાવી રાખવા માટે સમુદાયોને સશક્ત બનાવવામાં પણ છે. ગ્રામ પંચાયતો, ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિઓ (VWSCs), સ્વ-સહાય જૂથો અને પ્રશિક્ષિત સમુદાયના સભ્યો ગ્રામીણ પીવાના પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓના સંચાલન અને જાળવણીમાં કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

તેમણે ગ્રામીણ જળ શાસનમાં મહિલાઓની વધતી જતી ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો. સમગ્ર દેશમાં, ફિલ્ડ ટેસ્ટ કિટ્સ (FTKs) ના ઉપયોગમાં પ્રશિક્ષિત મહિલાઓ ગામના સ્તરે પીવાના પાણીની ગુણવત્તાનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ કરી રહી છે, જે સ્થાનિક ક્ષમતા અને પીવાના પાણીની સેવાઓમાં સમુદાયનો વિશ્વાસ મજબૂત કરી રહી છે.

તેમણે પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતાને મજબૂત કરવામાં ટેકનોલોજીના એકીકરણની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે સુજલમ ભારત એપ, રીઅલ-ટાઇમ ડેશબોર્ડ, ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ, મેરી પંચાયત એપ અને પંચાયત ડેશબોર્ડ જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ડેટા-આધારિત આયોજનને સક્ષમ બનાવી રહ્યા છે અને ગ્રામ પંચાયત સ્તરે સમયસર માહિતીની વહેંચણી સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે 'જલ સેવા આકલન' પહેલ ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીઓના નિયમિત મૂલ્યાંકનને સમર્થન આપી રહી છે, જ્યારે 'નલ જલ મિત્ર' કાર્યક્રમ સ્થાનિક મહિલાઓ અને યુવાનોને કૌશલ્ય તાલીમ આપી રહ્યો છે, જે સંચાલન અને જાળવણી ક્ષમતામાં વધારો કરે છે અને આજીવિકાની તકોનું સર્જન કરે છે.

માનનીય રાષ્ટ્રપતિએ ગ્રેવોટર મેનેજમેન્ટ, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને વરસાદી પાણીના સંગ્રહના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને ટકાઉ જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપનને પ્રોત્સાહન આપવામાં કેન્દ્રીય ભૂગર્ભ જળ બોર્ડની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરી હતી.

'વિશ્વ પ્લમ્બર દિવસ' નિમિત્તે, તેમણે ગ્રામીણ જળ પુરવઠા માળખાની જાળવણીમાં પ્લમ્બરોના નિર્ણાયક યોગદાનની પ્રશંસા કરી. તેમણે સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) ની સક્રિય ભાગીદારીની પણ પ્રશંસા કરી અને તેમને 'જલ સુરક્ષા' માટે સમુદાય-આધારિત પ્રયાસોને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખવા વિનંતી કરી, જે પીવાના પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું માટે જરૂરી છે.

"જલ હૈ તો કલ હૈ" ના સંદેશને પુનરોચ્ચાર કરતા, રાષ્ટ્રપતિએ ભાવિ પેઢીઓ માટે જળ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામૂહિક જવાબદારીનું આહ્વાન કર્યું.

સમારોહમાં ઉપસ્થિત પાયાના સ્તરના નેતાઓ અને કાર્યકર્તાઓને અભિનંદન આપતા, રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે તેમનું સમર્પણ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે સમુદાયની ભાગીદારી, ટેકનોલોજી અને અસરકારક શાસન મળીને જાહેર સેવા વિતરણમાં પરિવર્તન લાવી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે "સુરક્ષિત પીવાનું પાણી મેળવવું એ આરોગ્ય, ગરિમા અને સામાજિક પ્રગતિ માટે મૂળભૂત છે. જલ જીવન મિશનની સિદ્ધિઓ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે નીતિ, ટેકનોલોજી અને સમુદાયની ભાગીદારી મળીને ગ્રામીણ સેવા વિતરણમાં પરિવર્તન લાવી શકે છે. આજે સન્માનિત થતા પાયાના સ્તરના નેતાઓ આ રાષ્ટ્રીય પરિવર્તનના સાચા ચેમ્પિયન છે."

સમારોહ દરમિયાન, રાષ્ટ્રપતિએ સમુદાયના સભ્યોનું સન્માન કર્યું, જેમનું કાર્ય ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સિસ્ટમોનું સંચાલન અને જાળવણી કરવામાં શ્રેષ્ઠતાનું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.

આ સન્માનોએ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવામાં સ્થાનિક નેતૃત્વ, સમુદાયની ભાગીદારી અને જવાબદારી દ્વારા ભજવવામાં આવેલી નિર્ણાયક ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

સભાને સંબોધતા, જલ શક્તિ મંત્રી, શ્રી સી.આર. પાટીલે કહ્યું કે જલ જીવન મિશન એ કાર્યકારી ઘરગથ્થુ નળ જોડાણો દ્વારા સુરક્ષિત અને પૂરતું પીવાનું પાણી સુનિશ્ચિત કરીને ગ્રામીણ ભારતમાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવ્યું છે.

તેમણે કહ્યું કે સુરક્ષિત પીવાના પાણીના આરોગ્યના પરિણામો, શિક્ષણ, સ્વચ્છતા અને મહિલા સશક્તિકરણ પર સીધી અસર પડે છે, જ્યારે પાણી લાવવામાં ખર્ચવામાં આવતો સમય નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.

તેમણે વધેલી નાણાકીય ફાળવણી સાથે JJM 2.0 પર કેબિનેટની મંજૂરી માટે આનંદ વ્યક્ત કર્યો, જે તમામ ગ્રામીણ ઘરોને નળના પાણી સાથે જોડવામાં મદદ કરશે. તેમણે કહ્યું, "જલ જીવન મિશન માત્ર નળના પાણીના જોડાણો પૂરા પાડવા વિશે નથી; તે સમુદાયોને તેમની જળ પ્રણાલીઓને સંચાલિત કરવા અને ટકાવી રાખવા માટે સશક્ત બનાવવા વિશે છે. જલ મહોત્સવ 'જન ભાગીદારી' ની આ ભાવનાની ઉજવણી કરે છે અને પાયાના સ્તરના ચેમ્પિયનને ઓળખે છે જેઓ દેશભરમાં વિશ્વસનીય અને ટકાઉ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છે." ભારતના માનનીય રાષ્ટ્રપતિના પ્રસ્થાન પછી, જલ શક્તિ મંત્રી, શ્રી સી.આર. પાટીલે મિશનમાં તેમના યોગદાન બદલ દસ સમુદાયના સભ્યોને સન્માનિત કર્યા.

આ કાર્યક્રમમાં સમુદાયો, PRIs, VWSC સભ્યો, સ્વ-સહાય જૂથો અને ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકરોના નેતૃત્વ અને સમર્પણની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી, જેઓ દેશભરમાં ટકાઉ અને વિશ્વસનીય ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

રાષ્ટ્રીય સમારોહ એ 'જલ મહોત્સવ 2026' અભિયાનનું એક મુખ્ય આકર્ષણ હતું, જે જલ જીવન મિશન હેઠળ GPs દ્વારા 'જન ભાગીદારી' અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સિસ્ટમોની સમુદાયની માલિકીને મજબૂત કરવા માટે 8 માર્ચથી 22 માર્ચ સુધી મનાવવામાં આવતી રાષ્ટ્રીય પહેલ છે.

DDWS ના સચિવ, શ્રી અશોક કે.કે. મીનાએ માનનીય રાષ્ટ્રપતિ, મંત્રીઓ, મહાનુભાવો અને સમુદાયના પ્રતિનિધિઓનું સ્વાગત કર્યું અને 8 થી 22 માર્ચ સુધી દેશભરમાં ઉજવવામાં આવતા 'જલ મહોત્સવ 2026' ના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો. કાર્યક્રમ દરમિયાન પાણી-આરોગ્ય-પોષણ પર એક વિષયોનું ફિલ્મ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી.

આ સમારોહમાં જલ શક્તિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્ના, જલ શક્તિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી રાજ ભૂષણ ચૌધરી, જળ સંસાધન વિભાગના સચિવ શ્રી વી. એલ. કાંઠા રાવ, DDWS ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, MoPR, MoWCD, MoHFW, AICTE, MSDE ના પ્રતિનિધિઓ, વિકાસ ભાગીદારો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, નાગરિક સમાજના સંગઠનો અને દેશભરમાંથી પાયાના સ્તરના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા.

રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમના લંચ પછીના વિભાગમાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં જ્ઞાનના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રચાયેલ ચાર વિષયોના સત્રો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.

પ્રથમ વિષયોનું સત્ર પાણી, પોષણ અને જાહેર આરોગ્યના નિર્ણાયક જોડાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને ચર્ચાએ પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે કેવી રીતે સુરક્ષિત પીવાનું પાણી સીધી રીતે બાળ પોષણ અને આરોગ્યના પરિણામોને પ્રભાવિત કરે છે. બીજું સત્ર, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લમ્બર દિવસ સાથે સંરેખિત, 'નલ જલ મિત્ર' કાર્યક્રમ અને ગ્રામીણ પ્લમ્બિંગ સેવાઓના વ્યવસાયીકરણ પર કેન્દ્રિત હતું. ત્રીજા સત્રમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને નીતિ નિર્ધારકોને 'જલ સેવા અધ્યયન' પહેલને આગળ વધારવા માટે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા. સહભાગીઓએ ક્ષેત્રના અનુભવોમાંથી આંતરદૃષ્ટિ શેર કરી, એન્જિનિયરિંગ અભ્યાસક્રમમાં ગ્રામીણ જળ વિષયોને એકીકૃત કરવાની તકો પર પ્રકાશ પાડ્યો. ચોથું અને અંતિમ સત્ર ટકાઉ ગ્રેવોટર મેનેજમેન્ટ અને સમુદાય-આધારિત ઉકેલો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2238646) મુલાકાતી સંખ્યા : 10