পৰিচয়

ভাৰতত প্ৰযুক্তিৰ ভৱিষ্যৎ এটা সহজ কিন্তু শক্তিশালী ধাৰণাৰে পৰিচালিত হৈছে: এআইৰ গণতান্ত্ৰিককৰণ। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা কেৱল কেইটামান কোম্পানী, প্ৰতিষ্ঠান বা দেশত সীমাবদ্ধ হৈ থাকিব নালাগে। বৰঞ্চ ইয়াক এনেদৰে বিকশিত আৰু ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব যাতে প্ৰতিজন নাগৰিকৰ উপকাৰ হয়, জনকল্যাণ আৰু সামূহিক মংগলৰ সমৰ্থন হয়। মানৱতাৰ বাবে এআইৰ এই দৃষ্টিভংগীয়ে মানুহক প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখে, যাতে উদ্ভাৱনে ইয়াৰ বিপৰীতে নহয়, সমাজৰ সেৱা কৰাটো নিশ্চিত কৰে।

 

এই দৃষ্টিভংগী বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ হ’লে এআইয়ে বৃহৎ পৰিসৰত নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে কাম কৰিব লাগিব আৰু স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, কৃষি, বিত্ত, আৰু ৰাজহুৱা সেৱাৰ মাজেৰে দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে একত্ৰিত হ’ব লাগিব। এনে জনসংখ্যা-স্তৰীয় প্ৰভাৱ এটা শক্তিশালী আৰু সংহত এআই ষ্টেকৰ যোগেদি সম্ভৱ কৰা হয়, যি এআই এপ্লিকেচনসমূহ ফলপ্ৰসূভাৱে নিৰ্মাণ, মোতায়েন, আৰু চলাবলৈ প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ, ছিষ্টেমমসমূহ, আৰু আন্তঃগাঁথনিসমূহ একত্ৰিত কৰে।

 

এআই ষ্টেক: মোতায়েন আৰু পৰিসৰক সামৰ্থবান কৰা স্তৰসমূহ

এটা এআই ষ্টেক হৈছে সঁজুলি আৰু ছিষ্টেমসমূহৰ সম্পূৰ্ণ গোট যি এআই এপ্লিকেচনসমূহ নিৰ্মাণ আৰু চলাবলৈ একেলগে কাম কৰে। এই এপ্লিকেচনসমূহ দৈনন্দিন সঁজুলি যেনে চিৰি আৰু এলেক্সাৰ দৰে ভাৰ্চুৱেল সহায়ক, আৰু নেটফ্লিক্স আৰু স্পটিফাইৰ দৰে প্লেটফৰ্মত ব্যক্তিগতকৃত পৰামৰ্শৰ পৰা আৰম্ভ কৰি স্বাস্থ্যসেৱা নিদান, বিত্তীয় জালিয়াতি ধৰা পেলোৱা, আৰু পৰিবহণত ব্যৱহৃত উন্নত ব্যৱস্থালৈকে। এআই ষ্টেকে হাৰ্ডৱেৰ, ছফ্টৱেৰ, আৰু প্লেটফৰ্মসমূহ একত্ৰিত কৰে যি তথ্য সংগ্ৰহ কৰাত সহায় কৰে, এআই মডেলসমূহ প্ৰশিক্ষণ দিয়ে, আৰু বাস্তৱ জীৱনত সেয়া ব্যৱহাৰ কৰে, এআইয়ে আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে মসৃণভাৱে কাম কৰাটো নিশ্চিত কৰে।

 

এআই ষ্টেক পাঁচটা স্তৰেৰে গঠিত, প্ৰত্যেকেই এক জটিল ভূমিকা পালন কৰে। এআই ষ্টেকে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাক বাস্তৱ জগতত কাম কৰায়, মানুহে প্ৰতিদিনে ব্যৱহাৰ কৰা এপসমূহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পৰ্দাৰ আঁৰত চলি থকা ডাটা, কম্পিউটিং শক্তি, নেটৱৰ্ক, আৰু শক্তিলৈকে। এই স্তৰসমূহে একেলগে এআই সমাধানসমূহ স্কেলেবল, নিৰ্ভৰযোগ্য, আৰু জনসংখ্যা স্তৰত প্ৰভাৱ প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাটো নিশ্চিত কৰে।

 

১। এপ্লিকেচন লেয়াৰ

এপ্লিকেচন লেয়াৰে এআই ষ্টেকৰ ব্যৱহাৰকাৰী-মুখী উপাদানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইয়াত এআই-চালিত এপ আৰু সেৱা যেনে স্বাস্থ্য নিদান সঁজুলি, কৃষি পৰামৰ্শদাতা প্লেটফৰ্ম, চেটবট, আৰু ভাষা ৰূপান্তৰ এপ্লিকেচন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই স্তৰে জটিল এআই প্ৰক্ৰিয়াসমূহক সহজ, ব্যৱহাৰকাৰী-বন্ধুত্বপূৰ্ণ সেৱালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে যিবোৰ মানুহে সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

 

হাই-ইমপেক্ট এপ্লিকেচনৰ জৰিয়তে ভাৰতত এআই গ্ৰহণ

 

• ভাৰতীয় ষ্টাৰ্টআপসমূহে স্থানীয় ভাষা, প্ৰসংগ, আৰু খণ্ড-নিৰ্দিষ্ট প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি এআই এপ্লিকেচন বিকশিত কৰি আছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ অৰ্থনীতিতে গ্ৰহণ ত্বৰান্বিত হৈছে।
• কৃষি ক্ষেত্ৰত, এআই-চালিত পৰামৰ্শদাতা সঁজুলিয়ে বীজ সিঁচাৰ সিদ্ধান্ত, শস্যৰ উৎপাদন, আৰু ইনপুট দক্ষতা উন্নত কৰিছে, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ দৰে নিৰ্বাচিত ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ নিয়োগ, ৩০–৫০% পৰ্যন্ত উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধিৰ ৰিপৰ্ট দিছে।
• স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত, এআই প্ৰয়োগে যক্ষ্মা, কেন্সাৰ, স্নায়ুজনিত বিকাৰ, আৰু অন্যান্য অৱস্থাৰ আগতীয়া ধৰা পেলাবলৈ সক্ষম কৰি তুলিছে, যাৰ ফলত প্ৰতিৰোধমূলক আৰু নিদানমূলক যত্ন শক্তিশালী হৈছে।
• শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০য়ে চিবিএছইৰ পাঠ্যক্ৰম, দীক্ষা প্লেটফৰ্ম, আৰু ৱাইইউভিএআইৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে এআই শিক্ষণক একত্ৰিত কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ব্যৱহাৰিক এআই দক্ষতাৰে সজ্জিত কৰে।
• ন্যায় প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত, ই-কোৰ্টৰ তৃতীয় পৰ্যায়ৰ ৰূপান্তৰ, গোচৰ ব্যৱস্থাপনা, সময়সূচী, আৰু নাগৰিক-মুখী সেৱাৰ বাবে এআই আৰু এমএল নিয়োগ কৰে, স্থানীয়ভাষাৰ প্ৰৱেশৰ জৰিয়তে দক্ষতা আৰু স্বচ্ছতা উন্নত কৰে।
• বতৰ আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাত, আইএমডিয়ে বৰষুণ, ঘূৰ্ণীবতাহ, কুঁৱলী, বিজুলী, আৰু জুইৰ উন্নত পূৰ্বাভাসৰ বাবে এআই ব্যৱহাৰ কৰে, কৃষক আৰু দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱা মৌচম জিপিটিৰ দৰে সঁজুলিৰ সৈতে।

 

মূলতঃ, এপ্লিকেচন লেয়াৰ হৈছে য'ত এআইয়ে উন্নত ক্ষমতাসমূহক অভিগমযোগ্য, ব্যৱহাৰকাৰী-কেন্দ্ৰিক সেৱাসমূহলৈ ৰূপান্তৰ কৰি প্ৰকৃত মূল্য প্ৰদান কৰে। অগ্ৰাধিকাৰ খণ্ডসমূহৰ পৰিসৰত নিয়োজিত হ'লে ই এআইক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ বাহিৰলৈ যাবলৈ আৰু দৈনন্দিন সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু সেৱা প্ৰদানত নিহিত হ'বলৈ সক্ষম কৰে। এই ব্যাপক গ্ৰহণেই শেষত এআইৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ নিৰ্ধাৰণ কৰে।

 

এআই এপ্লিকেচন গ্ৰহণত সাধাৰণ প্ৰৱণতা

 

ইণ্টাৰনেট আৰু মোবাইল প্ৰযুক্তিৰ দৰেই যেতিয়া এপ্লিকেচনসমূহক পৰিসৰত গ্ৰহণ কৰা হয় তেতিয়া এআইয়ে পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰভাৱ প্ৰদান কৰে। কৃষি, স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, উৎপাদন, পৰিবহণ, শাসন, আৰু জলবায়ু কাৰ্য্যকে ধৰি বিভিন্ন খণ্ডত এআই এপ্লিকেচনসমূহ ক্ৰমান্বয়ে নিয়োগ কৰা হৈছে। জনসংখ্যাৰ পৰিসৰত বিভিন্ন খণ্ডত এআইক লাভৱান কৰি ভাৰতে “এআই প্ৰসাৰণ” কৌশল অনুসৰণ কৰিছে। সমগ্ৰ দেশতে এআই-সক্ষম এপ্লিকেচনে কৃষকসকলক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় কৰিছে, আগতীয়াকৈ ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাত চিকিৎসকসকলক সহায় কৰিছে, আৰু জনসেৱা প্ৰদানৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও, বাস্তৱ জগতৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰ আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ গ্ৰহণক অগ্ৰাধিকাৰ দি, এপ্লিকেচন লেয়াৰে নিশ্চিত কৰে যে এআইয়ে স্পষ্ট সুবিধা প্ৰদান কৰে আৰু নাগৰিকৰ জীৱন প্ৰত্যক্ষভাৱে উন্নত কৰে।

 

২। এআই মডেল লেয়াৰ

ই এআই ছিষ্টেমৰ মগজু হিচাপে কাম কৰে। এআই মডেলসমূহক তথ্যৰ ওপৰত প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয় যাতে আৰ্হি চিনাক্ত কৰিব পাৰি, ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিব পাৰি আৰু সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, ইবিলাকে এক্স-ৰেৰ পৰা ৰোগ ধৰা পেলোৱাত সহায় কৰে, শস্যৰ উৎপাদন ভৱিষ্যদ্বাণী কৰে, ভাষা অনুবাদ কৰে বা চেটবটৰ জৰিয়তে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়ে। এই মডেলসমূহে এপ্লিকেচনসমূহক বুদ্ধিমত্তা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত ইবিলাকক ব্যৱহাৰকাৰীসকলক অৰ্থপূৰ্ণ এআই-চালিত ফলাফল প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।

 

ভাৰতত এআই মডেল লেয়াৰৰ বিকাশ

 

• ইণ্ডিয়াএআই মিছনৰ অধীনত ভাৰত-নিৰ্দিষ্ট ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত ১২টা থলুৱা এআই মডেল প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
• সাৰ্বভৌম মডেল বিকাশক সমৰ্থন কৰিবলৈ ষ্টাৰ্টআপসমূহে ৰাজসাহায্যযুক্ত কম্পিউট প্ৰৱেশ লাভ কৰে, য'ত কম্পিউট খৰচৰ ২৫% পৰ্যন্ত অনুদান আৰু ইকুইটিৰ মিশ্ৰণৰ জৰিয়তে সমৰ্থিত হয়, প্ৰৱেশৰ বাধা হ্ৰাস কৰে আৰু ঘৰুৱা উদ্ভাৱন ত্বৰান্বিত কৰে।
• ভাৰতজেনে গৱেষণা, ষ্টাৰ্টআপ, আৰু ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰয়োগসমূহ সমৰ্থন কৰিবলৈ বিলিয়নৰ পৰা ট্ৰিলিয়নলৈকে পেৰামিটাৰলৈকে ভাৰতকেন্দ্ৰিক ভেটি আৰু বহুম’ডাল মডেল বিকশিত কৰি আছে।
• ইণ্ডিয়াএআইকোষে ডাটাছেট, মডেল, আৰু সঁজুলিসমূহৰ বাবে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় ভঁৰাল হিচাপে কাম কৰে; ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ই ৫,৭২২টা ডাটাছেট আৰু ২৫১টা এআই মডেল আয়োজন কৰে, ২০টা খণ্ডৰ ৫৪টা সত্তাৰ অৱদানৰ সৈতে।
• ভাৰতীয় ষ্টাৰ্টআপসমূহে ভাৰতীয় ভাষা, স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা, আৰু ৰাজহুৱা সেৱা প্ৰদানৰ সৈতে সংযুক্ত ফুল-ষ্টেক আৰু ডমেইন-নিৰ্দিষ্ট এআই মডেল নিৰ্মাণ কৰি আছে, উদাহৰণস্বৰূপে
• সৰ্বম এআইয়ে ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ বাবে বৃহৎ ভাষা আৰু বাক্য আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰি আছে যাতে ভইচ ইন্টাৰফেচ, ডকুমেণ্ট প্ৰচেছিং, আৰু নাগৰিক সেৱাসমূহ সমৰ্থন কৰিব পাৰে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা অনুবাদ অভিযানৰ অধীনত ভাষিনীয়ে বাক্য চিনাক্তকৰণ, মেচিন ৰূপান্তৰ, টেক্সট-টু-স্পীচ, অ'চিআৰ, আৰু ভাষা ধৰা পেলোৱাক সামৰি লোৱা ৩৫০+ এআই মডেলৰ আয়োজন কৰে, ডিজিটেল সেৱাসমূহৰ বহুভাষিক প্ৰৱেশ শক্তিশালী কৰে।

 

এআই মডেল স্তৰ হৈছে মূল বুদ্ধিমত্তা যিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰে যে এপ্লিকেচনসমূহে বাস্তৱ জগতৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ কিমান ফলপ্ৰসূভাৱে বুজিব, ভৱিষ্যদ্বাণী আৰু সঁহাৰি জনাব পাৰে। সাৰ্বভৌম, ভাৰত-কেন্দ্ৰিক আৰ্হি আৰু অংশীদাৰী ভঁৰাল বিকশিত কৰি, এই স্তৰে নিশ্চিত কৰে যে এআই ক্ষমতাসমূহ প্ৰাসংগিক, বিশ্বাসযোগ্য, আৰু স্থানীয় ভাষা আৰু অগ্ৰাধিকাৰৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ। এই ভেটি শক্তিশালী কৰিলে বাহ্যিক আৰ্হি পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে ত্বৰান্বিত উদ্ভাৱন সক্ষম হয়।

 

এআই মডেল গ্ৰহণৰ সাধাৰণ ধাৰা

 

এআই মডেলসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অগ্ৰগতিসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ গণনাৰ অভিগম থকা কেইজনমান প্ৰযুক্তিৰ নেতাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল, কিন্তু মুক্ত-উৎস মডেলৰ উত্থানে প্ৰৱেশৰ বাধাসমূহ হ্ৰাস কৰিছে, খৰচ হ্ৰাস কৰিছে, স্বচ্ছতা উন্নত কৰিছে, আৰু ভাষা আৰু প্ৰসংগত স্থানীয়কৰণ সক্ষম কৰিছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভাৰতে স্থানীয় ভাষা, নিয়ন্ত্ৰণ কাঠামো, আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰ আৰু জনসংখ্যা-মাপৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি এক সাৰ্বভৌম, সৰ্বাংগীন আৰু প্ৰয়োগমুখী এআই আৰ্হি পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছে, একে সময়তে স্থানীয় ভাষা, নিয়ন্ত্ৰণ কাঠামো, আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ সৈতে মিলাইছে, যাৰ ফলত প্ৰযুক্তিগত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা শক্তিশালী হৈছে আৰু খণ্ডসমূহৰ মাজত বাস্তৱ জগতৰ প্ৰভাৱ প্ৰদান কৰিছে।

 

৩। কম্পিউট লেয়াৰ

এআইৰ পেশী; ই এআই মডেলসমূহ প্ৰশিক্ষণ আৰু চলাবলৈ প্ৰয়োজনীয় কম্পিউটিং শক্তি প্ৰদান কৰে। প্ৰশিক্ষণৰ সময়ত কম্পিউটে বিপুল পৰিমাণৰ তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে যাতে মডেলটোৱে শিকিব পাৰে আৰু উন্নতি কৰিব পাৰে। আজি এই শক্তি উন্নত প্ৰচেছিং চিপৰ পৰা আহে যেনে এনভিআইডিআইএৰ ব্লেকৱেল গ্রাফিক্স প্ৰচেছিং ইউনিট (জিপিইউ), গুগলৰ টেনছৰ প্ৰচেছিং ইউনিট (টিপিইউ), আৰু নিউৰেল প্ৰচেছিং ইউনিট (এনপিইউ), যিয়ে এআই ছিষ্টেমসমূহক দক্ষতাৰে আৰু পৰিসৰত কাম কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে।

 

ভাৰতত গণনা ক্ষমতা আৰু এআই আন্তঃগাঁথনি

 

• ইণ্ডিয়াএআই মিছনৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ ভিতৰত ১০,৩০০+ কোটি টকা আবণ্টন।
• ইণ্ডিয়াএআই কম্পিউট পৰ্টেলে কম্পিউট-এজ-এ-ছাৰ্ভিচ মডেলৰ ওপৰত কাম কৰে। ই ১০০ টকাৰ তলত ৰাজসাহায্যযুক্ত হাৰত ৩৮,০০০ জিপিইউ আৰু ১০৫০ টিপিইউলৈ শ্বেয়াৰড, ক্লাউড-ভিত্তিক প্ৰৱেশ প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত ষ্টাৰ্টআপ আৰু সৰু সংস্থাসমূহৰ বাবে প্ৰৱেশৰ বাধা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পায়।
• ৩,০০০ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জিপিইউসমূহৰ সৈতে এটা সুৰক্ষিত ৰাষ্ট্ৰীয় জিপিইউ ক্লাষ্টাৰ সাৰ্বভৌম আৰু কৌশলগত এআই এপ্লিকেচনসমূহৰ বাবে সংস্থাপন কৰা হৈছে।
• ৭৬ হাজাৰ কোটি টকা ব্যয়ৰে ভাৰত অৰ্ধপৰিবাহী মিছনে চিপ ফেব্ৰিকেশন আৰু পেকেজিং ইউনিটকে ধৰি ১০টা অৰ্ধপৰিবাহী প্ৰকল্পত অনুমোদন জনাইছে।
• শক্তি আৰু ভেগা প্ৰচেছৰৰ দৰে থলুৱা চিপ ডিজাইনৰ পদক্ষেপে এআই হাৰ্ডৱেৰত ভাৰতৰ ঘৰুৱা সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰি তুলিছে।
• ভাৰতে কাষ্টম এআই চিপ বিকশিত কৰিও নিজৰ অৰ্ধপৰিবাহী পৰিৱেশ তন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰি তুলিছে, ফেব আৰু এটিএমপি ইউনিটকে ধৰি ১০টা অনুমোদিত অৰ্ধপৰিবাহী প্ৰকল্পৰ সৈতে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় ছুপাৰকম্পিউটিং মিছনে আইআইটি, আইআইএছইআৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত কম্পিউটিং ক্ষমতাৰ ৪০টাতকৈও অধিক পেটাফ্লপ নিয়োগ কৰিছে।
• পৰম সিদ্ধি-এআই আৰু ঐৰাৱতৰ দৰে ফ্লেগশ্বিপ ব্যৱস্থাই প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, বতৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী, আৰু ঔষধ আৱিষ্কাৰকে ধৰি প্ৰয়োগৰ বাবে এআই-অনুকূলিত ছুপাৰ কম্পিউটিং প্ৰদান কৰে।

 

গণনা স্তৰটোৱেই হৈছে জটিল সক্ষমকাৰক যিয়ে এআই উদ্ভাৱনৰ পৰিসৰ, গতি আৰু কৌশল নিৰ্ধাৰণ কৰে। উচ্চ-কাৰ্য্যক্ষম কম্পিউটিঙৰ ভাগ-বতৰা কৰা, সুলভ মূল্যৰ প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰণ কৰি আৰু একেসময়তে ঘৰুৱা চিপ আৰু ছুপাৰ কম্পিউটিং ক্ষমতা শক্তিশালী কৰি ভাৰতে এআই বিকাশৰ গাঁথনিগত বাধাসমূহ হ্ৰাস কৰিছে। এই পদ্ধতিয়ে কেইখনমান হাতত কেন্দ্ৰীভূত হৈ থকাৰ পৰিৱৰ্তে, গণনা শক্তিয়ে গৱেষণা, ষ্টাৰ্টআপ, আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজত বহল ভিত্তিৰ উদ্ভাৱনক সমৰ্থন কৰাটো নিশ্চিত কৰে।

 

এআই কম্পিউট এডপচনৰ সাধাৰণ ধাৰা

 

উচ্চমানৰ এআই কম্পিউটৰ প্ৰৱেশ বহুলাংশে উচ্চ খৰচ আৰু কেইটামান প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু দেশৰ মাজত উন্নত হাৰ্ডৱেৰৰ কেন্দ্ৰীভূতকৰণৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠিছে, যাৰ ফলত সৰু খেলুৱৈৰ অংশগ্ৰহণ সীমিত হৈ পৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ভাৰতে ইণ্ডিয়াএআই মিছনৰ অধীনত চৰকাৰী সমৰ্থিত ক্লাউড আন্তঃগাঁথনিৰ জৰিয়তে কম্পিউটাৰৰ বাবে সুলভ আৰু ভাগ-বতৰা কৰা প্ৰৱেশ সম্প্ৰসাৰণ কৰি আছে। ইণ্ডিয়াএআই কম্পিউট পৰ্টেলে বিশ্বব্যাপী প্ৰতি ঘণ্টাত ২০০ টকাতকৈ অধিক হাৰৰ তুলনাত, প্ৰতি ঘণ্টাত ১০০ টকাৰ তলৰ ৰাজসাহায্যযুক্ত হাৰত ৩৮,০০০তকৈ অধিক জিপিইউ আৰু ১০৫০ টিপিইউৰ প্ৰৱেশ প্ৰদান কৰে। ক্লাউড-ভিত্তিক প্লেটফৰ্ম, ৰাষ্ট্ৰীয় মিছন, আৰু ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে ঘৰুৱা চিপ ডিজাইন, অৰ্ধপৰিবাহী উৎপাদন, আৰু ছুপাৰ কম্পিউটিং ক্ষমতা নিৰ্মাণৰ প্ৰচেষ্টা সংযুক্ত কৰি ভাৰতে প্ৰৱেশৰ বাধা হ্ৰাস কৰিছে, দীৰ্ঘম্যাদী আত্মনিৰ্ভৰশীলতা শক্তিশালী কৰিছে, আৰু নিশ্চিত কৰিছে যে এআই উদ্ভাৱনে কম্পিউটৰ উপলব্ধতাৰ দ্বাৰা বাধাগ্ৰস্ত নোহোৱাকৈ খণ্ডসমূহৰ মাজত পৰিমাপ কৰিব পাৰে।

 

৪। ডাটা চেণ্টাৰ আৰু নেটৱৰ্ক আন্তঃগাঁথনি স্তৰ

 

এই স্তৰে এআইৰ ঘৰ আৰু ঘাইপথ গঠন কৰে। ডাটা চেণ্টাৰ হৈছে য'ত এআই ছিষ্টেমসমূহ সংৰক্ষণ আৰু পৰিচালিত কৰা হয়, আনহাতে ইণ্টাৰনেট, ব্ৰডবেণ্ড, আৰু ৫জিৰ দৰে নেটৱৰ্কে ব্যৱহাৰকাৰী, কম্পিউটাৰ আৰু এআই মডেলৰ মাজত ডাটা স্থানান্তৰ কৰে। একেলগে, সিবিলাকে নিশ্চিত কৰে যে এআইয়ে নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে, দ্ৰুতভাৱে কাম কৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকল য'তেই নাথাকক কিয় তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যায়। শক্তিশালী নেটৱৰ্ক আৰু ডাটা চেণ্টাৰৰ অবিহনে এআই এপ্লিকেচনসমূহে ফলপ্ৰসূভাৱে কাম নকৰিব বা পৰিমাপ কৰিব নোৱাৰিব।

 

ভাৰতত ডাটা চেণ্টাৰ আৰু নেটৱৰ্ক আন্তঃগাঁথনি

 

• এটা দেশব্যাপী অপটিকেল ফাইবাৰ নেটৱৰ্কে ক্লাউড আৰু এআই সেৱাৰ বাবে উচ্চ গতিৰ ডাটা মুভমেণ্ট সমৰ্থন কৰে।
• সমগ্ৰ দেশৰ সকলো ৰাজ্য/ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ৫জি সেৱা আৰম্ভ কৰা হৈছে আৰু দেশৰ ৯৯.৯% জিলাত ৮৫% জনসংখ্যা সামৰি লোৱা হৈছে।
• প্ৰায় ৯৬০ মেগাৱাট ইনষ্টলড ডাটা চেণ্টাৰ ক্ষমতাৰ সৈতে বিশ্বব্যাপী ডাটা চেণ্টাৰ ক্ষমতাৰ প্ৰায় ৩% ভাৰতৰ। ইয়াৰ উপৰিও, বৃদ্ধি পোৱা এআই আৰু ক্লাউড ৱৰ্কলোডৰ ফলত ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ক্ষমতা ৯.২ গিগাৱাটলৈ তীব্ৰভাৱে বৃদ্ধি পাব বুলি প্ৰকল্প কৰা হৈছে।
• মুম্বাই–নভি মুম্বাই হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ ডাটা চেণ্টাৰ হাব, ভাৰতৰ মুঠ ক্ষমতাৰ ২৫%তকৈ অধিক। আন আন মূল ডাটা চেণ্টাৰ হাবসমূহৰ ভিতৰত বেংগালুৰু, হায়দৰাবাদ, চেন্নাই, দিল্লী এনচিআৰ, পুনে, আৰু কলকাতা।
• গ্ল’বেল টেক জায়ান্টসমূহে এআই আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি ত্বৰান্বিত কৰাৰ বাবে ভাৰতত বিনিয়োগ কৰিছে, যিয়ে দেশৰ প্ৰযুক্তিগত পৰিৱেশৰ বাবে এক বৃহৎ উত্থান চিহ্নিত কৰিছে। মূল প্ৰতিশ্ৰুতিসমূহৰ ভিতৰত আছে মাইক্ৰ’ছফটৰ ডাটা চেণ্টাৰ আৰু এআই প্ৰশিক্ষণৰ বাবে ১.৫ লাখ কোটি টকা, ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ক্লাউড আন্তঃগাঁথনি আৰু এআই-চালিত ডিজিটাইজেচনৰ বাবে আমাজনৰ ২.৯ লাখ কোটি টকা, আৰু ভিজাগত ১ গিগাৱাট এআই হাবৰ বাবে গুগলৰ ১.২৫ লাখ কোটি টকা।

 

ডাটা কেন্দ্ৰ আৰু নেটৱৰ্ক আন্তঃগাঁথনি স্তৰে মূল মেৰুদণ্ড প্ৰদান কৰে যিয়ে এআই ব্যৱস্থাপ্ৰণালীসমূহক পৰিসৰ আৰু বাস্তৱ সময়ত কাম কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। সংযোগ শক্তিশালী কৰি আৰু ঘৰুৱা ডাটা চেণ্টাৰৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰি ভাৰতে নিশ্চিত কৰিছে যে এআই সেৱাসমূহ নিৰ্ভৰযোগ্য, সঁহাৰিজনক আৰু ব্যাপকভাৱে সুলভ হৈ থাকে। এই সংহত পদ্ধতিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ভিতৰত ডিজিটেল ক্ষমতাসমূহক দৃঢ়ভাৱে সুৰক্ষিত কৰাৰ সময়ত বিভিন্ন খণ্ডত নিৰাপদ, স্কেলেবল এআই মোতায়েন সমৰ্থন কৰে।

 

এআই আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ সাধাৰণ ধাৰা

 

আন্তঃগাঁথনি স্তৰটোৱেই হৈছে এআই নিয়োগৰ মেৰুদণ্ড, য’ত প্ৰধান প্ৰযুক্তি কোম্পানীসমূহে উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন ডাটা চেণ্টাৰ আৰু উচ্চ গতিৰ নেটৱৰ্কত প্ৰচুৰ বিনিয়োগ কৰে। ডিজিটেল সংযোগ আৰু ঘৰুৱা ডাটা চেণ্টাৰৰ আন্তঃগাঁথনিৰ ব্যাপক বিকাশৰ জৰিয়তে ভাৰতে এই ভেটিটো শক্তিশালী কৰি তুলিছে। বিশ্ব আৰু ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি কোম্পানী উভয়ৰে বিনিয়োগে দেশৰ ভিতৰতে এআই মডেল, ডাটা, আৰু উদ্ভাৱন পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহ আতিথ্য কৰাটো নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰিছে। সংযোগ উন্নত কৰি, ডাটা চেণ্টাৰৰ ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ কৰি, আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি ৰাষ্ট্ৰীয় অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত ৰাখি ভাৰতে বিভিন্ন খণ্ডত এআই গ্ৰহণৰ বাবে এক স্থিতিস্থাপক আৰু স্কেলেবল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে।

 

৫। শক্তি স্তৰ

 

এই স্তৰে সমগ্ৰ এআই ষ্টেক চলাই ৰাখে। এআই ডাটা চেণ্টাৰসমূহে বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ খৰচ কৰে কাৰণ এআই ব্যৱস্থাক প্ৰশিক্ষণ আৰু পৰিচালনা কৰিবলৈ শক্তিশালী কম্পিউটাৰৰ প্ৰয়োজন হয়। প্ৰযুক্তি অধিক কাৰ্যক্ষম হোৱাৰ লগে লগে এআইক এতিয়াও এটা স্থিৰ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য শক্তি যোগানৰ প্ৰয়োজন। সেয়েহে এআই আন্তঃগাঁথনিৰ বহনক্ষম বৃদ্ধিত সহায় কৰিবলৈ পৰিষ্কাৰ আৰু সুলভ শক্তি অতি প্ৰয়োজনীয়।

 

ভাৰতত সুলভ, সুৰক্ষিত আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তি

 

• ভাৰতে ২০২৫–২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত ২৪২.৪৯ গিগাৱাটৰ অভিলেখ শিখৰ শক্তিৰ চাহিদা পূৰণ কৰিছিল, ৰাষ্ট্ৰীয় শক্তিৰ নাটনি মাত্ৰ ০.০৩% লৈ হ্ৰাস পাইছিল, যাৰ ফলত এআই ডাটা চেণ্টাৰৰ বাবে নিৰৱচ্ছিন্ন বিদ্যুৎ আৰু উচ্চ-কাৰ্যক্ষম কম্পিউটিং সুবিধা নিশ্চিত হৈছিল।
• মুঠ ইনষ্টল কৰা শক্তি ক্ষমতা ৫০৯.৭ গিগাৱাটলৈকে উপনীত হৈছে, যিয়ে শক্তি-নিবিড় এআই ৱৰ্কলোড সমৰ্থন কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় স্কেল প্ৰদান কৰে। (নৱেম্বৰ ২০২৫ চনৰ হিচাপত)
• অজীৱাশ্ম ইন্ধনৰ উৎসৰ অংশীদাৰিত্ব ২৫৬.০৯ গিগাৱাট – মুঠ স্থাপন কৰা ক্ষমতাৰ ৫১ শতাংশতকৈ অধিক, যিয়ে এআই আন্তঃগাঁথনিৰ বৃদ্ধিক বহনক্ষমতাৰ সৈতে একাকাৰ কৰি ৰাখিছে আৰু ডাটা চেণ্টাৰৰ কাৰ্বন ফুটপ্ৰিণ্ট হ্ৰাস কৰিছে।
• ভাৰতে ২০৩১–৩২ চনৰ ভিতৰত ৫৭ গিগাৱাট পাম্পড ষ্ট’ৰেজ প্ৰকল্প আৰু ৪৩,২২০ মেগাৱাট-ঘণ্টা বেটাৰী শক্তি সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা লাভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। ই গ্ৰীডৰ স্থিৰতা আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিব আৰু পৰিৱৰ্তনশীল নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সমান্তৰালভাৱে কাম কৰা এআই ডাটা চেণ্টাৰসমূহক সমৰ্থন কৰিব।
• ইয়াৰ উপৰিও, ট্ৰেন্সফৰ্মিং ইণ্ডিয়াৰ বাবে পাৰমাণৱিক শক্তিৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰ আৰু উন্নীতকৰণ (SHANTI) আইনখনে পাৰমাণৱিক শক্তিক এআই আৰু ডাটা চেণ্টাৰৰ বাবে স্বচ্ছ শক্তিৰ এক সুস্থিৰ, ২৪ ঘণ্টাই পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ উৎস হিচাপে স্থান দিছে। এই আইনখনে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ সক্ষম কৰে আৰু ক্ষুদ্ৰ মডুলাৰ ৰিয়েক্টৰ (এছএমআৰ) আৰু মাইক্ৰ’ ৰিয়েক্টৰৰ নিয়োগ ত্বৰান্বিত কৰে।

 

শক্তি স্তৰটোৱে সমগ্ৰ এআই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বহনক্ষমতাৰ আধাৰ। পৰ্যাপ্ত, সুলভ, আৰু ক্ৰমান্বয়ে পৰিষ্কাৰ শক্তি যোগান নিশ্চিত কৰি ভাৰতে গ্ৰীডৰ স্থিতিশীলতাৰ লগত আপোচ নকৰাকৈ শক্তি-নিবিড় এআই আন্তঃগাঁথনি বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম কৰিছে। স্থিতিস্থাপক আৰু কম কাৰ্বন শক্তিৰ মিশ্ৰণৰ দিশত এই পৰিৱৰ্তনে ৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু আৰু বহনক্ষমতাৰ লক্ষ্যৰ সৈতে প্ৰযুক্তিগত উন্নতিক একাকাৰ কৰাৰ লগতে দীৰ্ঘম্যাদী এআই বৃদ্ধিক সমৰ্থন কৰে।

 

এআই আৰু শক্তিৰ চাহিদাৰ সাধাৰণ ধাৰা

 

এআই আৰু ডাটা চেণ্টাৰৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণে বিশ্বজুৰি বিদ্যুতৰ চাহিদা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছে, ২০৩০ চনৰ ভিতৰত বিশ্বব্যাপী ডাটা চেণ্টাৰৰ শক্তিৰ ব্যৱহাৰ দুগুণতকৈও অধিক হ’ব বুলি প্ৰকল্প কৰা হৈছে—এআই-চালিত কৰ্মবোজা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে বছৰি প্ৰায় ৯৪৫ টেৰাৱাট-ঘণ্টাত উপনীত হ’ব। ভাৰতত এই ধাৰাটো আহিছে যেতিয়া শক্তি খণ্ডত ঐতিহাসিক পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। দেশখনৰ মুঠ স্থাপন কৰা বিদ্যুৎ ক্ষমতাই ৫০০ গিগাৱাট অতিক্ৰম কৰিছে, সেই ক্ষমতাৰ ৫১ শতাংশতকৈ অধিক অজীৱাশ্ম ইন্ধনৰ উৎসই লাভ কৰিছে—২০৩০ চনৰ লক্ষ্যৰ আগতেই এক বৃহৎ স্বচ্ছ শক্তিৰ মাইলৰ খুঁটিত উপনীত হৈছে। পৰিষ্কাৰ, সুলভ আৰু সুৰক্ষিত শক্তিৰ এই সম্প্ৰসাৰণে শক্তি-নিবিড়, অবিৰতভাৱে চলি থকা এআই আৰু ডাটা-কেন্দ্ৰৰ কৰ্মবোজা সমৰ্থন কৰাৰ শক্তি ব্যৱস্থাৰ ক্ষমতা শক্তিশালী কৰে, এআই আন্তঃগাঁথনিৰ বৃদ্ধিক বহনক্ষম আৰু স্থিতিস্থাপক শক্তি যোগানৰ সৈতে একাকাৰ কৰি।

 

সামৰণি

 

এটা শক্তিশালী এআই ষ্টেক নিৰ্মাণ কৰাটো ভাৰতৰ বাবে প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰাধিকাৰ আৰু সামাজিক প্ৰতিশ্ৰুতি দুয়োটা। এপ্লিকেচন, এআই মডেল, কম্পিউট, ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি, আৰু শক্তিকে ধৰি প্ৰতিটো স্তৰক শক্তিশালী কৰি ভাৰতে এআইৰ গণতান্ত্ৰিককৰণ সক্ষম কৰি তুলিছে আৰু ইয়াৰ সুবিধাসমূহ জনসংখ্যাৰ পৰিসৰত নাগৰিকসকলৰ ওচৰলৈ যোৱাটো নিশ্চিত কৰিছে। কৃষি, স্বাস্থ্যসেৱা, শিক্ষা, ন্যায়, আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত বাস্তৱ জগতৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াটোৱে প্ৰদৰ্শন কৰে যে সমাৱেশী, সাৰ্বভৌম আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰৰ সৈতে সংগতি ৰাখি কেনেকৈ এআইয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে সেৱা প্ৰদান, উৎপাদনশীলতা, আৰু জনকল্যাণ উন্নত কৰিব পাৰে।

 

গণনাৰ সুলভ প্ৰৱেশ, থলুৱা মডেল বিকাশ, সুৰক্ষিত তথ্য আন্তঃগাঁথনি, আৰু বহনক্ষম শক্তি ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ভাৰতে এনে এক এআই পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰিছে যি পৰিমাপযোগ্য, স্থিতিস্থাপক আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে সাজু। এই সংহত পদ্ধতিয়ে নিশ্চিত কৰে যে এআই উদ্ভাৱন খৰচ, আন্তঃগাঁথনি বা শক্তিৰ উপলব্ধতাৰ দ্বাৰা বাধাগ্ৰস্ত নহয়, একে সময়তে দীৰ্ঘম্যাদী আত্মনিৰ্ভৰশীলতাক সমৰ্থন কৰে। মানৱতাৰ বাবে এআইৰ পৰিকল্পনাত নিহিত ভাৰতৰ এআই ষ্টেকে প্ৰযুক্তিক সমাৱেশী বিকাশ, সামাজিক সমতা আৰু কল্যাণৰ সাধন হিচাপে স্থাপন কৰে আৰু ডিজিটেল যুগত সকলোৰে কল্যাণ তথা সকলোৰে সুখ সুনিশ্চিত কৰাৰ দিশত আগবাঢ়ে।

 

*****************

PIB Research

(ৰিলিজ আই ডি : 2234440) অতিথি কক্ষ : 24