ઈન્ડિયા AI ઈમ્પેક્ટ સમિટ 2026 માં “AI ના યુગમાં સેમિકન્ડક્ટર વર્કફોર્સ” સત્રમાં ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટને ભારતની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ મહત્વાકાંક્ષાઓ અને તેના સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ રોડમેપ વચ્ચેની નિર્ણાયક કડી તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. સરકાર, ઉદ્યોગ અને શિક્ષણ જગતના નેતાઓને એકસાથે લાવીને, ચર્ચાએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતની સેમિકન્ડક્ટર સફરનો આગામી તબક્કો વધારાની કૌશલ્ય પહેલ પર નહીં, પરંતુ ફેબ ઇકોસિસ્ટમની ઊંડી, એન્ડ-ટુ-એન્ડ સમજ ઊભી કરવા પર નિર્ભર રહેશે, જેમાં ડિવાઇસ ફિઝિક્સ, પ્રોસેસ ઇન્ટિગ્રેશન અને અદ્યતન મેન્યુફેક્ચરિંગ સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે.

તેમના મુખ્ય સંબોધનમાં, કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે, વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા અને AI વેલ્યુ ચેઇનમાં ભારતની લાંબા ગાળાની સ્થિતિને મજબૂત કરવા માટેના રાષ્ટ્રીય વિઝનની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે કહ્યું, “આસામથી જમ્મુ અને કાશ્મીર સુધી, કેરળથી તમિલનાડુ સુધી, ભારતના લગભગ દરેક ભાગના વિદ્યાર્થીઓ હવે પોતે ચિપ્સ ડિઝાઇન કરી રહ્યા છે. ઇન્ટેલિજન્સના આ AI-સંચાલિત યુગમાં, સેમિકન્ડક્ટર આપણા ટેકનોલોજી આર્કિટેક્ચરના સૌથી નિર્ણાયક સ્તરોમાંનું એક હશે, અને આ ક્ષમતા આવનારા ઘણા વર્ષો સુધી એક મુખ્ય રાષ્ટ્રીય શક્તિ બની રહેશે.”

ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલયના સચિવ શ્રી એસ. કૃષ્ણનએ ઈન્ડિયા AI મિશન અને ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશનના વ્યૂહાત્મક સંગમ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, અને ડિઝાઇન નેતૃત્વથી મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કેલ તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “આ સત્ર ભારતના બે મુખ્ય મિશનના સંગમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે: ઈન્ડિયા AI મિશન અને ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન. સેમિકન્ડક્ટર્સ AI સ્ટોરીના કેન્દ્રમાં છે, જેમ કે AI સેમિકન્ડક્ટર સ્ટોરીમાં વધુને વધુ કેન્દ્રસ્થાને છે. ભારત એક વિશ્વસનીય, લાંબા ગાળાના ભાગીદાર બને તે માટે એ મહત્વનું છે કે આપણે ડિઝાઇનથી આગળ વધીએ, જ્યાં આપણે પહેલેથી જ વિશ્વની 20% સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન ટીમમાં ફાળો આપીએ છીએ, અને અદ્યતન મેન્યુફેક્ચરિંગમાં લીડર બનીએ. અમે પહેલેથી જ દેશભરમાં 10 મોટા સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. ઓછામાં ઓછા ચાર 2026 દરમિયાન ઉત્પાદન શરૂ કરશે, જ્યારે બાકીના યોગ્ય સમયે અનુસરશે. વધુમાં, ઈન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 સેમિકન્ડક્ટર સાધનોના સ્થાનિક ઉત્પાદન સહિત સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમને આવરી લેશે.”

ત્યારબાદની પેનલ ચર્ચામાં વર્કફોર્સ ડેવલપમેન્ટને તાલીમની સમસ્યાને બદલે ઇકોસિસ્ટમના પડકાર તરીકે ફરીથી રજૂ કરવામાં આવી હતી. વક્તાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અત્યંત ચોકસાઈ અને લાંબા લર્નિંગ સાયકલ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત ઉદ્યોગમાં, માત્ર કૌશલ્ય પ્રાપ્તિ અપૂરતી છે. જે જરૂરી છે તે એવા એન્જિનિયરો અને ટેકનિશિયનોની પેઢી છે જેઓ માત્ર સાધનો કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે જ નહીં, પરંતુ ફેબ્રિકેશન ચેઇનમાં પ્રક્રિયાઓ શા માટે તે રીતે વર્તે છે તે પણ સમજે છે.

સત્રમાં લેમ રિસર્ચના કોર્પોરેટ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ ડેવિડ ફ્રાઈડ; DGA ગ્રુપના પાર્ટનર પોલ ટ્રિઓલો; આઈઆઈએસસી (IISc) ના સેન્ટર ફોર નેનો સાયન્સ એન્ડ એન્જિનિયરિંગના એસોસિયેટ પ્રોફેસર સૌરભ ચાંદોરકર એકઠા થયા હતા, જે માનવ મૂડી ભારતની સેમિકન્ડક્ટર વિસ્તરણની ગતિ અને વિશ્વસનીયતા નક્કી કરશે તેવી સહિયારી માન્યતા દર્શાવે છે.

ઉદ્યોગના નેતાઓએ નોંધ્યું હતું કે જ્યારે વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર હબ્સ પાંચથી સાત દાયકામાં તેમની ક્ષમતાઓ બનાવી છે, ત્યારે ભારત તે સફરને ઘણા ટૂંકા સમયમર્યાદામાં સંકોચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, આ ગતિ માત્ર શિક્ષણ જગત, સાધન ઉત્પાદકો અને ફેબ્રિકેશન સુવિધાઓ વચ્ચેના ચુસ્ત સંકલિત સહયોગ દ્વારા જ શક્ય છે, જેમાં અભ્યાસક્રમ, સંશોધન અને પ્રેક્ટિકલ તાલીમ વાસ્તવિક ઉત્પાદન વાતાવરણ સાથે સુસંગત હોય.

આ અભિગમ માટે IISc નો ઉદ્યોગ સાથેનો “સેમીફર્સ્ટ” (SemiFirst) સહયોગ એક કાર્યકારી મોડેલ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વાસ્તવિક ફેબ સબસિસ્ટમ્સ, જેમ કે પ્રેશર ગેજ સિસ્ટમ્સ અને P&ID ડેવલપમેન્ટના એક્સપોઝર સાથે સિમ્યુલેશન-આધારિત લર્નિંગને જોડીને, આ પ્રોગ્રામ વિદ્યાર્થીઓને સાંકડી રીતે વ્યાખ્યાયિત ભૂમિકાઓને બદલે આધુનિક સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગની ઓપરેશનલ જટિલતા માટે તૈયાર કરી રહ્યો છે.

સહભાગીઓએ એ પણ અવલોકન કર્યું કે ઉદ્યોગ અને શિક્ષણ જગત વચ્ચેનું સંરેખણ એક ઇન્ફ્લેક્શન પોઈન્ટ પર પહોંચ્યું છે. પ્રથમ વખત, ટેલેન્ટ ડેવલપમેન્ટ હવે માત્ર લાંબા ગાળાની આકાંક્ષા નથી પરંતુ તાત્કાલિક વ્યવસાયિક અને રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા છે, જેમાં આગામી ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટ્સની સફળતા અને ભારતના વ્યાપક ટેકનોલોજી લક્ષ્યો સીધા જ મજબૂત, ઉદ્યોગ-તૈયાર વર્કફોર્સના નિર્માણ પર નિર્ભર છે.

ચર્ચાએ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે AIના યુગમાં, સેમિકન્ડક્ટર ક્ષમતા માત્ર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવતી નથી. તે તેને ચલાવતા જ્ઞાનની ઊંડાઈ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે. તે ક્ષમતાને મોટા પાયે બનાવવી એ વિશ્વસનીય વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ટેકનોલોજી ભાગીદાર તરીકે ભારતના ઉદભવના કેન્દ્રમાં હશે.

SM/BS/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2231013) મુલાકાતી સંખ્યા : 12