કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે રાજસ્થાનના જયપુરમાં ‘ભારત VISTAAR’ યોજનાનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ પ્રસંગે રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજનલાલ શર્મા પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કાર્યક્રમ દરમિયાન, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ખેડૂત-કેન્દ્રીય AI હેકાથોન અને એગ્રી કોષ (Agri Kosh) AI સ્ટ્રેટેજી રોડમેપનું પણ અનાવરણ કર્યું હતું.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારનું લક્ષ્ય ખેડૂતોની ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો કરવાનું છે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ‘ભારત VISTAAR’ યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ટેકનોલોજીની મદદથી ખેડૂતોને કૃષિ સંબંધિત વિવિધ માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. આના માધ્યમથી, ખેડૂતો તેમની સમસ્યાઓના ઉકેલ શોધવા તેમજ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વિવિધ યોજનાઓ વિશે માહિતી મેળવવા અને તેનો લાભ લેવા માટે તેમના સ્માર્ટફોન અથવા સામાન્ય મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ‘ભારત VISTAAR’ યોજના હેઠળ ખેડૂતો 155261 નંબર ડાયલ કરશે, તેમની સમસ્યાઓ જણાવશે અને તાત્કાલિક ઉકેલ મેળવશે. આ જ નંબરનો ઉપયોગ દેશભરની વિવિધ મંડીઓના બજાર ભાવો જાણવા માટે પણ થઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ‘ભારત VISTAAR’ યોજના પ્રશ્નો પૂછવા પર પોતાની સ્થાનિક ભાષામાં તાત્કાલિક જવાબો મેળવવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ યોજના હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષાઓમાં શરૂ કરવામાં આવી છે. ટૂંક સમયમાં ખેડૂતો 11 ભાષાઓમાં વાતચીત કરી શકશે.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ‘ભારત VISTAAR’ યોજના હેઠળ ખેડૂત ઓળખ કાર્ડ (ID) પણ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. આમાં ખેડૂતો વિશેની તમામ માહિતી હશે. હાલમાં, પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના અને સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ સહિતની કેટલીક યોજનાઓને આ યોજનામાં સામેલ કરવામાં આવી છે. ભવિષ્યમાં ખેડૂતો માટેની તમામ યોજનાઓની માહિતી તેના દ્વારા ઉપલબ્ધ થશે. સમગ્ર કૃષિ પ્રણાલીને ‘ભારત VISTAAR’ યોજના સાથે જોડવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.

વિરોધ પક્ષ પર નિશાન સાધતા કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રીએ કહ્યું કે વિરોધ પક્ષના નેતા શ્રી રાહુલ ગાંધીએ જણાવવું જોઈએ કે શા માટે અગાઉની UPA સરકારોએ કોર્ટમાં એફિડેવિટ દાખલ કરીને ખર્ચ પર 50 ટકા નફો ઉમેરીને MSP (લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ) નક્કી કરવાની સ્વામીનાથન સમિતિની ભલામણને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ખેડૂતોના હિતમાં ખર્ચમાં 50 ટકા નફો ઉમેરીને MSP નક્કી કરવાના નિર્ણયનો અમલ જમીન સ્તરે કર્યો છે. 2009-10 ની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે તીક્ષ્ણ રાજકીય પ્રહારો કર્યા અને કહ્યું કે તે સમયે દેશના ગરીબ નાગરિકોને ₹20 પ્રતિ કિલોના ભાવે લોટ ખરીદવાની ફરજ પડી હતી, પરંતુ પ્રતિબંધ હોવા છતાં તે જ લોટ ₹12.51 પ્રતિ કિલોના ભાવે બહાર નિકાસ કરવામાં આવતો હતો, જ્યારે ઘરેલું જરૂરિયાતો પૂરી થઈ ન હતી.

રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજનલાલ શર્માએ પણ કાર્યક્રમને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે વિકસિત ખેડૂત હોવું આવશ્યક છે. 2047 સુધીમાં જ્યારે ભારત વિકસિત રાષ્ટ્ર બનશે ત્યારે ભારતીય ખેડૂતોની ભૂમિકા નિર્ણાયક હશે. આપણા દેશ માટે ગર્વની વાત છે કે ખેડૂતોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવા માટે ‘ભારત VISTAAR’ યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે. કૃષિમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ટેકનોલોજીની મદદથી ખેડૂતોના જીવનમાં સમૃદ્ધિ આવશે. ‘ભારત VISTAAR’ યોજના દ્વારા ખેડૂતો આત્મનિર્ભર બનશે. ખેડૂતોને કૃષિ સંબંધિત કોઈપણ માહિતી મોબાઈલ ફોનની મદદથી તરત જ મળી જશે. કૃષિ માટે જરૂરિયાત મુજબ જમીન પરીક્ષણ, બિયારણ, ખાતર અને પાણીની માહિતી ઉપલબ્ધ થશે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગના સચિવ શ્રી દેવેશ ચતુર્વેદીએ કાર્યક્રમને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે ‘ભારત VISTAAR’ યોજના એ ખેડૂતોને અલગ-અલગ પ્લેટફોર્મને બદલે એક જ પ્લેટફોર્મ પર તેમની સ્થાનિક ભાષામાં તમામ માહિતી પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ છે. પ્રથમ, હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં માહિતી લોન્ચ કરવામાં આવી રહી છે. ટૂંક સમયમાં અન્ય સ્થાનિક ભાષાઓમાં પણ ‘ભારત VISTAAR’ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને માહિતી પૂરી પાડવામાં આવશે.

આ કાર્યક્રમમાં ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR) ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. એમ. એલ. જાટે જણાવ્યું હતું કે ‘ભારત VISTAAR’ એ એક ઐતિહાસિક લોન્ચ છે જે ભારતીય કૃષિને એકીકૃત કરે છે અને સંપૂર્ણપણે ખેડૂત-કેન્દ્રીય છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ભગીરથ ચૌધરી; જયપુરના સાંસદ શ્રીમતી મંજુ શર્મા; રાજસ્થાન સરકારના મુખ્ય સચિવ શ્રી વી. શ્રીનિવાસ; રાજસ્થાન સરકારના સચિવ શ્રીમતી મંજુ રાજપાલ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. દેશના વિવિધ રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ પણ વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ‘ભારત VISTAAR’ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોની કૃષિ સંબંધિત જરૂરિયાતો માટે ભારતની મુખ્ય AI-સંચાલિત ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ કરવાનો છે. ‘ભારત VISTAAR’ બહુભાષી AI-આધારિત વાતચીત સલાહકાર પ્રણાલી પૂરી પાડે છે, જે એગ્રીસ્ટેક (AgriStack), ICAR, વિવિધ કૃષિ યોજનાઓ, ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD), મંડીના ભાવો અને રાજ્યની પ્રણાલીઓના સંસાધનોને એક જ ડિજિટલ સિસ્ટમમાં એકીકૃત કરે છે. ‘ભારત VISTAAR’ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને સેવાઓ, મંડીના ભાવ, લોન, વીમો અને સરકારી યોજનાઓ સંબંધિત માહિતી પૂરી પાડીને તેમની ઉત્પાદકતા વધારવા અને જોખમો ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

લોન્ચિંગની મુખ્ય હાઈલાઈટ્સ

આ કાર્યક્રમ જયપુરમાં યોજાયો હતો જેમાં કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ અને રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજનલાલ શર્મા સહિતના અગ્રણી મહાનુભાવોએ ઉદ્ઘાટનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ખેડૂતો પર કેન્દ્રિત AI હેકાથોન અને એગ્રી કોષ AI સ્ટ્રેટેજી રોડમેપનું પણ અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે કૃષિ પડકારો માટે નવીન ઉકેલો પર ભાર મૂકે છે. આ પહેલ ટેકનોલોજી દ્વારા ખેડૂત સશક્તિકરણ માટેની કેન્દ્ર સરકારની પ્રતિબદ્ધતા સાથે સુસંગત છે.

‘ભારત-VISTAAR’ યોજનાની વિશેષતાઓ

ખેડૂતો તેમના પ્રશ્નો પૂછવા માટે 155261 ડાયલ કરી શકે છે અને તેમની સ્થાનિક ભાષામાં તાત્કાલિક ઉકેલો મેળવી શકે છે, જેની શરૂઆત હિન્દી અને અંગ્રેજીથી થશે અને ટૂંક સમયમાં 11 ભાષાઓમાં વિસ્તરણ થશે. હેલ્પલાઇન ભારતભરના બજારોમાંથી રીઅલ-ટાઇમ મંડી ભાવો પણ પૂરા પાડે છે. એક મુખ્ય ઘટક ખેડૂત ID અથવા ખેડૂત ઓળખ કાર્ડ છે, જે ખેડૂતોના વ્યાપક ડેટાને સંગ્રહિત કરશે અને તેને પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના અને સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ જેવી યોજનાઓ સાથે જોડશે, જેમાં તમામ કૃષિ યોજનાઓના સંપૂર્ણ એકીકરણની યોજના છે.

મંત્રીનું વિઝન અને ટીકાઓ

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા ખેડૂતોની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાના સરકારના ઉદ્દેશ્યનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે વિપક્ષ, ખાસ કરીને વિરોધ પક્ષના નેતા શ્રી રાહુલ ગાંધીની આકરી ટીકા કરી હતી અને UPA સમયની કૃષિ અનિયમિતતાઓ પર પાંચ પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા. ચોક્કસ સંદર્ભોમાં કોર્ટ એફિડેવિટ દ્વારા સ્વામીનાથન સમિતિની MSP ભલામણનો અસ્વીકાર અને ઘરેલું અછત વચ્ચે 2009-10 ના લોટ નિકાસ કૌભાંડનો સમાવેશ થાય છે, જેની સરખામણી તેમણે PM મોદી દ્વારા ખર્ચ-વત્તા-50% MSP ના અમલીકરણ સાથે કરી હતી.

અન્ય નેતાઓના નિવેદનો

રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજનલાલ શર્માએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત માટે વિકસિત ખેડૂતો અનિવાર્ય છે, જમીન પરીક્ષણ, બિયારણ, ખાતર અને પાણી પર AI-આધારિત સલાહ દ્વારા આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ભારત VISTAAR’ ના વખાણ કર્યા હતા. શ્રી દેવેશ ચતુર્વેદીએ સ્થાનિક ભાષાની સુલભતા માટે એકીકૃત પ્લેટફોર્મ અભિગમ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ડૉ. એમ. એલ. જાટે તેને ભારતીય કૃષિનું ઐતિહાસિક, ખેડૂત-કેન્દ્રીય એકીકરણ ગણાવ્યું હતું.

પ્રતિભાગીઓ અને વ્યાપક સંદર્ભ

કાર્યક્રમમાં શ્રી ભગીરથ ચૌધરી, શ્રીમતી મંજુ શર્મા, શ્રી વી. શ્રીનિવાસ અને શ્રીમતી મંજુ રાજપાલની સાથે વીડિયો દ્વારા રાજ્યના કૃષિ મંત્રીઓએ ભાગ લીધો હતો. દિલ્હીની AI સમિટ સાથે મેળ ખાતા, આ લોન્ચ કૃષિમાં AI ની ભૂમિકાને રેખાંકિત કરે છે. ‘ભારત VISTAAR’ એગ્રીસ્ટેક, ICAR, IMD અને રાજ્યની પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ બહુભાષી સલાહકાર સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે કરે છે, જે લોન, વીમા અને યોજનાની માહિતી દ્વારા ઉત્પાદકતા અને જોખમ ઘટાડવામાં વધારો કરે છે.

SM/JY/GP/JD