આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસના અવસરે, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે ગુજરાતના નવસારી જિલ્લાના ગણદેવી બ્લોકના રાહેજ ગામથી જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) ના દેશવ્યાપી અભિયાન જલ મહોત્સવ 2026 નો શુભારંભ કરાવ્યો હતો. આ પ્રસંગે જલ અર્પણ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી, જે જલ જીવન મિશન હેઠળ ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની સામુદાયિક માલિકીને મજબૂત કરવા માટે ગ્રામ પંચાયતને પીવાના પાણીની અસ્કયામતો સોંપવાનું પ્રતીક છે. જલ મહોત્સવનો શુભારંભ આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ સાથે સુસંગત છે, જે "સુજલમ શક્તિ દિવસ" તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

જ્યારે જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્નાએ મહારાષ્ટ્રના સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના કરલી ગામની પારુલેબજાર ગ્રામ પંચાયત ખાતેથી કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો, અને જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રાજ ભૂષણ ચૌધરી બિહારના મુઝફ્ફરપુર જિલ્લાના કુઢની બ્લોકની ફકુલી પંચાયત ખાતેથી જલ મહોત્સવ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા, જે રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં દેશવ્યાપી પ્રવૃત્તિઓની શરૂઆત દર્શાવે છે.

જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ દેશવ્યાપી અભિયાન જલ મહોત્સવ 2026, જલ જીવન મિશન હેઠળ ગ્રામીણ પીવાના પાણીના સંચાલનમાં સામુદાયિક ભાગીદારીને મજબૂત કરવા અને જળ સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે 8 માર્ચ થી 22 માર્ચ 2026 દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. જલ મહોત્સવ અભિયાન દર વર્ષે 8 થી 22 માર્ચ દરમિયાન ઉજવવામાં આવશે.

આ અભિયાન “ગાંવ કા ઉત્સવ, દેશ કા મહોત્સવ” ના ટેગલાઈન હેઠળ ઉજવવામાં આવી રહ્યું છે, જે હાઇલાઇટ કરે છે કે ગ્રામીણ સ્તરે સમુદાયના નેતૃત્વ હેઠળના પ્રયાસો ટકાઉ જળ વ્યવસ્થાપન માટેના દેશવ્યાપી આંદોલનમાં ફાળો આપે છે. શુભારંભ સાથે જલ મહોત્સવ હેઠળ દેશવ્યાપી પ્રવૃત્તિઓની શરૂઆત થઈ, જેમાં ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની સામુદાયિક માલિકીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગામડાઓ, જિલ્લાઓ અને રાજ્યોમાં કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

નવસારી ખાતે કાર્યક્રમની શરૂઆત માનનીય કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલના આગમન અને ગ્રામીણ મહિલાઓ, ગ્રામ પંચાયતના પદાધિકારીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કરાયેલા સ્વાગત સાથે થઈ હતી. તેમણે જલ જીવન મિશન હેઠળની પહેલો પ્રદર્શિત કરતા વિવિધ વિભાગો દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલા પ્રદર્શન સ્ટોલની મુલાકાત લીધી હતી અને ફિલ્ડ ટેસ્ટિંગ કિટ્સ (FTKs) ના ઉપયોગનું નિદર્શન કરતી પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણ જૂથોની મહિલા સભ્યો સાથે વાર્તાલાપ કર્યો હતો. ત્યારબાદ જલ અર્પણ વિધિ કરવામાં આવી હતી, જે ગ્રામ પંચાયતો અને ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિઓ (VWSCs) ને ગ્રામીણ પીવાના પાણી પુરવઠા યોજનાઓ ઔપચારિક રીતે સોંપવાનું પ્રતીક છે.

આ કાર્યક્રમોમાં ગ્રામીણ જળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાઇટ્સ પર પ્રતીકાત્મક જલ બંધન પ્રવૃત્તિઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં તેમણે ગામની જળ પ્રણાલીઓના રક્ષણ અને જાળવણી માટે સમુદાયની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કરવા માટે પવિત્ર સૂત્રો (દોરા) બાંધ્યા હતા, જેનાથી ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓની સામુદાયિક માલિકી મજબૂત થાય છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીઓએ પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા અને ગામની પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓની કામગીરી અંગે ગ્રામજનો સાથે સંવાદ પણ કર્યો હતો, જેમાં ગ્રામીણ પીવાના પાણીની સેવાઓની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવામાં સામુદાયિક ભાગીદારીના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

સભાને સંબોધતા, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિત્તે મહિલાઓને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને જળ શાસનમાં તેમના વધતા નેતૃત્વનો સ્વીકાર કર્યો હતો. તેમણે ગ્રામીણ ભારતમાં આરોગ્ય, ગૌરવ અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારવામાં સ્વચ્છ ભારત મિશન અને જલ જીવન મિશનની પરિવર્તનકારી અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે 24 લાખથી વધુ મહિલાઓ ફિલ્ડ ટેસ્ટ કિટ્સ (FTKs) નો ઉપયોગ કરીને પાણીની ગુણવત્તાના પરીક્ષણમાં સક્રિયપણે જોડાયેલી છે. ‘જલ સંચય’ ના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે નાગરિકોને વરસાદી પાણીના સંગ્રહ, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને પાણીના જવાબદાર ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા હાકલ કરી હતી અને જળ સંરક્ષણ માટેના આંદોલનને મજબૂત કરવા માટે દેશભરના લોકોને જલ મહોત્સવમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

ગુજરાત સરકારના નર્મદા જળ સંપત્તિ અને પાણી પુરવઠા રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) શ્રી ઇશ્વરસિંહ પટેલે આ પ્રસંગે પાણી પુરવઠા પ્રણાલી અને સામુદાયિક ભાગીદારીને મજબૂત કરવા અંગે રાજ્યના પરિપ્રેક્ષ્યને રજૂ કર્યો હતો. આ સભાને ગુજરાત સરકારના આદિજાતિ વિકાસ, ખાદી, કુટીર અને ગ્રામોદ્યોગ મંત્રી શ્રી નરેશભાઈ પટેલે પણ સંબોધિત કરી હતી.

DDWS ના અધિક સચિવ અને નેશનલ જલ જીવન મિશનના મિશન ડાયરેક્ટર શ્રી કમલ કિશોર સોન નવસારી ખાતે જલ મહોત્સવના શુભારંભ દરમિયાન કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી પાટીલની સાથે રહ્યા હતા. કાર્યક્રમ દરમિયાન મહાનુભાવો દ્વારા કલશ પૂજન વિધિ કરવામાં આવી હતી, જે જળ પ્રત્યેના સન્માન અને જળ સંરક્ષણ તથા જવાબદાર જળ વ્યવસ્થાપન પ્રત્યેની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image004WHV2.jpg

આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસના પ્રસંગે "સુજલમ શક્તિ દિવસ" તરીકે ઉજવવામાં આવેલી આ ઇવેન્ટમાં ગ્રામીણ પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવેલા પ્રયાસોને દર્શાવતી એક ટૂંકી ફિલ્મ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. આ ટૂંકી ફિલ્મમાં જલ જીવન મિશનના કેન્દ્રમાં રહેલી મહિલાઓને દર્શાવવામાં આવી હતી અને હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યું હતું કે નળના પાણીના જોડાણોની પહોંચે પાણી લાવવાના ભારણને કેવી રીતે ઘટાડ્યું છે, મહિલાઓને સશક્ત બનાવી છે અને ગ્રામીણ પરિવારોને મજબૂત બનાવ્યા છે.

કાર્યક્રમમાં સ્વ-સહાય જૂથ (SHG) ના સભ્યો, ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિના સભ્યો, યુવા સ્વયંસેવકો, પાણીની ગુણવત્તાનું પરીક્ષણ કરતી ગ્રામીણ મહિલાઓ અને પંપ ઓપરેટરો સહિત સામુદાયિક યોગદાન આપનારાઓનું સન્માન અને અભિવાદન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓના સંચાલન અને જાળવણીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

ત્યારબાદ જલ સંકલ્પ લેવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં ગ્રામજનોએ જળ સંરક્ષણ અને પીવાના પાણીના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના જવાબદાર સંચાલન પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને સામૂહિક રીતે પુનરોચ્ચાર કરી હતી. જલ અર્પણ વિધિ દ્વારા પીવાના પાણી પુરવઠાની અસ્કયામતો ગ્રામ પંચાયતને સોંપવામાં આવે છે, જે જલ જીવન મિશન હેઠળ ગ્રામીણ પીવાના પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓની મજબૂત સામુદાયિક માલિકીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image005K3QX.png

આવા જ જલ મહોત્સવ કાર્યક્રમો મહારાષ્ટ્ર અને બિહારમાં જલ અર્પણની ઉજવણી સાથે એકસાથે આયોજિત કરવામાં આવ્યા હતા. મહારાષ્ટ્રના સિંધુદુર્ગ જિલ્લાની પારુલેબજાર જીપીના કરલી ગામમાં, જલ શક્તિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્નાએ જલ મહોત્સવની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો હતો જેમાં જલ વોક, સમુદાય સાથે સંવાદ, જલ પૂજન, જલ બંધન, ગામના જળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાઇટ્સ પર જલ શૃંગાર, ફિલ્ડ ટેસ્ટિંગ કિટ્સનો ઉપયોગ કરીને પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણનું નિદર્શન, જલ સંકલ્પ, વૃક્ષ પૂજન અને સમુદાય એટલે કે SHG સભ્યો, VWSC, કડિયા, યુવા સ્વયંસેવકો અને પંપ ઓપરેટરોનું સન્માન તેમજ જળ સુરક્ષા અંગેના જાગૃતિ કાર્યક્રમો કરવામાં આવ્યા હતા. મહારાષ્ટ્ર સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ અને બંદરો મંત્રી (સિંધુદુર્ગના પાલક મંત્રી) શ્રી નીતેશ રાણે, સાવંતવાડી મતવિસ્તારના ધારાસભ્ય શ્રી દીપક કેસરકર પણ આ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image00646UI.png

ઉજવણી દરમિયાન જલ શક્તિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી વી. સોમન્નાએ સીધું નળમાંથી પાણી પીધું હતું અને તેમના સંબોધનમાં તેમણે શેર કર્યું હતું કે પાણીનો સ્વાદ એટલો સારો છે અને JJM હેઠળ ગુણવત્તા જાળવવામાં આવે છે કે આપણે તેને સીધું પી શકીએ છીએ કારણ કે પુરવઠા પહેલા પાણી પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. તેમણે સમુદાયની પ્રશંસા કરી અને વરસાદી પાણીના સંગ્રહ માટે કામ કરવા વિનંતી કરી હતી.

બિહારના મુઝફ્ફરપુર જિલ્લામાં, જલ શક્તિ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી રાજ ભૂષણ ચૌધરી જલ મહોત્સવના કાર્યક્રમોમાં ગ્રામજનો સાથે જોડાયા હતા જેમાં જલ ચૌપાલ સંવાદ, જલ બંધન, જલ શપથ, જલ સેવા આંકલન પર ચર્ચા અને મહિલા પંપ ઓપરેટરો તથા ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની જાળવણીમાં રોકાયેલા સમુદાયના સભ્યોનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. બિહાર વિધાનસભાના સભ્ય શ્રી કેદાર પ્રસાદ ગુપ્તા પણ આ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.

મુઝફ્ફરપુર ખાતે સભાને સંબોધતા જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રાજ ભૂષણ ચૌધરીએ સ્થાનિક માતૃ શક્તિ ની ઉત્સાહભેર ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી હતી અને જળ શાસન અને સમુદાય સંચાલિત જળ વ્યવસ્થાપનને મજબૂત કરવામાં મહિલાઓની મહત્વની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જલ મહોત્સવ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામ પંચાયત દ્વારા જન ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને જળ સંરક્ષણની પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. જલ જીવન મિશનની પરિવર્તનકારી અસર પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે ગ્રામીણ ઘરોમાં નળના પાણીના જોડાણોના વિસ્તરણથી આરોગ્ય, ગૌરવ અને જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો થયો છે, ખાસ કરીને એવી મહિલાઓ પરનો બોજ ઓછો થયો છે જેઓ પહેલા પાણી લાવવા માટે લાંબા કલાકો વિતાવતી હતી. પાણીના જવાબદાર ઉપયોગની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, તેમણે નાગરિકોને જળ સંરક્ષણમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવા હાકલ કરી હતી.

સમગ્ર દેશમાં ગ્રામ્ય, જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે જલ મહોત્સવ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં જલ અર્પણ, સામુદાયિક જાગૃતિ રેલીઓ, જલ ચૌપાલ સંવાદ, ફિલ્ડ ટેસ્ટિંગ કિટ્સનો ઉપયોગ કરીને પાણીની ગુણવત્તા પરીક્ષણનું નિદર્શન, જળ સ્ત્રોતની ટકાઉપણુંના શપથ અને સામુદાયિક સ્વયંસેવકો, સ્વ-સહાય જૂથો અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીના સંચાલનમાં રોકાયેલા ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિના સભ્યોનું સન્માન કરવામાં આવી રહ્યું છે. પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, જેમાં એરિયા ઓફિસર્સ અને ડેપ્યુટી એડવાઈઝર્સનો સમાવેશ થાય છે, તેઓ પણ દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી જલ અર્પણ દિવસની ઉજવણીમાં જોડાયા હતા, જે જલ મહોત્સવ 2026 ના શુભારંભની દેશવ્યાપી ઉજવણી દર્શાવે છે.

કેટલાક જિલ્લાઓમાં, કાર્યક્રમો જળ વ્યવસ્થાપનમાં મહિલાઓના નેતૃત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડી રહ્યા છે, જેમાં મહિલા પંપ ઓપરેટરો અને ગ્રામ્ય જળ સમિતિઓના મહિલા પ્રતિનિધિઓનું સન્માન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેઓ પાયાના સ્તરે વિશ્વસનીય પીવાના પાણીની સેવાઓ સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

જલ મહોત્સવનું આયોજન ચાર સ્તરે કરવામાં આવશે - રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય, જિલ્લા અને ગ્રામ પંચાયત - જેથી ગ્રામીણ પીવાના પાણીના સંચાલનમાં સંકલિત કાર્યવાહી અને સામુદાયિક ભાગીદારી મજબૂત કરી શકાય.

રાષ્ટ્રીય સ્તરે, અભિયાનના સમયગાળા દરમિયાન આંતર-મંત્રાલય કન્વર્જન્સને પ્રોત્સાહન આપતા કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવશે. પાયાના સ્તરના જળ નેતાઓને ઓળખવા માટે 11 માર્ચ 2026 ના રોજ વિજ્ઞાન ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે ભારતના માનનીય રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં રાષ્ટ્રીય સ્તરનો મેગા ઇવેન્ટ આયોજિત કરવામાં આવશે. આ અભિયાન 22 માર્ચે (વિશ્વ જળ દિવસ) દેશવ્યાપી જલ અર્પણ વિધિઓ સાથે સમાપ્ત થશે.

રાજ્ય સ્તરે, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો જલ અર્પણ કાર્યક્રમો, જિલ્લા તાલીમ એકમોનું ક્ષમતા નિર્માણ, સુજલમ શક્તિ પર જિલ્લા અધિકારીઓનું ઓરિએન્ટેશન, જિલ્લા જળ અને સ્વચ્છતા મિશનની બેઠકો અને લાઇન વિભાગો સાથે કન્વર્જન્સ પહેલ જેવી પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરશે. રાજ્યો આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્ય જલ ઉત્સવ/નદી ઉત્સવ કેલેન્ડર તૈયાર કરશે.

જિલ્લા સ્તરે, કાર્યક્રમો જલ અર્પણ પ્રોટોકોલ પરના ઓરિએન્ટેશન, જિલ્લા જળ અને સ્વચ્છતા મિશનને મજબૂત કરવા અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની ટકાઉપણું વધારવા માટે સેવા સુધારણા યોજનાઓ તૈયાર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. રાજ્યો આ સમયગાળા દરમિયાન લોક જલ ઉત્સવ કેલેન્ડર તૈયાર કરવા માટે ગ્રામ પંચાયતોને સમર્થન અને માર્ગદર્શન આપશે.

ગ્રામ પંચાયત સ્તરે, સમુદાયના નેતૃત્વ હેઠળની પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે હર ઘર જલ ઘોષણાઓ, ગ્રામ જળ અને સ્વચ્છતા સમિતિઓ (VWSCs) નું ઓરિએન્ટેશન, જલ સેવા આંકલન, શાળાઓમાં પાણીની ગુણવત્તાના પરીક્ષણના નિદર્શન અને પીવાના પાણીની અસ્કયામતોના બ્રાન્ડિંગનું આયોજન કરવામાં આવશે જેથી ગામડાના જળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સામુદાયિક માલિકી વધુ મજબૂત બને.

જલ મહોત્સવ જળ વ્યવસ્થાપનમાં ગ્રામ પંચાયત દ્વારા જન ભાગીદારીને ગાઢ બનાવવા અને સમગ્ર ગ્રામીણ ભારતમાં ટકાઉ જળ ઉપયોગ અને સુજલ ગ્રામ તરફ દેશવ્યાપી આંદોલન ઊભું કરવા માંગે છે અને ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓની સામુદાયિક માલિકી અને ગામડાઓમાં સુજલ ગ્રામ બનાવવા તરફના સામૂહિક પ્રયાસોને પ્રોત્સાહિત કરે છે, જે વિકસિત ભારતના વિઝનમાં ફાળો આપે છે.

જલ મહોત્સવ 2026 ના શુભારંભનું નવસારી, ગુજરાતથી જીવંત પ્રસારણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા જન ભાગીદારીની ભાવના પર પ્રકાશ પાડે છે. આ કાર્યક્રમનું જીવંત પ્રસારણ નીચેની લિંક પર જોઈ શકાય છે: https://www.youtube.com/live/SMWmffMoLo4?si=C5JSz_rqBQdXu-9T

SM/IJ/JD