કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગુણવત્તા ભારતની મેન્યુફેક્ચરિંગ અને નિકાસ ઇકોસિસ્ટમનો નિર્ણાયક મંત્ર બનવી જોઈએ, અને દાવો કર્યો હતો કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનું "ઝીરો ડિફેક્ટ, ઝીરો ઇફેક્ટ"નું વિઝન અમૃત કાળમાં ભારતની વિકાસ ગાથાના આધારસ્તંભ તરીકે કામ કરશે. આ પહેલને પ્રધાનમંત્રીના વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન સાથે જોડીને, મંત્રીએ કહ્યું કે 2047 સુધીમાં $30–35 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર બનવાની ભારતની મહત્વાકાંક્ષા ત્રણ સ્તંભો પર ટકેલી છે — ઝીરો ડિફેક્ટ (ગુણવત્તા), ઝીરો ઇફેક્ટ (ટકાઉપણું), અને સમાન તક (સર્વસમાવેશકતા).

ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) દ્વારા ક્વોલિટી કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (QCI) સાથેની ભાગીદારીમાં આયોજિત પ્રથમ નેશનલ ક્વોલિટી કોન્ક્લેવને સંબોધતા, શ્રી ગોયલે, જેઓ વર્ચ્યુઅલી આ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ દેશ માત્ર ઉપભોક્તા તરીકે પ્રગતિ કરી શકે નહીં; તેણે ઉચ્ચ ગુણવત્તાની વસ્તુઓ અને સેવાઓના વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત ઉત્પાદક તરીકે પોતાની જાતને સ્થાપિત કરવી જ જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બ્રાન્ડ ઇન્ડિયા ગુણવત્તા, વિશ્વસનીયતા અને વિશ્વાસ માટે ઊભી રહેવી જોઈએ. ભારત છેલ્લા ચાર વર્ષથી વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે અને આગામી બે થી અઢી વર્ષમાં ત્રીજું સૌથી મોટું GDP બનવા માટે તૈયાર છે તેની નોંધ લેતા તેમણે કહ્યું કે દેશનું $2 ટ્રિલિયન નિકાસ લક્ષ્ય — જેમાં આગામી છ થી સાત વર્ષમાં $1 ટ્રિલિયન મર્ચેન્ડાઇઝ અને $1 ટ્રિલિયન સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે — તે માત્ર બિન-સમાધાનકારી ગુણવત્તાના ધોરણો દ્વારા જ હાંસલ કરી શકાય છે.

ભારતના વિસ્તરતા વેપાર આઉટરીચ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે 38 વિકસિત દેશો સાથે છેલ્લા ત્રણ થી સાડા ત્રણ વર્ષમાં ફાઇનલાઇઝ કરાયેલા નવ ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ હવે વૈશ્વિક GDP અને વેપારના લગભગ બે તૃતીયાંશ ભાગને આવરી લે છે. આ કરારો, તેમણે નોંધ્યું હતું કે, ટેક્સટાઇલ, લેધર, ફૂટવેર અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ખોલે છે, જો કે ભારતીય ઉત્પાદનો સતત ઉચ્ચતમ વૈશ્વિક બેન્ચમાર્કને પૂર્ણ કરે. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે વૈશ્વિક વેપારમાં ભારતનો વર્તમાન હિસ્સો સાધારણ છે, સ્પર્ધાત્મક અને શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રોમાં પણ, અને ઉદ્યોગોને આ કરારો દ્વારા ઊભી થયેલી બજારમાં પ્રવેશની નવી તકોનો લાભ લેવા વિનંતી કરી.

અગાઉના પડકારોને યાદ કરતા શ્રી ગોયલે ટિપ્પણી કરી હતી કે ભારતીય ગ્રાહકો એક સમયે "નિકાસ ગુણવત્તા" (export quality) ધરાવતી પ્રોડક્ટ્સ શોધવા માટે મજબૂર હતા, જે દ્વિ-ગુણવત્તાવાળી ઇકોસિસ્ટમ દર્શાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આવી સંસ્કૃતિને સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને બજારો માટે સમાન, ઉચ્ચ ધોરણો સાથે નિર્ણાયક રીતે બદલવી આવશ્યક છે. તેમણે ક્લસ્ટરો અને ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક પરામર્શ દ્વારા ગુણવત્તાના સંદેશને છેવાડાના સ્તર સુધી લઈ જવા બદલ ક્વોલિટી કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (QCI) અને ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઈન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઈન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) ની પ્રશંસા કરી હતી.

ગુણવત્તાને સંસ્થાકીય બનાવવા માટે પાંચ-સ્તંભના એક્શન એજન્ડાની રૂપરેખા આપતા, મંત્રીએ કાચા માલથી લઈને ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ સ્ટેજ સુધી કડક અનુપાલન અને સતત નિરીક્ષણ સાથે સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસેસની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો; વ્યય ઘટાડવા અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે કર્મચારીઓનું કૌશલ્ય વર્ધન અને પુનઃ કૌશલ્ય વર્ધન, ખાસ કરીને કાપડ (ટેક્સટાઇલ) જેવા ક્ષેત્રોમાં; સ્પર્ધાત્મકતા અને પર્યાવરણીય પરિણામોમાં સુધારો કરવા માટે વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ સાથે ગેપ એનાલિસિસ અને બેન્ચમાર્કિંગ હાથ ધરવું; વિલંબ અને ખર્ચ ઘટાડવા માટે પરીક્ષણ અને પ્રમાણપત્ર પ્રોટોકોલને સુવ્યવસ્થિત કરવા; અને ઉત્પાદન ક્લસ્ટરોમાં આધુનિક, સ્વચાલિત પરીક્ષણ સુવિધાઓ દ્વારા વહેંચાયેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવવું.

શ્રી ગોયલે ખાતરી આપી હતી કે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પરીક્ષણ માળખાની સ્થાપના માટે ભંડોળ અવરોધક બનશે નહીં. તેમણે ઉદ્યોગોને આંતરરાષ્ટ્રીય મંજૂરીઓ અને અનુપાલન જરૂરિયાતો માટે એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન (EPM) હેઠળ સમર્થન મેળવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા, જેમાં REACH નિયમો, CBAM વેરિફિકેશન, SPS અને TBT પગલાં અને અન્ય બિન-ટેરિફ અવરોધોનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકારનો ટેકો ખાસ કરીને સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગોને વૈશ્વિક બજારોમાં પ્રવેશ મેળવવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને પૂર્ણ કરવામાં ફાયદો કરાવશે.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીને ટાંકતા શ્રી ગોયલે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે ગુણવત્તાની ગેરંટી તરીકે ઓળખવામાં આવવું જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રીના તાજેતરના જાહેર કાર્યક્રમોમાં ગુણવત્તા પ્રત્યેની સભાનતા એક પુનરાવર્તિત વિષય રહ્યો છે અને પ્રોમોટર્સ અને ડિરેક્ટર્સથી લઈને શોપફ્લોર પરના કામદારો અને પ્રયોગશાળાઓ અને બેક ઓફિસના કર્મચારીઓ સુધીના તમામ સ્તરે "ચલતા હૈ" માનસિકતાને બદલે શ્રેષ્ઠતાની સંસ્કૃતિ સ્થાપિત કરવા હાકલ કરી હતી.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ પ્રતીકાત્મક "મંથન" પ્રક્રિયા પર પણ પ્રતિબિંબિત કર્યું અને જણાવ્યું કે જે રીતે સમુદ્ર મંથનમાંથી અમૃત નીકળ્યું હતું, તેમ કોન્ક્લેવ હેઠળના પરામર્શ પ્રયાસોમાંથી દૈનિક કામમાં ગુણવત્તા, વિશ્વાસ અને શ્રેષ્ઠતાનું અમૃત મળવું જોઈએ. તેમણે ભારતની મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમમાં ગુણવત્તાને ઊંડે સુધી સમાવિષ્ટ કરવાના ઉદ્દેશ્યથી ઉદ્યોગની પહેલોને ટેકો આપવા માટે સરકારની તૈયારીનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ રાજ્ય મંત્રી શ્રી જિતિન પ્રસાદે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જેમ જેમ વૈશ્વિક તકો વિસ્તરી રહી છે તેમ તેમ ભારતે ગુણવત્તા-સંચાલિત મેન્યુફેક્ચરિંગ તરફ નિર્ણાયક રીતે આગળ વધવું જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે નેશનલ ક્વોલિટી કોન્ક્લેવ જેવા પ્લેટફોર્મ ભારતની વિશ્વસનીય મેન્યુફેક્ચરિંગ અને નિકાસ ગંતવ્ય તરીકેની વૈશ્વિક સ્થિતિને મજબૂત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.

સેક્રેટરી, DPIIT, શ્રી અમરદીપ સિંહ ભાટિયાએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ભારતની ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે ગુણવત્તા-સંચાલિત નીતિ માળખામાં સરકાર, ઉદ્યોગ અને સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલિત જોડાણની જરૂર છે. તેમણે ગુણવત્તા સુધારણાને વૈશ્વિક માંગને પહોંચી વળવા, આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વાસ ઊભો કરવા અને ભારતને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના વિશ્વસનીય ભાગ તરીકે સ્થાપિત કરવા માટે જરૂરી લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા તરીકે ગણાવી હતી.

ચેરપર્સન, QCI, શ્રી જેક્ષય શાહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગુણવત્તા ઓડિટ અને પ્રમાણપત્રોથી આગળ વધીને શોપફ્લોર સ્તરે દૈનિક શિસ્ત બનવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારત 2047 માટે ગુણવત્તા માત્ર માર્ગ નથી પણ મંજિલ છે.

નેશનલ ક્વોલિટી કોન્ક્લેવ એ ઉદ્યોગ અને MSMEs સાથે વ્યાપક ઓન-ગ્રાઉન્ડ પરામર્શની આસપાસ રચાયેલી પોતાની પ્રકારની પ્રથમ રાષ્ટ્રીય પહેલનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેથી શોપ-ફ્લોર અને સપ્લાય-ચેઇન આંતરદૃષ્ટિને સીધી રીતે મેળવી શકાય અને તેને નીતિવિષયક વિચારણાઓ અને ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ ગુણવત્તાના રોડમેપના વિકાસમાં સંકલિત કરી શકાય. કોન્ક્લેવની શ્રેણી 1 એ ચાર અગ્રતા ધરાવતા ઉત્પાદન ક્ષેત્રો — કાપડ (ટેક્સટાઇલ), ચામડું (લેધર), ફૂટવેર અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ — ના વરિષ્ઠ નીતિ નિર્માતાઓ, ઉદ્યોગના નેતાઓ, નિયમનકારો અને મુખ્ય હિતધારકોને એકસાથે લાવ્યા હતા, જે તેમની મજબૂત નિકાસ ક્ષમતા, વ્યાપક MSME ભાગીદારી અને રોજગાર નિર્માણમાં યોગદાન માટે ઓળખવામાં આવ્યા છે.

કોન્ક્લેવે કાર્યક્ષમ પરિણામો સુનિશ્ચિત કરવા માટે વીસથી વધુ શહેરોમાં બે મહિનામાં ક્ષેત્ર-વિભિન્ન, પુરાવા-સંચાલિત ત્રણ-તબક્કાની જોડાણ પ્રક્રિયા અપનાવી હતી. ચર્મ ક્ષેત્રમાં, 65+ ઉદ્યોગ હિતધારકો અને MSMEs ની ભાગીદારી સાથે 25+ રાષ્ટ્રવ્યાપી પરામર્શ અને 15+ ગુણવત્તા મંથન સંવાદો હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા. ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્રના જોડાણમાં 30+ રાષ્ટ્રવ્યાપી પરામર્શ અને 10+ ગુણવત્તા મંથન સંવાદોનો સમાવેશ થાય છે જેમાં 10+ હિતધારકો અને MSMEs જોડાયેલા હતા, જ્યારે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ક્ષેત્રમાં 55+ હિતધારકો અને MSMEs સંડોવતા 7+ રાષ્ટ્રવ્યાપી પરામર્શ દ્વારા કેન્દ્રિત ચર્ચાઓ જોવા મળી હતી. આ કાર્યક્રમમાં 14 મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટરોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા અને ખાનગી ક્ષેત્રના હિતધારકો અને સરકારી એજન્સીઓ બંનેને સંડોવતા ટ્વીન-ટ્રેક અભિગમ દ્વારા 50 થી વધુ સરકારી અને નિયમનકારી સંસ્થાઓને જોડવામાં આવી હતી.

નેશનલ ક્વોલિટી કોન્ક્લેવ ક્ષેત્ર-કેન્દ્રિત જોડાણોની ચાલુ શ્રેણીના ભાગ રૂપે પરિકલ્પિત છે, જેમાં DPIIT અને QCI ગુણવત્તાના પડકારોને વ્યવસ્થિત રીતે ઉકેલવા, ઉદ્યોગ-સરકારના સંકલનને મજબૂત કરવા અને ગુણવત્તા-સંચાલિત ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે સતત વેગ જાળવવા માટે ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં નિયમિત પરામર્શ કરે છે. કોન્ક્લેવના પરિણામો મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે નેશનલ ક્વોલિટી રોડમેપના વિકાસમાં ફાળો આપશે, જે આગામી સમયમાં સરકાર, નિયમનકારો અને ઉદ્યોગમાં સંકલિત કાર્યવાહી માટે માર્ગદર્શન આપશે.

SM/DK/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2231814) મુલાકાતી સંખ્યા : 12