કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે બુધવારે નવી દિલ્હીમાં કૃષિ ભવન ખાતે દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના – રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) ની સમીક્ષા બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી, જ્યાં ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ મિશનના અમલીકરણ અને પ્રગતિ અંગેના અપડેટ્સ રજૂ કર્યા હતા.

બેઠક દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પાસેથી યોજનાની નવીનતમ પ્રગતિ વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવી હતી. મિશનના એકંદર પ્રદર્શન પર સંતોષ વ્યક્ત કરતા, શ્રી ચૌહાણે અધિકારીઓને એક વિશેષ, કેન્દ્રિત વ્યૂહરચના ઘડવા અને 6 કરોડ ‘લખપતિ દીદીઓ’ બનાવવાના સુધારેલા લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટે યુદ્ધના ધોરણે કામ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ રેખાંકિત કર્યું કે 6 કરોડ ‘લખપતિ દીદીઓ’ ના મહત્વાકાંક્ષી ધ્યેયને હાંસલ કરવા માટે ઓછામાં ઓછી 10 કરોડ મહિલાઓને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયની વિવિધ નાણાકીય સમાવેશ પહેલો સાથે જોડવી જરૂરી છે. તેમણે અધિકારીઓને રાજ્ય સરકારો સાથે ગાઢ સંકલન સાધીને કામ કરવા અને લક્ષ્યાંકની સફળ પ્રાપ્તિ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નક્કર, સમયબદ્ધ એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવા સૂચના આપી હતી.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નાણાકીય સમાવેશ એ ગ્રામીણ ભારતમાં મહિલા સશક્તિકરણ અને ટકાઉ આજીવિકાની કરોડરજ્જુ છે. તેમણે કહ્યું કે બેંક લિંકેજ, ક્રેડિટ એક્સેસ, વીમા કવચ અને નાણાકીય સાક્ષરતા દ્વારા વધુ મહિલાઓને ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લાવવી એ સ્વ-સહાય જૂથ (SHG) સભ્યોને આર્થિક રીતે સ્વતંત્ર અને આત્મનિર્ભર વ્યક્તિઓમાં પરિવર્તિત કરવા માટે આવશ્યક છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ અધિકારીઓને મિશન હેઠળ ફાળવવામાં આવેલા બજેટનો અસરકારક અને મહત્તમ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જે રાજ્યોનું પ્રદર્શન અપેક્ષા કરતા ઓછું છે, અથવા જ્યાં ફાળવવામાં આવેલા ભંડોળનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી, તેમને જરૂરી માર્ગદર્શન, હેન્ડહોલ્ડિંગ અને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે, નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં યોજનાના ઉદ્દેશ્યો હાંસલ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ અત્યંત મહત્વનું છે.

રાજ્યો સાથે સતત જોડાણના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી શિવરાજ ચૌહાણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારો સાથે સતત સંવાદ અને સંકલનથી DAY-NRLM ના અમલીકરણને મજબૂત બનાવવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આ પ્રકારનો અભિગમ યોજનાના લાભોને મોટી સંખ્યામાં સ્વ-સહાય જૂથો અને ‘લખપતિ દીદીઓ’ સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરશે, જે તેમને વિવિધ આજીવિકા અને સશક્તિકરણ પહેલોનો મહત્તમ લાભ લેવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ‘લખપતિ દીદીઓ’ ને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયની યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોમાંથી મહત્તમ શક્ય લાભો મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાની સરકારની મક્કમ પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે મિશનની સફળતા માત્ર સંખ્યાત્મક લક્ષ્યોમાં જ નહીં, પરંતુ ગ્રામીણ મહિલાઓ અને તેમના પરિવારો માટે કાયમી આર્થિક સશક્તિકરણ અને જીવનની સુધારેલી ગુણવત્તા બનાવવામાં રહેલી છે.

બેઠક દરમિયાન એ વાત પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો કે દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના-રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન ચાર મુખ્ય ઘટકો દ્વારા કાર્ય કરે છે. જેમાં સંસ્થાકીય નિર્માણ અને ક્ષમતા વિકાસ, સામાજિક સમાવેશ અને સામાજિક વિકાસ, નાણાકીય સમાવેશ અને આજીવિકા પ્રમોશનનો સમાવેશ થાય છે. એકસાથે, આ ઘટકોનો ઉદ્દેશ્ય મજબૂત સામુદાયિક સંસ્થાઓ બનાવવા, કૌશલ્ય વધારવા, સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા અને ગ્રામીણ પરિવારો માટે આવક ઊભી કરવાની તકોને મજબૂત કરવાનો છે.

મિશન હેઠળ, બેંક લિંકેજ પ્રોગ્રામ દ્વારા ઔપચારિક ધિરાણની પહોંચ વધારવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ છે. અત્યાર સુધીમાં, બેંક લિંકેજ દ્વારા લાભાર્થીઓને આશરે ₹1.5 લાખ કરોડની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે, જેનાથી સ્વ-સહાય જૂથો અને તેમના સભ્યો આજીવિકાની પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાણ કરવા અને તેમના આર્થિક આધારને મજબૂત કરવા સક્ષમ બન્યા છે.

વધુમાં, આશરે 5 કરોડ વ્યક્તિઓને નાણાકીય સાક્ષરતા પહેલ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, જે તેમને નાણાં, બચત, ધિરાણ અને રોકાણોને વધુ અસરકારક રીતે સંચાલિત કરવા માટે જરૂરી જ્ઞાન અને કૌશલ્યોથી સજ્જ કરે છે. મિશનએ સામાજિક સુરક્ષા કવચના વિસ્તરણમાં પણ મોટી ભૂમિકા ભજવી છે, જેમાં વિવિધ સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ હેઠળ આશરે 7 કરોડ લોકોને વીમાનો લાભ મળ્યો છે.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે આ સિદ્ધિઓ ગ્રામીણ આજીવિકા અને મહિલા સશક્તિકરણ પર DAY-NRLM ની પરિવર્તનકારી અસર દર્શાવે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કેન્દ્રિત અમલીકરણ, કડક દેખરેખ અને રાજ્યો સાથે મજબૂત સંકલન દ્વારા, મિશન લાખો ‘લખપતિ દીદીઓ’ બનાવવાની અને વધુ સર્વસમાવેશક, આત્મનિર્ભર ગ્રામીણ અર્થતંત્રના નિર્માણના સરકારના વિઝનને હાંસલ કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ એમ કહીને સમાપન કર્યું કે સરકાર મિશન હેઠળ પ્રગતિને વેગ આપવા અને ગ્રામીણ મહિલાઓ માત્ર આવક મેળવનાર તરીકે જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રના વિકાસમાં આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ, સશક્ત યોગદાન આપનાર તરીકે ઉભરે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/DK/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2229891) મુલાકાતી સંખ્યા : 12