કવચ:

1. કવચ એ સ્વદેશી રીતે વિકસિત ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન (ATP) સિસ્ટમ છે. કવચ એ અત્યંત ટેકનોલોજી સઘન સિસ્ટમ છે, જેને ઉચ્ચતમ ક્રમની સુરક્ષા પ્રમાણપત્ર (SIL-4) ની જરૂર છે.
2. કવચ લોકો પાયલોટને નિર્દિષ્ટ ગતિ મર્યાદામાં ટ્રેનો ચલાવવામાં મદદ કરે છે, જો લોકો પાયલોટ તેમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો બ્રેક્સના સ્વચાલિત ઉપયોગ દ્વારા અને ખરાબ હવામાન દરમિયાન ટ્રેનોને સુરક્ષિત રીતે ચલાવવામાં પણ મદદ કરે છે.
3. પેસેન્જર ટ્રેનો પર પ્રથમ ફિલ્ડ ટ્રાયલ ફેબ્રુઆરી 2016 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. પ્રાપ્ત અનુભવ અને ઇન્ડિપેન્ડન્ટ સેફ્ટી એસેસર (ISA) દ્વારા સિસ્ટમના સ્વતંત્ર સુરક્ષા મૂલ્યાંકનના આધારે, 2018-19 માં ત્રણ કંપનીઓને કવચ Ver 3.2 ના પુરવઠા માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
4. કવચને જુલાઈ, 2020 માં નેશનલ ATP સિસ્ટમ તરીકે અપનાવવામાં આવી હતી.
5. કવચ સિસ્ટમના અમલીકરણમાં નીચેની મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે:

a. દરેક સ્ટેશન, બ્લોક સેક્શન પર સ્ટેશન કવચનું સ્થાપન.

b. સમગ્ર ટ્રેકની લંબાઈમાં RFID ટેગનું સ્થાપન.

c. સેક્શનમાં ટેલિકોમ ટાવરનું સ્થાપન.

d. ટ્રેકની સાથે ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ નાખવો.

e. ભારતીય રેલવે પર દોડતા દરેક લોકોમોટિવ પર લોકો કવચની જોગવાઈ.

વાઈલ્ડ લાઈફ સુરક્ષા માટે રેલવેએ ઘણા સ્ટેપ લીધા છે. :માનનીય રેલ મંત્રી @AshwiniVaishnawજી pic.twitter.com/imDan2vK3M

— Ministry of Railways (@RailMinIndia) March 11, 2026

6. સાઉથ સેન્ટ્રલ રેલવે પર 1465 RKm પર કવચ વર્ઝન 3.2 ના ઉપયોગ અને પ્રાપ્ત અનુભવના આધારે, વધુ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા હતા. અંતે, કવચ સ્પષ્ટીકરણ વર્ઝન 4.0 ને RDSO દ્વારા 16.07.2024 ના રોજ મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું.
7. કવચ વર્ઝન 4.0 વિવિધ રેલવે નેટવર્ક માટે જરૂરી તમામ મુખ્ય સુવિધાઓને આવરી લે છે. ભારતીય રેલવે માટે સુરક્ષામાં આ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે. ટૂંકા ગાળામાં, IR એ ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ વિકસાવી, પરીક્ષણ કર્યું અને તૈનાત કરવાનું શરૂ કર્યું છે.
8. વર્ઝન 4.0 માં મુખ્ય સુધારાઓમાં વધેલી લોકેશન એક્યુરસી, મોટા યાર્ડ્સમાં સિગ્નલ પાસાઓની સુધારેલી માહિતી, OFC પર સ્ટેશન ટુ સ્ટેશન કવચ ઈન્ટરફેસ અને હાલની ઈલેક્ટ્રોનિક ઈન્ટરલોકિંગ સિસ્ટમ સાથે ડાયરેક્ટ ઈન્ટરફેસનો સમાવેશ થાય છે. આ સુધારાઓ સાથે, કવચ Ver.4.0 ને ભારતીય રેલવે પર મોટા પાયે તૈનાત કરવા માટે આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
9. વ્યાપક અને વિસ્તૃત ટ્રાયલ્સ પછી, કવચ વર્ઝન 4.0 ને 1452 રૂટ કિલોમીટર પર સફળતાપૂર્વક કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે, જે નીચે મુજબ હાઈ ડેન્સિટી દિલ્હી-મુંબઈ અને દિલ્હી-હાવડા રૂટને આવરી લે છે:

અનુક્રમ નં	વિભાગ	પ્રગતિ (રૂટ કિમી)
1	દિલ્હી-મુંબઈ રૂટ:
i)	જંક્શન કેબિન – પલવલ – મથુરા – નાગદા વિભાગ	667
ii)	વડોદરા - અમદાવાદ વિભાગ	96
iii)	વડોદરા - વિરાર વિભાગ	336
2	દિલ્હી – હાવડા રૂટ:
i)	ગયા સરમાટનર વિભાગ	93
ii)	છોટા અંબાના - બર્દવાન – હાવડા વિભાગ	260

10. વધુમાં, ભારતીય રેલવેના તમામ GQ, GD, HDN અને ઓળખાયેલા વિભાગોને આવરી લેતા 24,427 RKM પર ટ્રેક સાઈડ કવચ અમલીકરણનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
11. 28.02.26 સુધી દિલ્હી–મુંબઈ અને દિલ્હી–હાવડા કોરિડોર સહિત હાઈ ડેન્સિટી રૂટ પર કવચની મુખ્ય વસ્તુઓની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

અનુક્રમ નં	આઇટમ	પ્રગતિ
i	ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ નાખવું	8570 કિમી
ii	ટેલિકોમ ટાવરનું સ્થાપન	1100 નંગ
iii	સ્ટેશન ડેટા સેન્ટર	767 સ્ટેશન
iv	ટ્રેક સાઈડ સાધનોનું સ્થાપન	6776 RKm
v	લોકોમાં કવચની જોગવાઈ	4154 નંગ

12. ઉપર જણાવેલ વિભાગોમાં એવા વિભાગોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે આંધ્રપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશ રાજ્યોમાંથી પસાર થાય છે.
13. આ ઉપરાંત, 8979 લોકોમોટિવ્સ અને 1200 EMU/MEMU માં કવચના સ્થાપન માટેનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
14. કવચ પર વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમો ભારતીય રેલવેની કેન્દ્રિય તાલીમ સંસ્થાઓમાં તમામ સંબંધિત અધિકારીઓને તાલીમ આપવા માટે ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં 55,000 થી વધુ ટેકનિશિયન, ઓપરેટર અને એન્જિનિયરોને કવચ ટેકનોલોજી પર તાલીમ આપવામાં આવી છે. આમાં લગભગ 47,500 લોકો પાયલોટ અને આસિસ્ટન્ટ લોકો પાયલોટનો સમાવેશ થાય છે. અભ્યાસક્રમો IRISET ના સહયોગથી તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.
15. કવચના સ્ટેશન સાધનો સહિત ટ્રેક સાઈડની જોગવાઈ માટેનો ખર્ચ અંદાજે રૂ. 50 લાખ/કિમી છે અને લોકોમોટિવ્સ પર કવચ સાધનોની જોગવાઈ માટેનો ખર્ચ અંદાજે રૂ. 80 લાખ/લોકો છે.
16. ફેબ્રુઆરી'26 સુધી કવચના કામો પર વપરાયેલ ભંડોળ રૂ. 2,763.90 કરોડ છે. વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભંડોળની ફાળવણી રૂ. 1673.19 કરોડ છે. કામની પ્રગતિ મુજબ જરૂરી ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

ભારતીય રેલવે પર સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે. વર્ષો દરમિયાન લેવાયેલા વિવિધ સુરક્ષા પગલાઓના પરિણામે, અકસ્માતોની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો છે.

પરિણામી ટ્રેન અકસ્માતોની સંખ્યા નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘટી છે:-

વર્ષ	પરિણામી અકસ્માતો
2014-15	135
2025-26 (28.02.2026 સુધી)	14 (90% ઓછા)

ટ્રેન કામગીરીમાં સુરક્ષામાં સુધારો દર્શાવતું બીજું મહત્વનું સૂચકાંક પરિણામી અકસ્માત સૂચકાંક છે, જેની વિગતો નીચે મુજબ છે:-

પરિણામી અકસ્માત સૂચકાંક:-

વર્ષ	અકસ્માત સૂચકાંક
2014-15	0.11
2024-25	0.03 (73% ઓછા)

આ સૂચકાંક તમામ ટ્રેનોના કુલ દોડતા કિલોમીટરના ગુણોત્તર તરીકે પરિણામી અકસ્માતોની સંખ્યાને માપે છે.

અકસ્માત સૂચકાંક = પરિણામી અકસ્માતોની સંખ્યા / ટ્રેનોની સંખ્યા X મિલિયન કિલોમીટર દોડ્યા

ટ્રેન કામગીરીમાં સુરક્ષા વધારવા માટે લેવાયેલા વિવિધ સુરક્ષા પગલાં નીચે મુજબ છે:-

ભારતીય રેલવે પર, સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પરનો ખર્ચ વર્ષોથી નીચે મુજબ વધ્યો છે:-

સુરક્ષા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર ખર્ચ/બજેટ (રૂ. કરોડમાં)
2013-14	2022-23	2023-24	2024-25	2025-26	2026-27
39,200	87,336	1,01,662	1,14,022	1,17,693	1,20,389

માનવીય નિષ્ફળતાને કારણે અકસ્માતો ઘટાડવા માટે 28.02.2026 સુધીમાં 6,665 સ્ટેશનો પર પોઈન્ટ્સ અને સિગ્નલની કેન્દ્રિય કામગીરી સાથે ઈલેક્ટ્રિકલ/ઈલેક્ટ્રોનિક ઈન્ટરલોકિંગ સિસ્ટમ પૂરી પાડવામાં આવી છે.

LC ગેટ્સ પર સુરક્ષા વધારવા માટે 28.02.2026 સુધીમાં 10,153 લેવલ ક્રોસિંગ ગેટ્સ પર લેવલ ક્રોસિંગ (LC) ગેટ્સનું ઈન્ટરલોકિંગ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.

વિદ્યુત માધ્યમો દ્વારા ટ્રેક ઓક્યુપન્સીની ચકાસણી દ્વારા સુરક્ષા વધારવા માટે સ્ટેશનોનું સંપૂર્ણ ટ્રેક સર્કિટિંગ 28.02.2026 સુધીમાં 6,669 સ્ટેશનો પર પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2238582) મુલાકાતી સંખ્યા : 12