ભારત સરકારના મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય (MWCD) એ આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ 2026ની ઉજવણી કરવા માટે નવી દિલ્હીના માણેકશા સેન્ટર ખાતે રાષ્ટ્રીય સ્તરના કાર્યક્રમનું આયોજન કર્યું હતું.

આ કાર્યક્રમમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ હાજરી આપી હતી. તે કેન્દ્રીય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી શ્રીમતી અન્નપૂર્ણા દેવી, મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી સાવિત્રી ઠાકુર અને અન્ય પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવોની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં યોજાયો હતો.

ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ મુખ્ય સંબોધન કર્યું હતું. સભાને સંબોધતા રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે મહિલાઓ શિક્ષણ, વહીવટ, ન્યાયતંત્ર, સૈન્ય, ચિકિત્સા, વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, કલા અને સાહસિકતા જેવા દરેક ક્ષેત્રમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહી છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલાઓ સ્વ-સહાય જૂથો (Self-Help Groups) દ્વારા આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બની રહી છે. તેઓ પંચાયતોમાં ગ્રામીણ વિકાસનું નેતૃત્વ પૂરું પાડી રહી છે. ઘણી મહિલાઓ ઉદ્યોગ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કોર્પોરેટ જગતમાં નેતૃત્વ પૂરું પાડવા માટે તેમની ક્ષમતાઓ અને કૌશલ્યોનો લાભ લઈ રહી છે. તેઓ રમતગમતમાં પણ ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરી રહી છે. આવા ઉદાહરણો આત્મવિશ્વાસ જગાડે છે કે, જો તકો અને ટેકો આપવામાં આવે તો મહિલાઓ દરેક ક્ષેત્રમાં શ્રેષ્ઠતા હાંસલ કરી શકે છે.

રાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે ભારત ઝડપથી મહિલા સંચાલિત વિકાસ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. છેલ્લા એક દાયકામાં મહિલાઓના માર્ગમાં આવતા અવરોધોને દૂર કરવા માટે મજબૂત પાયો નાખવામાં આવ્યો છે. ભારતે શાળા શિક્ષણમાં જાતીય સમાનતા (gender parity) હાંસલ કરી છે. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં પણ, ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયોની દ્રષ્ટિએ વિદ્યાર્થિનીઓની સંખ્યા વધારે છે. વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને મેથેમેટિક્સ (STEM) શિક્ષણમાં મહિલાઓની ભાગીદારી ઝડપથી વધી રહી છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં STEM વિદ્યાર્થિનીઓને તેમનો અભ્યાસ ચાલુ રાખવામાં મદદ કરવા માટે દરેક જિલ્લામાં મહિલા હોસ્ટેલની સ્થાપના કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આપણી દીકરીઓ નોલેજ ઇકોનોમીમાં નેતૃત્વની ભૂમિકાઓ માટે તૈયાર થઈ રહી છે.

રાષ્ટ્રપતિનું ભાષણ જોવા માટે કૃપા કરીને અહીં ક્લિક કરો- https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/mar/doc202638815101.pdf

કાર્યક્રમની શરૂઆત મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી અનિલ મલિકના સ્વાગત પ્રવચન સાથે થઈ હતી, જેમણે ભારતના રાષ્ટ્રપતિને “ભારતની તમામ મહિલાઓ માટે પ્રેરણાના સ્ત્રોત અને પ્રકાશના સ્તંભ” તરીકે વર્ણવ્યા હતા. તેમણે દરેકને “આપણી તમામ દીકરીઓ, મહિલાઓ, માતાઓ અને બહેનોમાં દૈવી શક્તિ જોવા માટે સાથે મળીને પ્રતિજ્ઞા લેવા” આહવાન કર્યું હતું અને ભાર મૂકતા કહ્યું હતું કે, ‘ચાલો આપણે તેને માત્ર એક દિવસ તરીકે ન ઉજવીએ પણ તેને રોજિંદા નિયમ બનાવીએ.”

કેન્દ્રીય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી શ્રીમતી અન્નપૂર્ણા દેવીએ ઝારખંડની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને પ્રતિબિંબિત કરતી માટીમાંથી બનાવેલી સરહુલ નૃત્ય ઉત્સવની કલાકૃતિ, તેમજ રાજ્યની સોહરાઈ કલા દર્શાવતી શાલ, સ્મૃતિચિહ્ન અર્પણ કરીને રાષ્ટ્રપતિનું સ્વાગત કર્યું.

સભાને સંબોધતા, કેન્દ્રીય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી શ્રીમતી અન્નપૂર્ણા દેવીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે આ દિવસ ભારતની મહિલાઓના સંકલ્પ, સમર્પણ અને સિદ્ધિઓની ઉજવણી કરે છે, જેઓ દેશની વસ્તીના અડધા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને વિકસિત ભારતનો પાયો છે.

ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ઉપસ્થિતિને બિરદાવતા, તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ પોતે એક જીવંત ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે એક મહિલા, જ્યારે તક અને સન્માન મળે છે, ત્યારે તે સર્વોચ્ચ શિખરો સુધી પહોંચી શકે છે અને સમાજ માટે નવો માર્ગ પ્રકાશિત કરી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે તે ખૂબ જ ગર્વની વાત છે કે આજે ભારતની પ્રગતિનું નેતૃત્વ નારી શક્તિ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેની આકાંક્ષાઓ, નેતૃત્વ અને યોગદાન રાષ્ટ્રની યાત્રાને સતત આગળ ધપાવે છે અને દેશભરની લાખો દીકરીઓને પ્રેરણા આપે છે. તેમણે કહ્યું કે, “આજની મહિલાઓ માત્ર ગૃહિણીઓ જ નથી પરંતુ રાષ્ટ્ર-નિર્માતાઓ પણ છે,” તેમણે નોંધ્યું કે સરકારની નીતિઓને કારણે, છેલ્લા છ વર્ષમાં કાર્યબળમાં મહિલાઓની ભાગીદારીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જે 22.3 ટકાથી વધીને 41.7 ટકા થઈ છે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, ભારતના વિકાસની યાત્રામાં મહિલાઓની પરિવર્તનકારી ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડતી બે ટૂંકી વિડિયો પ્રેઝન્ટેશન પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી.

“નારી શક્તિ, રાષ્ટ્ર શક્તિ” શીર્ષકવાળી પ્રથમ ટૂંકી ફિલ્મમાં વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓની વધતી જતી ભાગીદારી અને પરંપરાગત રીતે પુરુષોનું વર્ચસ્વ ધરાવતા વ્યવસાયોમાં તેમની વધતી જતી હાજરી પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. તેમાં મેટ્રો ટ્રેન ઓપરેટર્સ, ભારત ટેક્સીના સારથી ડ્રાઇવરો, પોસ્ટવુમન, ડ્રોન દીદીઓ અને પેટ્રોલ પંપ મેનેજરો તરીકે સેવા આપતી મહિલાઓને દર્શાવવામાં આવી હતી. ફિલ્મમાં ભારતના અર્થતંત્રમાં મહિલાઓના વધતા નેતૃત્વ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેમાં કંપનીઓમાં મહિલા ડિરેક્ટરોની વધતી જતી સંખ્યા અને વિવિધ નાણાકીય અને સશક્તિકરણ પહેલોની સકારાત્મક અસર તરફ નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો હતો જે મહિલાઓને પ્રગતિના મુખ્ય પ્રેરક તરીકે ઉભરી આવવા માટે સક્ષમ બનાવી રહી છે.

બીજો ટૂંકો વિડિયો, દેશભરમાં મહિલા સશક્તિકરણને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી મુખ્ય સરકારી નીતિઓ, ફ્લેગશિપ પ્રોગ્રામ્સ અને પહેલોને દર્શાવે છે. “નારી શક્તિ: વિકસિત ભારત કા આધાર” શીર્ષક હેઠળ, તેણે મહિલા વિકાસથી મહિલા સંચાલિત વિકાસ તરફ ભારતના પરિવર્તનને ટ્રેક કર્યું હતું, જેમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આજે મહિલાઓ કેવી રીતે રાષ્ટ્રના વિકાસમાં મુખ્ય ભાગીદાર તરીકે ઉભરી રહી છે. પ્રસ્તુતિમાં પંચાયતથી સંસદ સુધીની લોકશાહી સંસ્થાઓમાં મહિલાઓના પ્રતિનિધિત્વને મજબૂત કરવા, ERSS, મહિલા હેલ્પલાઇન્સ, પોલીસ સ્ટેશનોમાં મહિલા હેલ્પ ડેસ્ક, વન સ્ટોપ સેન્ટર્સ, SHE-Box અને એન્ટી હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટ જેવા પગલાં દ્વારા સુરક્ષા અને ન્યાય સુધીની પહોંચ વધારવા અને બેંક સખી, મુદ્રા યોજના, સ્ટેન્ડ-અપ ઇન્ડિયા, સ્વ-સહાય જૂથો અને વીમા સખી જેવી યોજનાઓ દ્વારા આર્થિક તકોને વિસ્તારવા અંગેની પહેલો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. તેણે STEM, ઉડ્ડયન, સંરક્ષણ અને અવકાશ જેવા ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓની વધતી જતી ભાગીદારી પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જે વિકસિત ભારત 2047 ના પાયા તરીકે નારી શક્તિના ભારતના વ્યાપક વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ઉદ્ઘાટન સત્ર બાદ, કાર્યક્રમ બે પેનલ ચર્ચાઓ સાથે આગળ વધ્યો.

પ્રથમ પેનલ ચર્ચા, “શ્રમ સંહિતા – મહિલાઓના સશક્તિકરણમાં વધારો”, કાર્યબળમાં મહિલાઓ માટે ભારતના નવા શ્રમ કાયદાઓની અસરો તપાસી હતી, જેમાં સમાન વેતન, મેન્ટરશિપ પ્રોગ્રામ્સ, કાર્યસ્થળની સુરક્ષા, અનૌપચારિક અને ગિગ ઇકોનોમીમાં મહિલાઓ માટે સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ અને ઔપચારિક રોજગારમાં મહિલાઓની વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાના પગલાં જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. પેનલમાં પ્રધાનમંત્રીના આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્ય શ્રી સંજીવ સાન્યાલ; FICCI FLO ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ સુશ્રી પૂનમ શર્મા, ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ ડૉ. પિંકી આનંદ અને ભારત સરકારના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ શ્રી આશુતોષ એ. ટી. પેડનેકરનો સમાવેશ થતો હતો.

બીજી પેનલ, “ઉદ્યોગસાહસિક તરીકે એસએચજી (SHG) મહિલાઓ”, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકતા અને આર્થિક સ્વતંત્રતાને પ્રોત્સાહન આપવામાં સ્વ-સહાય જૂથોની ભૂમિકા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. ચર્ચાઓ માર્કેટ લિંકેજને મજબૂત કરવા, ક્રેડિટ અને મેન્ટરશિપની પહોંચ, બજારની પહોંચ માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને SHG સભ્યોને આજીવિકાની પ્રવૃત્તિઓમાંથી સ્કેલેબલ એન્ટરપ્રાઇઝમાં સંક્રમણ કરવા સક્ષમ બનાવવા પર કેન્દ્રિત હતી. પેનલમાં ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુશ્રી સ્વાતિ શર્મા, મહારાષ્ટ્ર સરકારના નિવાસી કમિશનર સુશ્રી વિમલા આર., નાબાર્ડ (NABARD) ના ડેપ્યુટી મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ગોવર્ધન રાવત અને IMAGO ગ્લોબલ ગ્રાસરૂટ્સ ઈન્ડિયાના કન્ટ્રી ડાયરેક્ટર સુશ્રી ગાયત્રી રાવનો સમાવેશ થતો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં સશસ્ત્ર દળો, પોલીસ, મીડિયા, આરોગ્ય સંભાળ, રમતગમત, શિક્ષણવિદો, સરકારી સંસ્થાઓ અને પાયાના સ્તરની સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ સહિત 200 થી વધુ મંત્રાલયો, વિભાગો અને સંસ્થાઓની 1,000 થી વધુ મહિલાઓએ ભાગ લીધો હતો. તેમની હાજરી ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓના વિવિધ યોગદાન અને વિકસિત ભારત 2047 તરફની ભારતની યાત્રાને ઘડવામાં તેમના વધતા નેતૃત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ, જે વિશ્વભરમાં 8 માર્ચના રોજ ઉજવવામાં આવે છે, તે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મહિલાઓની સિદ્ધિઓ અને યોગદાનની ઉજવણી કરે છે અને જાતીય સમાનતા, સુરક્ષા, ગૌરવ અને મહિલાઓના સશક્તિકરણ પ્રત્યેની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરે છે.

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236565&reg=3&lang=1

SM/IJ/JD