ਮਿਸ਼ਨ ਮੌਸਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ (ਐੱਚਪੀਸੀ) ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 26 ਸਤੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਣੇ ਸਥਿਤ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੀਡੀਅਮ ਰੇਂਜ ਵੈਦਰ ਫੋਰਕਾਸਟਿੰਗ ਨੋਇਡਾ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

"ARKA" (11.77 ਪੇਟਾਫਲੌਪਸ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ) ਅਤੇ "ARUNIKA" (8.24 ਪੇਟਾਫਲੌਪਸ) ਨਾਮਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ 1.9 ਪੇਟਾਫਲੌਪਸ ਦੀ AI/ML ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 21.91 ਪੇਟਾਫਲੌਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਨਤ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਉੱਨਤ ਹਾਈ-ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਡਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਲਈ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ (AI ਅਤੇ ML) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ (ਆਈਐੱਮਡੀ) ਨੇ 2016-2020 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ 2021-2025 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਟਰੌਪੀਕਲ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 48 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੂਚਨਾ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ 5-10% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਰਵ ਸੂਚਨਾ ਮਿਆਦ ਲਈ 20-25% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਤੀਬਰਤਾ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, 72 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇ ਲੀਡ ਸਮੇਂ ਲਈ 33-35% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 96 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਲੀਡ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ 10% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਧਾਰ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਦੇ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। 24 ਤੋਂ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਲੀਡ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਦੇ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ‘ਤੇ ਗਲਤੀਆਂ 35-45% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਰਵ ਸੂਚਨਾ ਮਿਆਦ ਲਈ ਲਗਭਗ 20% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 2016-20 ਦੌਰਾਨ ਚਕ੍ਰਵਾਤ ਦੇ ਲੈਂਡਫਾਲ ਪੁਆਇੰਟ ਵਿੱਚ ਔਸਤ 24 ਘੰਟੀ ਦੀ ਗਲਤੀ 31.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 2021-25 ਦੌਰਾਨ 19.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਲੈਂਡਫਾਲ ਗਲਤੀ 61.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 34.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਹੀਟਵੇਵ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ 4.5 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀਟਵੇਵ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਵਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਿਕਾਸੀ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਬਿਹਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲਾ (MoES) ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਹੁਨਰ ਸਕੋਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਜਿਹੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੀਡਬੈਕ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੀਡੀਅਮ ਰੇਂਜ ਵੈਦਰ ਫੋਰਕਾਸਟਿੰਗ ਜਿਹੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਿਹਤਰ ਪੁਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਵਾਤ, ਹੀਟਵੇਵ, ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਰਮ ਮੌਸਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਨਿਕਾਸੀ, ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਤਿਆਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਬਿਹਤਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਿਸ਼ਨ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਆਗਾਮੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਦੂਸਰੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੌਸਮ ਨਿਰੀਖਣ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਉੱਨਤ ਉੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਡਾ. ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

*******

ਐੱਨਕੇਆਰ/ਜੇਕੇਪੀ / ਬਲਜੀਤ 

(Release ID: 2238337) ਵਿਜ਼ੀਟਰ ਕਾਊਂਟਰ : 3